Gruczoły dokrewne człowieka oraz ich hormony

Gruczoły dokrewne to obok specjalnych komórek warunkujących wytwarzanie hormonów część układu hormonalnego człowieka. Gruczoły są odpowiedzialne za wytwarzanie i wydzielanie hormonów do krwi, a z kolei hormony regulują funkcjonowanie całego organizmu. Jakie gruczoły dokrewne rozróżniamy? Jakie hormony wydzielają i za co odpowiadają?

W kolejności od głowy do stóp człowieka wyróżnia się następujące gruczoły dokrewne:

1. Szyszynka: jest gruczołem położonym w obszarze międzymózgowia. Jest gruczołem stosunkowo niewielkim, ma zaledwie około 3 – 5 mm szerokości i około 5 – 8 mm długości. Wytwarza ona melatoninę nazywaną hormonem snu. Hormon ten jest odpowiedzialny za regulację cyklu snu i czuwania w ciągu doby. Poza tym, hormon ten wpływa na opóźnienie procesu dojrzewania płciowego.

2. Podwzgórze: również należy do międzymózgowia. W tej części znajdują się komórki nerwowe, które mają zdolność zamiany sygnału elektrycznego na biochemiczny. Hormony wydzielane przez te komórki to oksytocyna oraz wazopresyna. Oksytocyna jest hormonem, który reguluje wydzielanie mleka oraz pobudza skurcze macicy, natomiast wazopresyna wpływa na funkcjonowanie nerek, między innymi może zmniejszyć ilość produkowanego moczu. Poza tym, podwzgórze wydziela hormony, które regulują wydzielanie hormonów przysadki mózgowej.

3. Przysadka mózgowa: jest to gruczoł położony u podstawy mózgu w okolicy tak zwanego siodła tureckiego, które jest zagłębieniem kości czaszki. Hormony produkowane przez ten gruczoł to prolaktyna, somatotropina oraz hormony tropowe, do których należą lipotropina, tyreotropina, gonadotropiny oraz adrenokortykotropina. Prolaktyna odpowiada za rozpoczęcie oraz zakończenie procesu produkcji mleka. Funkcje somatotropiny to między innymi pobudzanie wzrostu organizmu, regulacja metabolizmu, pobudzanie rozkładu zapasowych tłuszczów, regulowanie wzrostu długich kości oraz zatrzymywanie jonów fosforanowych oraz wapniowych w organizmie. Hormony tropowe mają za zadanie regulację wydzielania hormonów przez inne gruczoły dokrewne.

4. Tarczyca: jest to gruczoł położony w dolnej części szyi w okolicy krtani, złożony z dwóch płatów połączonych tak zwaną węziną. Gruczoł ten wytwarza trzy hormony - tyroksynę (T4), trójjodotyroninę (T3) oraz kalcytoninę. Wszystkie te hormony mają wpływ na metabolizm organizmu, a także gospodarkę fosforowo-wapniową, przez co przyczyniają się między innymi do zwiększania uwapnienia kości. Hormony T3 i T4 dodatkowo pobudzają syntezę białek oraz zmniejszają poziom cholesterolu we krwi.

Zobacz wideo

5. Przytarczyce: są to małe gruczoły położone w okolicy gruczołu tarczycowego. Gruczoły te zazwyczaj są parzyste, może ich być od 1 do 8, a zwykle występują w liczbie 4. Przytarczyce wydzielają parathormon (PTH), który razem z kalcytoniną reguluje poziom wapnia w organizmie. PTH powoduje uwalnianie wapnia z kości, gdy poziom tego pierwiastka we krwi jest zbyt niski.

6. Grasica: to gruczoł dokrewny znajdujący się za mostkiem, w górnym obszarze śródpiersia. Grasica produkuje tymulinę (tymozynę), która odpowiada za dojrzewanie oraz różnicowanie limfocytów T. Drugi hormon wytwarzany przez ten gruczoł to tymopoetyna, która hamując przewodzenie impulsów nerwowych w komórkach mięśniowych kontroluje siłę, z jaką kurczą się mięśnie.

7. Trzustka: położona jest w jamie brzusznej w pobliżu dwunastnicy. Wytwarza dwa hormony o antagonistycznym działaniu. Te hormony to insulina, która powoduje obniżenie poziomu glukozy we krwi, a także zwiększenie syntezy tłuszczów i białek oraz glukagon, który zwiększa poziom glukozy we krwi. Nieprawidłowe funkcjonowanie trzustki i wydzielanie nieodpowiednich ilości insuliny oraz glukagonu prowadzi do zaburzenia gospodarki tłuszczów i węglowodanów, co może skutkować hipoglikemią lub cukrzycą. Dodatkowo trzustka wytwarza samotostatynę oraz peptyd trzustkowy.

8. Nadnercza: jest to niewielki gruczoł położony w górnej części nerki. Jest złożona z kory oraz rdzenia, z czego każda z tych części wydziela inne hormony. Kora jest odpowiedzialna za wydzielanie androgenów, mineralokortykoidów oraz glikokortykoidów. Rdzeń z kolei wydziela adrenalinę, która wpływa między innymi na przyspieszenie akcji serca, podwyższenie ciśnienia krwi, rozszerzenie źrenic oraz rozszerzenie naczyń krwionośnych tętnic i noradrenalinę, która podtrzymuje wysokie ciśnienie krwi.

9. Jajniki: wytwarzają żeńskie hormony, czyli estrogeny, progesteron oraz relaksynę. Estrogeny odpowiadają za rozwój kobiecych cech płciowych, regulują cykl menstruacyjny oraz popęd płciowy. Progesteron ma za zadanie przygotowanie macicy do zagnieżdżenia zarodka oraz kontroluje przebieg ciąży. Relaksyna z kolei wywołuje rozluźnienie spojenia łonowego, gdy nadchodzi poród. Poza tym, hormon ten hamuje skurcze macicy.

10. Jądra: wytwarzają męski hormon płciowy, czyli testosteron. Hormon ten jest odpowiedzialny za regulację popędu płciowego, a także wpływa na proces dojrzewania plemników.

Więcej o: