ABC nadwagi i otyoci

Bariatria, opasanie odka, bioimpedancja - te pojcia mog sprawia pewne trudnoci. Okazuje si jednak, e i takie pozornie oczywiste, jak otyo brzuszna czy niedoywienie, take bywaj le rozumiane. Jak si nie pogubi w gszczu terminologii zwizanej z nadwag i otyoci? Czciowo przynajmniej pomoe nasz sowniczek.
Docz do Zdrowia na Facebooku!

A

Aktywno fizyczna

W kontekcie wagi ciaa jako aktywno fizyczn rozumiemy przede wszystkim okrelon postaw wobec wasnego organizmu, wiadom trosk o swj rozwj, sprawno i zdrowie, a take zdolno organizowania i spdzania czasu z najwikszym poytkiem dla formy fizycznej i psychicznej. Z punktu widzenia biologii i fizyki aktywnoci fizyczn jest kada praca wykonana przez minie szkieletowe, charakteryzujca si wydatkiem energetycznym wikszym ni spoczynek. To skadowa oglnego wydatku energetycznego, niezbdna nie tylko do utraty nadmiaru masy, ale w ogle funkcjonowania. Niestety, nie istnieje adna cudowna dieta, ktra pozwalaaby schudn bez wysiku fizycznego.

Potrzebna dawka ruchu, aktywno fizyczna, jest cile skorelowana z trybem ycia, nadmiarem tkanki tuszczowej, iloci spoywanych kalorii, etc. Mona dokadnie wyliczy, jakie korzyci przynosi konkretny rodzaj aktywnoci.



Skorzystaj z kalkulatora spalania kalorii podczas wicze

Opracowujc, najlepiej ze specjalist dietetykiem, plan osignicia waciwej masy ciaa, najlepiej od razu przygotowa te harmonogram wicze. Zasadniczo zakada si, e dla osoby zdrowej, ktra chce zachowa zdrowie i szczup sylwetk, plan wicze powinien zgadza si z wzorem 3x30/7 (trzy razy w tygodniu po 30 minut). Podstaw zdrowia jest aktywno regularna, nie musi by nawet zbyt intensywna (sprawdzaj si nawet spacery). Przy koniecznoci utraty kilogramw, wysiek musi by odpowiednio wikszy. Zaczynamy jednak od dawek minimalnych i stopniowo zwikszamy aktywno, kontrolujc parametry organizmu. Osoba otya zwykle ma problemy zdrowotne (choby z ukadem krenia, cukrzyc), wic dobr aktywnoci fizycznej i dawkowanie wymaga nadzoru lekarza.

Wicej na ten temat:

Aktywno fizyczna: co ci to da?

Cukrzyca pokonana ruchem

Licz na zdrowie

B

Bariatria

Dziedzina medycyny, zajmujca si leczeniem otyoci. To stan, gdy tkanka tuszczowa stanowi wicej ni 20% ciaa mczyzny, bd ponad 25% ciaa kobiety (szczegowe objanienia w definicji: pomiar tkanki tuszczowej). Konsultacja u lekarza bariatry jest wskazana bezwzgldnie i pilnie, gdy wskanik BMI (pena definicja poniej) wynosi 40 lub wicej: to tak zwana otyo olbrzymia (czytaj wicej na ten temat poniej), zagraajca bezporednio yciu. W przypadku dzieci i modziey zaleca si kontakt z tym specjalist take w przypadku nadwagi (nadwaga i otyo to nie to samo - definicja poniej). Niestety, to specjalizacja wci umiarkowanie popularna w naszym kraju i poradnie bariatryczne to rzadko, zarezerwowana niemal wycznie dla najwikszych miast. Do pastwowej poradni lub prywatnej, ale majcej umow z NFZ, skierowanie zasadniczo musi wystawi lekarz pierwszego kontaktu (zdarzaj si bardzo rzadko dni otwarte, pierwsze konsultacje bez skierowania, ale lepiej upewni si telefonicznie, czy istnieje taka moliwo). U wikszoci ludzi prawidow wag mona uzyska poprzez stosowanie odpowiedniej diety i wicze. Wwczas nie ma koniecznoci staej opieki bariatry: wystarcza konsultacja i wskazwki dla lekarza rodzinnego, czy samego pacjenta. Bariatra leczy przede wszystkim osoby, u ktrych otyo nie poddaje si klasycznemu leczeniu, zazwyczaj w zwizku z innymi problemami zdrowotnymi. Wwczas terapia musi przebiega wieloetapowo i obejmuje najczciej rnorodne dziaania, w tym leczenie farmakologiczne i chirurgiczne, np. zmniejszenie odka (osobne informacje na ten temat poniej).

