Zasady postpowania w NADCINIENIU TTNICZYM - aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Nadcinienia Ttniczego, cz I

Jeli nic si nie zmieni, w 2025 roku na wiecie bdzie ponad ptora miliarda chorych na nadcinienie ttnicze, w Polsce 14 milionw. Odkrycie problemu to za mao, by poskromi szalejc krew. Wikszo nadcinieniowcw, take z rozpoznan chorob, jest leczona nieskutecznie i nie unika gronych powika, w tym przedwczesnej mierci. Naduyciem byoby twierdzenie, e to wina wycznie pacjentw czy efekt braku skutecznych lekw. Sprawa jest bardziej zoona, a temat nadcinienia niekoniecznie poznany tak dobrze, jak mylimy.
Nadcinienie ttnicze, niejednokrotnie przypadkowo, rozpoznaje lekarz pierwszego kontaktu. Poniewa problem dotyczy prawie 10 milionw Polakw, najczciej internista zajmuje si take leczeniem. Nie stanowi to zagroenia dla zdrowia chorych, jeli diagnoza oparta jest na szczegowym wywiadzie i badaniach dodatkowych, a pacjenci s kierowani do specjalistw (kardiologa, hipertensjologa, diabetologa, etc.) w przypadku chorb towarzyszcych, powika nadcinienia, nadcinienia opornego na leczenie, etc.

Wspczesna medycyna dysponuje znakomitym arsenaem do walki z nadcinieniem ttniczym. Istotne jest jednak umiejtne korzystanie z tych moliwoci i indywidualne podejcie do pacjenta, zarazem w oparciu o sprawdzone procedury i metody. Spraw kluczow okazuje si postawa chorego: gotowo do zmiany stylu ycia, stosowania zalece lekarskich, rozumienia istoty choroby.

Poniej prezentujemy pierwsz cz zalece Polskiego Towarzystwa Nadcinienia Ttniczego (PTNT), dotyczc samego rozpoznania nadcinienia. To tylko jeden, ale zarazem kluczowy, krok do poprawy smutnej statystyki (chocia zdecydowanie lepszej ni jeszcze10 lat temu): tylko 26% chorych jest leczonych skutecznie, a 36% - nieskutecznie. 9% osb z rozpoznanym nadcinieniem si nie leczy. 30% w ogle nie wie o swojej chorobie (wicej danych statystycznych w zaczonych materiaach graficznych).



Nadcinienie ttnicze - profilaktyka

Ze wzgldu na nisk wykrywalno nadcinienia ttniczego w Polsce PTNT zaleca, aby przesiewowymi pomiarami cinienia ttniczego obj WSZYSTKIE osoby dorose. Pomiary cinienia ttniczego (BP, blood pressure) powinny by wykonywane przynajmniej raz w roku, niezalenie od wczeniejszych wartoci cinienia.

Prewencja nadcinienia ttniczego dotyczy przede wszystkim modyfikacji uwarunkowa rodowiskowych, a zwaszcza stylu ycia potencjalnego pacjenta. Dziaania zapobiegawcze powinny by ukierunkowane zarwno na osoby, u ktrych jeszcze nie doszo do rozwoju choroby (prewencja pierwotna), ale i te, u ktrych nadcinienie ttnicze ju istnieje (prewencja wtrna). Dziaania z zakresu prewencji wtrnej, wczesnej zmierzaj przede wszystkim do zwikszenia wykrywalnoci nadcinienia ttniczego. Ich istota polega gwnie na zdiagnozowaniu choroby w jej bezobjawowym okresie, gdy szkody dla organizmu s jeszcze ograniczone.

Prewencja wtrna, pna to dziaania podejmowane wobec osb z ju rozpoznan chorob. Ich celem jest zapobieenie lub przynajmniej odsunicie w czasie niekorzystnych nastpstw nadcinienia.

