Trzustka: choroby, objawy i leczenie trzustki

Po ktrej stronie jest trzustka i czym si zajmuje? Wszystko, co powinnicie wiedzie o trzustce, badaniach i najpopularniejszych chorobach z ni zwizanych, takich jak rak trzustki czy zapalenie trzustki. Pierwsze objawy problemw zwizanych z trzustk zwykle przypominaj niestrawno z promienujcym w stron plecw blem brzucha
Zobacz wideo

Gdzie jest trzustka?

Trzustka jest pojedynczym narzdem znajdujcym si w grnej czci jamy brzusznej, w tzw. nadbrzuszu. Pooona jest w linii porodkowej ciaa i nieco na lewo od krgosupa. Schowana jest midzy krgosupem a odkiem. Ssiaduje rwnie ze ledzion i dwunastnic, do ktrej uchodzi przewd trzustkowy gwny. Trzustka skada si z gowy, trzonu i ogona.

Funkcje trzustki

Trzustka spenia dwie rne funkcje, co warunkuje jej dwojak budow. Jest narzdem wewntrzwydzielniczym, czyli produkuje hormony - glukagon i insulin, ktre trafiaj do krwiobiegu i reguluj gospodark wglowodanow. Hormony te wytwarzane s przez komrki ? i ß budujce wyspy Langerhansa. Trzustka peni te funkcj narzdu zewntrzwydzielniczego, dziki czemu moliwe jest trawienie spoytych przez nas pokarmw. Pcherzyki trzustkowe, ktre stanowi ponad 80% masy caej trzustki, odpowiadaj za produkcj enzymw trawiennych. Niektre z nich s wydzielane w postaci nieaktywnych proenzymw, co zapobiega samostrawieniu narzdu. Nastpnie proenzymy i enzymy transportowane s jako sok trzustkowy przez przewody trzustkowe do dwunastnicy, gdzie ulegaj aktywacji. Trzustka produkuje trzy typy enzymw. Enzymy proteolityczne, ktrych jest najwicej, odpowiadaj za trawienie biaek pokarmowych. S to: trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i B oraz elastaza. Enzymem glikolitycznym, ktry rozkada cukry, jest ?-amylaza. Trzeci grup s enzymy lipolityczne trawice tuszcze. Przedstawicielem ostatniej grupy jest lipaza.

Choroby trzustki

Ze wzgldu na penione funkcje, choroby trzustki mog dotyczy jej czci wewntrzwydzielniczej, zewntrzwydzielniczej lub obu jednoczenie. Choroby obejmujce cay narzd wywodz si pierwotnie z przewlekego upoledzenia czynnoci zewntrzwydzielniczej, co wpywa na rozwj dysfunkcji wewntrzwydzielniczej, nigdy na odwrt.

Ostre zapalenie trzustki (OZT)

Jest to choroba rozwijajca si w niezmienionym narzdzie. Bezporedni przyczyn OZT jest przedwczesna aktywacja enzymw proteolitycznych w komrkach, co prowadzi do trawienia biaek budujcych trzustk i narzdy ssiadujce.

Przyczyny ostrego zapalenia trzustki:

  • choroby drg ciowych - kamica ciowa, czciej u kobiet;
  • naduywanie alkoholu - czciej u mczyzn;
  • uraz jamy brzusznej;
  • leki - glikokortykosteroidy, sulfonamidy, leki moczopdne, niesteroidowe leki przeciwzapalne, niektre antybiotyki, leki przeciwwirusowe, leki przeciwpadaczkowe, cytostatyki;
  • wrodzone zapalenie trzustki;
  • zakaenia wirusowe - winka, AIDS, zapalenie wtroby;
  • choroby autoimmunologiczne;
  • zakaenie glist ludzk;
  • obecno uchykw dwunastnicy, wrzodw drcych dwunastnicy lub odka;
  • hiperkalcemia, hipertriglicerydemia;
  • po przeszczepie trzustki;
  • nowotwr trzustki;
  • samoistne zapalenie trzustki - brak uchwytnego czynnika wywoujcego chorob.

Objawy ostrego zapalenia trzustki:

  • bl brzucha - nagy, silny, zlokalizowany w nadbrzuszu, moe promieniowa we wszystkich kierunkach (czsto do krgosupa), bardzo czsto ma charakter opasujcy;
  • nudnoci, wymioty (ktre nie przynosz ulgi);
  • gorczka;
  • przyspieszona praca serca;
  • wzmoone napicie powok brzucha;
  • zaburzenia wiadomoci;
  • zaczerwienienie twarzy;
  • taczka.

Leczenie ostrego zapalenia trzustki:

W pierwszej kolejnoci najwaniejsze jest usunicie czynnikw, ktre wywoay ostre zapalenie trzustki. W razie koniecznoci stosowane s leki przeciwblowe oraz uzupenianie pynw ustrojowych i niedoboru elektrolitw. Bardzo wane jest przestrzeganie diety ubogotuszczowej i lekkostrawnej. Jeli chory nie jest w stanie przyjmowa posikw po 48 godzinach godwki, naley rozpocz ywienie dojelitowe przez zgbnik nosowo-jelitowy. W cikiej postaci ostrego zapalenia trzustki naley wczy antybiotykoterapi, ktra wyeliminuje powikania zwizane z rozwojem bakterii w organizmie chorego. Kolejnym etapem jest leczenie rnych powika OZT.