Foniatra, diabetolog, flebolog, bariatra i inni, czyli ABC specjalnoci lekarskich

Bioimpedancja

Powszechnie znany wskanik BMI pozwala szybko, ale jedynie orientacyjnie, oceni, e kto way zbyt duo. Kiedy jednak konieczne jest opracowanie strategii dietetycznej i programu wicze fizycznych, by pozby si nadwagi, niezbdne jest przeprowadzenie rzetelnych pomiarw, ktry w dokadny sposb pozwol na okrelenie skadu ciaa. To ma znaczenie czy w organizmie masz za duo tuszczu, czy te opuchlizna oznacza nadmiar wody. To na take znaczenie, gdy ju chudniesz: trzeba sprawdza czy ubywa tkanki tuszczowej, czy te tylko si odwadniasz...

Skad ciaa, pomocny take przy rozpoznawaniu chorb towarzyszcych nadwadze i otyoci, pozwala skontrolowa bioimpedancja.

Podczas badania pacjent musi stan na przygotowanym do badania urzdzeniu, ktre za pomoc dwch elektrod przepuszczaj przez nasz organizm, bezpieczn dla czowieka wizk elektryczn o znikomo maym nateniu prdu. Poniewa wszystkie tkanki naszego ciaa (koci, minie, tkanka tuszczowa) wykazuj inne waciwoci wobec przepywajcego przez nie prdu (wykazuj rny opr elektryczny), dietetyk moe okreli z bardzo du dokadnoci, ile procent naszego organizmu zajmuj poszczeglne tkanki, woda, oraz mineray.

Badanie metod bioimpedancji jest nie tylko bezpieczne, lecz take praktycznie nie odczuwalne. Prg odczuwalnoci prdu u czowieka wynosi 1-1,5 mA, natomiast badanie przeprowadza si zazwyczaj prdem o nateniu 0,8-1 mA. Badanie jest dokadne, jeli jest przeprowadzane na dobrym sprzcie (np. w poradniach dietetycznych), w warunkach prawidowego nawodnienia organizmu i przy odpowiednim przygotowaniu do badania. Wikszo poradni przygotowuje w tym celu szczegowe instrukcje.

Najczciej na12 godzin przed pomiarem nie zaleca si duej aktywnoci fizycznej, gorcych kpieli i masau, picia kawy, alkoholu oraz napojw energetyzujcych. Przeciwwskazaniem do badania jest cia, zamontowany rozrusznik serca lub metalowe implanty.

Uwaga! Istniej te domowe aparaty do pomiaru tuszczu, ale nie s tak wiarygodne, jak te profesjonalne.

Wicej w czci: pomiar tkanki tuszczowej i tutaj

BMI

BMI (z ang. body mass index) jest najprostszym wspczynnikiem pozwalajcym orientacyjnie okreli, czy proporcje masy ciaa w stosunku do wzrostu s prawidowe. Wskanik BMI to iloraz masy ciaa (wyraanej w kilogramach) do wysokoci ciaa (w metrach) podniesionej do kwadratu.

BMI = masa ciaa(kg)/wzrost(m)2.

Skorzystaj z kalkulatora

Interpretacja wynikw, wedug obowizujcych norm WHO:

< 18,5 - niedowaga

18,6-24,9 - prawidowa waga

25-29,9 - nadwaga

> 30 - otyo

Uwaga, w zalenoci od wieku i pci, zakresy norm nieco si rni. Std w bardziej precyzyjnych kalkulatorach i te dwa czynniki s uwzgldnione przy ustalaniu koniecznoci redukcji (lub uzupeniania) masy. W przypadku dzieci nie stosuje si BMI, a siatki centylowe (wicej na ten temat).

