Nadczynno tarczycy

Wzrost stenia hormonw tarczycy we krwi. Gwne zaburzenie w nadczynnoci tarczycy jakiegokolwiek pochodzenia spowodowane jest zwikszon produkcj hormonw tarczycy, np. przy chorobie autoimmunologicznej.
Artyku jest czci publikacji pochodzcej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, ktr naby mona w Kulturalnym Sklepie lub w kad rod w kiosku

Choroba ta powoduje take rozlege powikszenie tarczycy, zwaszcza u kobiet midzy 30. a 50. rokiem ycia, znane pod nazw choroby Basedowa lub Gravesa-Basedowa. Drug pod wzgldem wanoci przyczyn nadczynnoci tarczycy jest wole toksyczne. Objawia si ono okresowo u starszych pacjentw, cierpicych od lat na wole proste. Ponadto do przyczyn nadczynnoci zalicza si: zapalenia tarczycy, nowotwory przysadki i tarczycy oraz doustne podawanie hormonw tarczycy u pacjentw z niedoczynnoci tarczycy. Nadczynno tarczycy stanowi czsty objaw kliniczny. Zachorowalno wynosi 1-2 przypadki na 1000 mieszkacw w cigu roku, przy czym kobiety s na ni naraone 10 razy bardziej ni mczyni.



Symptomatologia

Ze wzgldu na to, e nadczynno tarczycy jest zbiorem objaww i oznak odzwierciedlajcych dziaanie hormonw tarczycy na rne ukady i narzdy organizmu, nie istnieje typowy obraz kliniczny wsplny dla wszystkich pacjentw. Do najczstszych zaburze naley: nerwowo, labilno emocjonalna, bezsenno, dreszcze, zwikszona potliwo, nietolerancja ciepa, szybkie mczenie si, trudnoci w oddychaniu, koatanie serca, utrata masy ciaa pomimo zwikszonego aknienia, objawy oczne i biegunka. Typowy pacjent wykazuje nadpobudliwo, jego mowa jest szybka i nielogiczna, natomiast wyraz twarzy moe odzwierciedla lk i niepokj. Ponadto skra jest ciepa i spocona, a wosy cienkie i szorstkie. Tarczyca jest zwykle powikszona, ale brak wola nie wyklucza choroby, poniewa tarczyca zlokalizowana w pozycji wycofanej, moe zosta niezauwaona podczas zwykej wizyty lekarskiej. Powszechnie wystpuje wpyw choroby na naczynia krwionone i serce, ktry wyraa si poprzez czstoskurcz, arytmi, szmery serca i czasami niewydolno serca.

Diagnoza

U wikszoci pacjentw nadczynno mona podejrzewa ju podczas wizyty lekarskiej i na podstawie wywiadu klinicznego pacjenta. W celu potwierdzenia naley sprawdzi stenie hormonw tarczycy we krwi i hormonu tyreotropowego (TSH) produkowanego przez przysadk. Wysoki poziom we krwi hormonw tarczycy T3 lub T4 lub wolnych hormonw (fT3 i fT4) wskazuje na nadczynno. Jest ona wtrna lub pierwotna w zalenoci od tego, czy powstaa w wyniku zwikszonego czy zmniejszonego stenia TSH. Naley rwnie sprawdzi obecno ewentualnych przeciwcia przeciwtarczycowych we krwi. Jeli zostanie stwierdzona ich obecno, wskazuje to na autoimmunologiczny charakter choroby. Uszkodzenie tarczycy spowodowane przeciwciaami wywouje nadmierne uwolnienie hormonw w niej zawartych, co pocztkowo prowadzi do objaww nadczynnoci; natomiast gdy cay zapas hormonw si wyczerpie - powoduje niedoczynno.

W celu przeprowadzenia dokadnego badania tarczycy uyteczna jest ultrasonografia i scyntygrafia narzdu.

Leczenie

Terapia zaley od przyczyny nadczynnoci. Na przykad nadczynno tarczycy wywoana przyjciem hormonw tarczycy ustpuje przy zmniejszeniu ich dawki lub ich odstawieniu. U pacjentw z nowotworami przysadki i tarczycy stosuje si leczenie choroby podstawowej, nawet jeli u wielu z nich konieczne jest skorygowanie nadczynnoci za pomoc lekw, powodujcych zablokowanie syntezy tych hormonw. W przypadku gdy leki przeciwtarczycowe podaje si w odpowiednich dawkach, nastpuje hamowanie syntezy hormonw. Dziki temu u wszystkich pacjentw z nadczynnoci tarczycy skutecznie obnia si stenie hormonw tarczycy. Take jod wykazuje skuteczne dziaanie; czasami stosuje si go w leczeniu pacjentw w poczeniu z innymi lekami. W leczeniu nadczynnoci u dorosych wykorzystuje si jod radioaktywny, poniewa jest skuteczny, bezpieczny i praktyczny w podawaniu. Gromadzenie si substancji radioaktywnej w tarczycy inaktywuje komrki tarczycy, w praktyce powodujc strumektomi farmakologiczn. Z tego powodu jod radioaktywny zastpi chirurgiczny zabieg usunicia gruczou tarczycy, wykluczajc w ten sposb zwizane z nim powikania operacyjne i pooperacyjne. Skuteczno takiej terapii wykazano w przekonujcy sposb, tzn. 75-85% pacjentw zostao wyleczonych po pojedynczej dawce.

Wskazania do interwencji chirurgicznej w przypadku nadczynnoci tarczycy s ograniczone i pozostaj dyskusyjne. Zabieg chirurgiczny przeprowadza si u pacjentw (dzieci, modziey i kobiet w ciy), ktrzy nie odpowiadaj na terapi farmakologiczn lub gdy wystpuj u nich skutki uboczne, oraz u pacjentw, ktrzy nie zgadzaj si na terapi jodem radioaktywnym. Jednake jedynym precyzyjnym wskazaniem do leczenia chirurgicznego jest obecno pierwotnego nowotworu tarczycy.

Rokowania

Z wyjtkiem choroby Gravesa-Basedowa adna ze znanych przyczyn nadczynnoci tarczycy nie ulega samoistnej remisji.

W zwizku tym konieczne jest leczenie w celu zmodyfikowania naturalnego przebiegu choroby. Ciko powika zaley od dugoci trwania nadczynnoci tarczycy i obecnoci chorb podstawowych. Liczne metody stosowane w walce z nadczynnoci tarczycy, wykluczajc czynno gruczou, powoduj sta niedoczynno tarczycy. Oznacza to, e chory bdzie musia bra przez cae ycie hormony tarczycy, ktrych nie jest ju w stanie produkowa. Takie rozwizanie uwaa si jednak za lepsze dla organizmu, poniewa niedoczynno tarczycy atwo jest kontrolowa za pomoc lekw. Natomiast nadczynno wpywa powanie na rne narzdy, przede wszystkim na serce.