Gdy powysze metody nie s skuteczne lub zostaje zdiagnozowane martwicze zapalenie trzustki, pozostaje jedynie leczenie chirurgiczne.

Przewleke zapalenie trzustki (PZT)

Przewleky proces zapalny prowadzcy do postpowego, nieodwracalnego zniszczenia trzustki i jej niewydolnoci zewntrz- i wewntrzwydzielniczej.

Przyczyny przewlekego zapalenia trzustki:

  • dugoterminowe naduywanie alkoholu - gwna przyczyna odpowiadajca 80% przypadkw PZT;
  • nawracajce epizody ostrego zapalenia trzustki;
  • przewlekle stosowane leki;
  • nadczynno przytarczyc;
  • przewleka niewydolno nerek;
  • wrodzone zapalenie trzustki;
  • brak uchwytnej przyczyny.

Objawy przewlekego zapalenia trzustki:

  • przewleke ble brzucha - w nadbrzuszu, promieniujce do plecw. Wystpuj po obfitych posikach lub po spoyciu alkoholu;
  • wzdcie brzucha;
  • wymioty, biegunka;
  • utrata masy ciaa, niedoywienie;
  • wyniszczenie organizmu;
  • nietolerancja pokarmw tuszczowych- stolce tuszczowe;
  • cukrzyca- w zaawansowanej postaci PZT.

Leczenie

Przede wszystkim obowizuje cakowity zakaz picia alkoholu i palenia tytoniu. Powinno si stosowa diet bogatokaloryczn i bogatobiakow. Posiki o maej objtoci naley spoywa czsto, dziki czemu odcia si trzustk. Chorzy powinni zmniejszy spoywanie pokarmw bogatotuszczowych.

Leczenie farmakologiczne opiera si na podawaniu lekw przeciwblowych oraz enzymw trzustkowych, ktre wspomog trawienie spoytych pokarmw. W przewlekym zapaleniu trzustki rwnie naley leczy powikania, np. takie jak cukrzyca.

Leczenie chirurgiczne jest stosowane, gdy inne metody zawiod i brak jest poprawy stanu chorego.

Badania w chorobach trzustki

W pierwszej kolejnoci wykonywane jest badanie brzucha poprzez obmacywanie, osuchiwanie i opukiwanie. Wykonuje si te pomiar cinienia i ttna. Podstaw jest wykonanie badania krwi obejmujce jej morfologi oraz stwierdzenie aktywnoci enzymw trzustkowych we krwi- amylazy i lipazy. Bada si te stenie wapnia, glukozy i elektrolitw. Obrazowymi badaniami s USG jamy brzusznej oraz tomografia komputerowa (TK). W celu potwierdzenia postawionej diagnozy wykonuje si biopsj cienkoigow pod kontrol USG. Czsto robi si zdjcie RTG nadbrzusza i klatki piersiowej.

Rak trzustki

Najczciej wystpujcym typem raka trzustki jest gruczolakorak. Wywodzi si on z komrek budujcych przewody trzustkowe. Lokalizuje si w gowie trzustki (70% przypadkw), trzonie (20% przypadkw) lub w ogonie (10% przypadkw). redni wiek zachorowania wynosi u mczyzn 67 lat, za u kobiet 75 lat. Rak ten zdecydowanie czciej pojawia si u mczyzn. Jest trzecim najczciej wystpujcym rakiem przewodu pokarmowego po raku okrnicy (jelita grubego) i odka. Nowotwr charakteryzuje si wczesnymi przerzutami drog naczy krwiononych i chonnych. Jest trudny w rozpoznaniu i leczeniu oraz jego wystpienie wie si ze zym rokowaniem. Przyczyny jego powstania nie s do koca poznane. Gwnymi czynnikami ryzyka rozwoju s palenie tytoniu i spoywanie alkoholu, przewleke zapalenie trzustki, predyspozycje genetyczne, otyo i cukrzyca.

Brak wczesnych objaww utrudnia diagnoz raka trzustki. Dolegliwoci odczuwane przez pacjenta s bardzo podobne do objaww przewlekego zapalenia trzustki. S to: ble w nadbrzuszu i plecach, dyskomfort w jamie brzusznej, utrata apetytu, spadek masy ciaa, biegunka, nudnoci, wymioty. Bardziej charakterystycznym objawem, lecz pnym, jest taczka wystpujca przy lokalizacji guza w gowie trzustki oraz objaw Courvoisiera- wyczuwalny przez powoki brzucha powikszony pcherzyk ciowy. Moe wystpi zakrzepica, cukrzyca, nieprawidowa tolerancja glukozy oraz krwawienia z przewodu pokarmowego i wodobrzusze.

Leczenie mona rozpocz od radio- lub chemioterapii z nastpowym zabiegiem chirurgicznym polegajcym na usuniciu czci lub caej trzustki wraz z wzami chonnymi.