BMI jest dobrym i prostym wskanikiem oceny wystpowania nadwagi i otyoci u dorosych osb oraz zagroe zdrowotnych zwizanych z nadmiarem kilogramw. Jak wskazuj oglnowiatowe obserwacje wskanik ten koreluje znaczco ze stanem zdrowia, w tym z umieralnoci. Przy bardzo niskich i bardzo wysokich wskazaniach BMI wystpuje pogorszenie zdrowia. Warto jednak podkreli, i BMI ma charakter czysto orientacyjny. Najczstszym przypadkiem, kiedy BMI nie znajduje zastosowania, s pomiary wykonywane dla sportowcw i osb trenujcych regularnie. Takie osoby maj znacznie bardziej rozbudowan tkank miniow, a minie s cisze ni tkanka tuszczowa. Podwyszone ponad norm BMI nie wiadczy w takim przypadku o nadmiernej masie ciaa, bo nadwaga i otyo wynikaj bezporednio z nadmiernego gromadzenia zapasowej tkanki tuszczowej. Precyzyjniejszym wskanikiem iloci zapasowej tkanki tuszczowej oraz jej rozmieszczenia jest kontrola obwodu talii (pozwala wykluczy lub potwierdzi wyjtkowo gron otyo brzuszn, o ktrej poniej) oraz wspczynnik WHR - obrazujcy proporcje pomidzy obwodem pasa i bioder.

C

Choroby prowadzce do otyoci

Nie mamy wtpliwoci, e otyo prowadzi do problemw ze zdrowiem. Bywa jednak i odwrotnie. Czasem konkretne schorzenie sprawia, e dieta okazuje si nieskuteczna, aktywno fizyczna nie pomaga, etc. To nie jest tak czsty problem, jak chcielibymy wierzy, ale si zdarza, dlatego osoby z nadwag i otyoci wymagaj diagnostyki, szczeglnie, gdy odczuwaj konkretne dolegliwoci, bd racjonalny program odchudzajcy zawodzi.

Wrd sprawcw nadwagi i otyoci za najwaniejszych uchodz: niedoczynno tarczycy, zesp Cushinga, zesp policystycznych jajnikw, depresja. Bez usunicia (bd opanowania) pierwotnej przyczyny redukcja masy nie jest moliwa. Leczenie konieczne, gdy te schorzenia zagraaj zdrowiu, a nawet mog by grone dla ycia.

Wicej na ten temat:

Choroby prowadzce do nadwagi i otyoci

Jej wysoko tarczyca

D

Dieta

Sowo " dieta" powszechnie kojarzymy z odchudzaniem, ze stosowaniem ywieniowego reimu, rezygnacj z ulubionych potraw i spoywaniem niesmacznych posikw. Definicja "diety" jest jednak zupenie inna i odnosi si do sposobu odywiania, do tego, co jemy i pijemy w cigu dnia. Kady z nas (a nie tylko osoby odchudzajce si) stosuje jak diet. Przy jej ustalaniu naley zwrci uwag na dwa czynniki: ilociowy i jakociowy. Jeli dieta opiera si na zdrowych produktach, ale dostarczamy organizmowi zbyt duo kilokalorii, nie utrzymamy wagi w normach. Jeli ilo kilokalorii jest waciwa w stosunku do zapotrzebowania organizmu, ale menu nie jest wystarczajco zrnicowane, moemy doprowadzi do niedoboru niektrych skadnikw odywczych i tym samym przyczyni si do powanych problemw zdrowotnych.

W zalenoci od wieku, stanu zdrowia i konkretnych potrzeb, rozrniamy rne diety: dla dzieci, osb aktywnych fizycznie, kobiet ciarnych i karmicych, dla chorych (np. w nadcinieniu, miadycy, cukrzycy, chorobach przewodu pokarmowego, niedoywieniu) i wreszcie dla odchudzajcych si.

Czytaj wicej na ten temat:

Jaki problem, taka dieta

Dieta 1000 kcal

Optymalny plan odchudzania zakada, e systematycznie tracisz na wadze bez uszczerbku na zdrowiu, a po zakoczeniu kuracji nie wracasz do wagi wyjciowej. Wane jest take, by menu byo urozmaicone, przestrzeganie zasad niezbyt trudne. Te atuty ma dieta 1000 kilokalorii. Jest bezpieczna, sprawdzona, polecana przez Instytut ywnoci i ywienia w Warszawie. Oczywicie, efekt jo-jo zawsze moe si przytrafi, zwaszcza, gdy wracasz do starych nawykw. Wwczas jednak moesz odchudzanie kontynuowa, a po osigniciu oczekiwanej masy, ukadajc racjonalne menu, ju j utrzyma. Zaoenie to dotyczy osb zdrowych, bez zaburze wchaniania, problemw endokrynologicznych, itd. Wwczas osignicie moliwych rezultatw najczciej wymaga wsparcia lekarza bariatry i dietetyka.

Nie jest te tak, e dieta zwana potocznie "tysic kalorii" (o rnicach midzy kaloriami i kilokaloriami poniej) jest jedyn skuteczn, polecan przez specjalistw. Wrd powszechnie akceptowanych rozwiza znajdziecie take diet Montignaca, diet Omega Judith Wills czy popularn diet rdziemnomorsk. Wszystkie, chocia bezpieczne dla zdrowych ludzi, maj wady. adna nie zadziaa bez trwaej zmiany trybu ycia i regularnej aktywnoci fizycznej. Dieta 1000 kalorii nie jest tu wyjtkiem.

Poznaj zasady diety 1000 kcal

Dietetyk

Nie wystarczy skoczy kilku kursw, a czsto nawet studiw licencjackich czy magisterskich, by w peni skutecznie i prawidowo wspiera osoby otye w walce z chorob. Otyo bowiem jest chorob niebezpieczn dla ycia i chocia "zwyke" uczelnie wysze umoliwiaj studiowanie dietetyki, w przypadku takich pacjentw zapewne lepiej odda si w rce absolwenta medycyny, ze specjalizacj dietetyka.

W Polsce zawd dietetyka jest wci mao popularny i mao rozpoznawalny. Z porad i usug dietetykw korzysta mao osb, co powoli zmienia si na korzy wraz ze wzrostem wiadomoci spoeczestwa na temat zdrowego stylu ycia i wzrostem standardu ycia Polakw. Potrzebujemy wic specjalistw, take tych, ktrzy nie s lekarzami (zwaszcza, e w ramach studiw dowiaduj si sporo o fizjologii czowieka). S bowiem pomocni przy badaniu produktw ywnociowych, planowaniu ywienia indywidualnego i zbiorowego osb zdrowych, w rnym wieku, kontrolowaniu stosowania tych zasad w punktach zbiorowego ywienia (np. w przedszkolach), opracowywaniu metod bezpiecznej obrbki produktw ywnociowych, w profilaktyce chorb ywieniowych, etc.

Kiedy jednak masz problemy ze zdrowiem, "oporn" otyo, a nawet nadwag, np. uwarunkowan konkretnym schorzeniem, lepiej zaufa lekarzowi. W porozumieniu z bariatr powinien okaza si najskuteczniejszy.

Profesjonalny dietetyk nie ukada jadospisu jedynie na podstawie wywiadu (chocia ten jest rwnie bardzo wany), ale i dokadnej diagnostyce. Czego spodziewa si gabinecie? Po czym rozpozna zawodowca? Czytaj tutaj

Wicej informacji na stronie Polskiego Towarzystwa Dietetyki

E

Efekt jo-jo

Efektem jojo nazywamy wahania wagi, czasem nawet spore, zwizane z odchudzaniem. Po utracie zbdnych kilogramw na skutek jakiej diety, wiele osb szybko wraca do poprzedniej, wyszej wagi, a zdarza si nawet, e way potem wicej ni przed programem odchudzania. Efekt jo-jo dotyczy przede wszystkim osb ze spor nadwag i otyoci. Znacznie rzadziej wystpuje u osb generalnie szczupych, ktre musiay zrzuci niewiele, modeloway sylwetk, etc.

Do efektu jo-jo prowadz gwnie drastyczne, rygorystyczne diety, ktre daj szybkie rezultaty w krtkim czasie lub nie pozwoliy usun nadmiaru tuszczu, a jedynie wody. Organizm broni si przed godzeniem i zabezpiecza na przyszo, std odkada wicej ni potrzeba. Jeli wracamy do nawykw ywieniowych sprzed diety, zazwyczaj nieprawidowych, uatwiamy mu zadanie. Std: rozstawanie si z diet musi by stopniowe, stopniowo te trzeba redukowa mas.

Wicej na ten temat:

"Ludzie myl, e im bardziej bd godowa, tym wicej schudn. A jest odwrotnie". Tyjemy, bo jemy za mao? [WYWIAD]

F

Farmakologia

To nie wymys naszych czasw, by z nadmiarem kilogramw rozsta si za pomoc lekw. Pomijajc zwykych oszustw i nacigaczy, przemys farmaceutyczny prbuje znale piguk redukujc mas od ponad 100 lat. Jak dotd z marnym skutkiem. Gdyby istniaa cudowna tabletka, po ktrej nadwaga znika bez wysiku i bez uszczerbku na zdrowiu, jej wynalazca zapewne byby najbogatszym czowiekiem na wiecie. Niestety, nawet rodki, ktre w fazie klinicznej zdaway si bardzo obiecujce, z czasem odsaniay swoje mroczne oblicze, okazujc si gron trucizn (np. uszkadzajc wtrob czy puca, zaburzajc prac ukadu krenia), narkotykiem (otyo "leczono" amfetamin), zabjc rwnowagi hormonalnej, a w najlepszym przypadku placebo. Jeszcze niedawno pacjenci otrzymywali na recept sibutramin (popularna nazwa handlowa Meridia). Dzi jest zakazana, gdy zwikszaa ryzyko wystpienia zawau serca lub udaru mzgu. Osoby, ktre ni handluj, ami prawo i naraaj ludzkie ycie.

Dla osb otyych (nie z nadwag) przeznaczony jest lek Xenical. Mimo wielu przeciwwskaza moe by bezpiecznie stosowany u wielu chorych, take cierpicych z powodu powika otyoci. Jego stosowanie wymaga jednak bezwzgldnie nadzoru lekarza. Jest dostpny tylko na recept.

Uwaga na wszelkie suplementy diety, zioa, leki bez recepty. Wedug policji i Gwnego Inspektoratu Farmaceutycznego "leki na odchudzanie" nale do najczciej podrabianych. Niejednokrotnie s nie tylko obojtne dla wagi, ale przede wszystkim szkodliwe. Jeli zamierzasz si wspiera preparatami bez recepty, kupuj je w aptece i po konsultacji z lekarzem.

G

Geny

Od lat lekarze i dietetycy zapewniali, e w powstawaniu otyoci i nadwagi pewne znaczenie mog odgrywa geny, jednak w wikszoci przypadkw miay nie mie wpywu na skuteczno kontrolowania wagi. Oceniano, e ponad 90% osb wacych wicej, ni przewiduj normy, zawdzicza to przede wszystkim niewaciwej diecie i brakowi aktywnoci fizycznej. Wielu specjalistw wci przychyla si do teorii, e dziedziczna jest nie tyle nadwaga, co ze nawyki. Dziecko przekarmiane niemal od narodzin, ywione tusto i niezdrowo, raczej nie ucieknie od przeznaczenia.

Pewne zamieszanie wywoay jednak tegoroczne badania opublikowane w prestiowym czasopimie "Science", dotyczce genu Mrap2. Wynika z nich, e mutacja tego fragmentu DNA zakca prawidowo sygnaw regulujcych metabolizm. Ocenia si jednak, e mutacja genetyczna, ktra miaa zapewni w swoim czasie przetrwanie (pozwoli przey przy maej poday pokarmu i sporym wysiku fizycznym) jest winna otyoci 1% populacji. Kolejni potencjalni winowajcy to gen SIM1 i zmutowany gen FTO, ktry ma pono bez uzasadnienia sprzyja wysyaniu do mzgu informacji o godzie. Obecnie trudno przewidzie czy rewelacje si potwierdz, jaka jest skala zjawiska. Badacze jednak wierz, e w odlegej przyszoci zmieni si nie tylko podejcie do "grubasw", ale przede wszystkim powstan terapie genowe, ktre pozwol usun pierwotn przyczyn choroby.

Wicej na ten temat:

Geny otyoci jednak istniej

To nie moja wina, e tyj i nie mog schudn?

I

Idealna masa ciaa

Idealna masa ciaa to nie "masa w normie", ale te niekoniecznie ma co wsplnego z naszymi wyobraeniami o tym, ile chcemy way. Zakada, e nie jestemy ani za szczupli, ani nie waymy za duo. Najczciej do jej obliczenia wykorzystuje si wzr Lorenza, ktry pozwala wyliczy wag idealn dla danego wzrostu. Obliczenie polega na odjciu od naszego wzrostu, pomniejszonego o 100, 25% wartoci naszego wzrostu umniejszonego o 150. Wzr ma zastosowanie stosowa dla osb powyej 150 cm wzrostu. I sam idealny nie jest: nie uwzgldnia choby wieku, nie uwzgldnia rnicy midzy mas miniow, a nadmiarem tuszczu (patrz: bioimpedancja).

Skorzystaj z kalkulatora

K

Kaloria

Definiowanie tej historycznej jednostki ciepa sprawia sporo trudnoci i kaloria czsto jest mylona z kilokalori. Kaloria to jednostka fizyczna. Poniewa ciepo jest utosamiane z energi, obecnie to jednostka energii o skrcie cal, ktra nie naley jednak do ukadu SI. Podstawow jednostk ciepa, a zarazem energii i pracy jest dul (J). Std w wielu rdach i tabelach mona spotka si wanie z dulami i kilodulami (1000 J). 1 J = 0,238846 cal.



Kilokalorie

W kontekcie wartoci energetycznej produktw najczciej posugujemy si pojciem kilokalorii (kcal). To jednostka wielokrotna. 1 kcal = 1000 cal. Czasem kilokaloria jest nazywana du kalori i pisana, dla odrnienia, wielk liter (Kaloria).

Okrelenie iloci kalorii w produktach ywnociowych wyraa ilo energii, ktr przecitnie przyswaja ludzki organizm przy spoyciu danego produktu. Taka ywnociowa energia jest pniej wykorzystywana do podtrzymania funkcji yciowych i aktywnoci lub odkadana w postaci niechcianego zapasu. Ustalenie indywidualnego zapotrzebowania kalorycznego pozwala do precyzyjnie do precyzyjnie okreli, ile powinnimy je, a take jaki wysiek fizyczny umoliwi pozbycie si nadmiaru.

Sprawd, ilu kilokalorii mona si pozby podczas konkretnego wysiku fizycznego

Warto energetyczna skadnikw pokarmowych to w przyblieniu:

1 g biaka to ok. 4 kcal

1 g wglowodanw to ok. 4 kcal.

1 g tuszczw to ok. 9 kcal.

Czytaj take:

Biaka, tuszcze, wglowodany: po co je je i w jakich proporcjach

L

Leczenie chirurgiczne otyoci

Pacjent z otyoci olbrzymi (wicej na ten temat poniej) lub "zwyk", ale ze wspistniejcymi powikaniami, jest zagroony wysokim ryzykiem zgonu. Chirurgiczne leczenie otyoci to nie jest metoda szybkiego i atwego rozstawania si z nadwag, a terapia, ktra ma ratowa ycie. Stosuje si j dopiero wtedy, gdy ewentualne powikania i skutki uboczne zabiegu (np. zespoy zaburzonego wchaniania, wrzody odka i jelit oraz wymioty po zbyt szybkim i nadmiernym spoyciu pokarmw) s mniej grone dla chorego od samej otyoci. Kwalifikacj do zabiegw zajmuj si lekarze bariatrzy, w specjalnych orodkach. Koszt zabiegu to kilkanacie tysicy zotych (przy najprostszym, czyli balonikowaniu odka - 7 tysicy), ale zgodnie z polskim prawem mona ubiega si o refundacj z NFZ ( wicej na ten temat ).

Leczenie chirurgiczne zwykle umoliwia utrat wagi rzdu 30 kilogramw rocznie.

W zalenoci od stanu zdrowia pacjenta, jego konkretnych potrzeb, stosuje si wspomniane balonikowanie, ominicie jelitowe, ominicie ciowo-trzustkowe, ominicie odka, opasanie odka. O wyborze metody decyduje lekarz.

Wicej o technikach operacyjnych czytaj tutaj

M

Metabolizm

Inaczej: przemiana materii. Metabolizm to nie tylko "skonno do tycia", a caoksztat reakcji chemicznych i zwizanych z nimi przemian energii zachodzcych w ywych komrkach, stanowicy podstaw wszelkich zjawisk biologicznych. Procesy te pozwalaj komrce na wzrost i rozmnaanie, zarzdzanie swoj struktur wewntrzn oraz odpowiadanie na bodce zewntrzne.

Reakcje chemiczne skadajce si na metabolizm s zorganizowane w szlaki metaboliczne. Te mona podzieli na dwie due klasy: reakcje kataboliczne i anaboliczne. Pierwsze pozwalaj przeksztaca dostarczane skadniki w energi, drugie wymagaj dostarczenia energii, by mogy zachodzi. To skomplikowane, zoone procesy, ktre pozwalaj nam y. Za ich tempo czy aktywizacj odpowiadaj enzymy, reagujce na zmiany zachodzce w komrkach lub sygnay przychodzce spoza niej. Wszelkie zaburzenia procesw metabolicznych, skoro zwizane s ze spalaniem, rzeczywicie mog znaczco wpywa na nasz wag. Zasadniczo jednak ich rola jest duo powaniejsza, a zarazem skuteczne leczenie chorb metabolicznych to wci wielkie wyzwanie dla medycyny.

Teoria termogenezy zakada, e nadwaga i otyo cile koreluje z prac enzymw, metabolizmem. Wicej na ten temat: Leniwy brzuch I zimny piec, czyli dlaczego tyjemy.

Czytaj take: zaburzenia przemiany materii (poniej).

N

Nadwaga

Mwimy o niej, gdy twj indeks BMI (patrz str.1) mieci si w przedziale 25-29,9. BMI od 30 wzwy to ju otyo, choroba zagraajca yciu. Nadwaga take sprzyja problemom ze zdrowiem, ale (zwaszcza niewielka) moe by raczej traktowana jako ostrzeenie, sygna, e czas wzi si za redukcj masy.

Niedoywienie

Jaki moe mie zwizek z nadwag i otyoci? Ogromny! Potoczne utosamianie niedoywienia z niedowag jest bdne. Z punktu widzenia medycyny i dietetyki wyrniamy dwa typy niedoywienia: ilociowe i jakociowe. Pierwsze rzeczywicie jest powizane z brakiem poywienia lub niezaspokojeniem zwikszonego zapotrzebowania energetycznego (np. wynikajcego z choroby), co prowadzi do spadku masy ciaa. Niedoywienie jakociowe, ktre moemy zaobserwowa m.in. u osb otyych, dotyczy niezaspokojonego zapotrzebowania na konkretne skadniki odywcze, ktre moe wystpi pomimo prawidowej lub nawet przekraczajcej norm poday energii. U osb otyych najczciej wystpuj, niejednokrotnie grone dla zdrowia, niedobory witamin (gwnie D, E, B6, C) mikro i makroelementw (elaza, wapnia, magnezu, cynku, selenu), nienasyconych kwasw tuszczowych. Niedobory s zwizane z zaburzeniami wchaniania, niezdrow, ubog (chocia czsto wysokokaloryczn) diet, nieracjonalnym odchudzaniem. Niektre niedobory nasilaj problem otyoci, np. zaburzajc aknienie (chrom, magnez), niemal wszystkie wpywaj negatywnie na stan zdrowia, wygld, nastrj, kondycj. Z czasem prowadz do powanych problemw zdrowotnych.

Czytaj wicej:

Ocena odywienia pacjenta

ABC witamin

Mikroelementy bez ktrych nie da si y

Makroelementy

O

Otyo

O otyoci mwimy, gdy BMI jest rwne bd wysze od 30. Otyo jest chorob, ktra wymaga leczenia pod nadzorem lekarza, najlepiej bariatry. Zwykle redukcja masy jedynie za pomoc waciwej diety i aktywnoci fizycznej bez wsparcia specjalistycznego jest ju niemoliwa. Osoba otya wymaga rwnie dokadnej diagnostyki, w celu wykluczenia medycznej przyczyny nadmiaru kilogramw, a take moliwych powika, wynikajcych z choroby.

Otyo brzuszna

Kiedy tkanka tuszczowa odkada si nie tylko pod skr, ale wyranie wewntrz jamy brzusznej, mwimy o otyoci brzusznej. Wida j wyranie: sylwetka przyjmuje ksztat jabka. To wyjtkowo niebezpieczne, gdy tak umiejscowiona tkanka zwiksza m.in. ryzyko wystpienia zakrzepw, powoduje ucisk na narzdy wewntrzne. Osoby dotknite otyoci brzuszn czciej cierpi na schorzenia metaboliczne, choroby ukadu krenia, choroby naczyniowe, cukrzyc oraz choroby ukadu ruchu. Nawet jeli ich BMI wskazuje "tylko" nadwag, lekarze uznaj, e s otye, czyli ju chore.

Rozpoznanie otyoci brzusznej jest proste: wykonuje si jedynie pomiary obwodu pasa lub stosunku obwodu pasa do obwodu bioder (WHR - wicej na ten temat poniej). Jeli obwd pasa w przypadku kobiet przekracza 80 cm, a u mczyzn 94 cm, mwimy o otyoci brzusznej. WHR u kobiet wyszy ni 0,8 a u mczyzn ponad 1 take wskazuj na otyo.

Otyo dziecica

Otyo dziecica to wiatowy problem spoeczny, a polskie dzieci tyj w najszybszym tempie wrd nieletnich Europejczykw. Wysokokaloryczna dieta i brak ruchu to podstawowi winowajcy. W przypadku dzieci popularne wskaniki jak BMI, pomiar tuszczu czy WHR s zawodne, poniewa dziecica sylwetka wyranie zmienia si w zalenoci od wieku, maym dzieciom ochronny tuszczyk jest potrzebny, etc. Nie zmienia to jednak faktu, e dziecko, ktrego waga jest wysza od zalecanej w danym wieku o 20% powinno zosta staranniej zbadane, a i wskanik Bmi powyej normy musi zaalarmowa rodzicw.

Do oceny prawidowoci rozwoju dzieci wykorzystuje si siatki centylowe (odpowiednie tabelki znajduj si zwykle na ostatnich stronach ksieczki zdrowia). To one pozwalaj oceni prawidowo wzrostu i wagi. Lekarz analizuje take na ich podstawie harmonijno rozwoju (np. stosunek wzrostu do wagi). W przypadku stwierdzenia nieprawidowoci, dziecko powinno trafi do specjalisty leczenia nadwagi i otyoci u dzieci, a take lekarza dietetyka. Niestety, odpowiednich specjalistycznych poradni jest niewiele i znajduj si prawie wycznie w duych miastach (kieruje do nich pediatra). To mity, e otye dziecko z "tego wyronie". Tak bywa, ale bardzo rzadko. Specjalne diety niskotuszczowe mona stosowa ju w trzecim roku ycia, ale pod nadzorem lekarza. Dziecica otyo to nie tylko rdo spoecznego wykluczenia, ale i cikich chorb.

Wicej na ten temat:

W serwisie eDziecko: raport o dziecicej otyoci

Siatka centylowa

Otyo olbrzymia

Mwimy o niej, gdy indeks BMI przekracza 40. Otyo olbrzymia bezporednio zagraa yciu, najczciej wymaga szybkiej interwen