Prewencja pierwotna dotyczy wszystkich Polakw, jednak jest szczeglnie istotna w przypadku pacjentw z grupy podwyszonego ryzyka nadcinienia, czyli:

- osb z rodzinnym obcieniem chorobami ukadu krenia (udar mzgu, zawa serca, niewydolno serca),

- chorych na cukrzyc lub z wspistniejc chorob nerek,

- zdrowych mczyzn zbliajcych si do 55. roku ycia, kobiet ok. 65. roku ycia.

- pacjentw z przynajmniej dwoma klasycznymi czynnikami ryzyka chorb sercowo-naczyniowych (np. otyo, miadyca).

- osb z cinieniem prawidowym, wysokim, czyli rwnym lub wyszym 130/85 mm Hg.

Nadcinienie ttnicze: rozpoznanie i klasyfikacja

Lekarz moe rozpozna nadcinienie ttnicze, gdy:

- rednie wartoci BP (wyliczone co najmniej z dwch pomiarw dokonanych podczas co najmniej dwch rnych wizyt), s rwne lub wysze ni 140 mm Hg dla cinienia skurczowego (SBP, systolic blood pressure) i/lub 90 mm Hg dla rozkurczowego (DBP, diastolic blood pressure).

- rednie wartoci BP podczas jednej wizyty, wyliczone z dwch pomiarw, s rwne lub wysze ni 180 mm Hg dla cinienia skurczowego i/lub 110 mm Hg dla rozkurczowego. Naley jednak wykluczy czynniki podwyszajce wartoci cinienia (lk, bl, spoycie alkoholu).

- pozwala na to wiarygodny wywiad lub dokumentacja pacjenta (wartoci cinienia ttniczego lub fakt zaywania lekw hipotensyjnych).

U osoby dorosej stwierdzamy:

-cinienie ttnicze optymalne < 120 i < 80 mmHg

- prawidowe 120-129 i/lub 80-84

- wysokie prawidowe 130-139 i/lub 85-89

- nadcinienie ttnicze 1. stopnia: 140-159 i/lub 90-99

- nadcinienie ttnicze 2. stopnia: 160-179 i/lub 100-109

- nadcinienie ttnicze 3. stopnia ? 180 i/lub ? 110

- izolowane nadcinienie ttnicze skurczowe, typowe dla osb w podeszym wieku: ? 140 i < 90

Nadcinienie ttnicze: czego spodziewa si w gabinecie lekarskim?

Ocena kliniczna pacjenta, u ktrego stwierdzono nadcinienie ttnicze, powinna dotyczy trzech podstawowych zagadnie:

1. Okrelenia przyczyny podwyszonego BP (nadcinienie pierwotne czy wtrne).

2. Wykrycia ewentualnych powika narzdowych i innych chorb, w tym ukadu sercowo-naczyniowego, a take stopnia ich zaawansowania.

3. Wykrycia innych czynnikw ryzyka sercowo-naczyniowego. Dane do takiej oceny powinny pochodzi z dokadnie zebranych wywiadw, badania przedmiotowego, bada laboratoryjnych i innych bada diagnostycznych (zalenie od potrzeby).

W badaniu podmiotowym lekarz powinien szczeglnie zwrci uwag na uzyskanie informacji dotyczcych czasu trwania nadcinienia, stwierdzanych wczeniej wartoci BP oraz stosowanego leczenia, danych wskazujcych na charakter objawowy nadcinienia, obecno czynnikw ryzyka, objaww powika narzdowych, innych chorb i zaburze oraz ustalenie czynnikw rodzinnych i rodowiskowych, majcych znaczenie w wyborze postpowania.

U kadego pacjenta wskazane jest przeprowadzenie penego badania przedmiotowego ze szczeglnym zwrceniem uwagi na wykrywanie ewentualnych przyczyn nadcinienia oraz obecno powika narzdowych.

Wane jest udokumentowanie stwierdzonej nadwagi i otyoci, a zwaszcza otyoci brzusznej. Jako kryterium otyoci brzusznej przyjto zwikszony obwd pasa (w pozycji stojcej) przekraczajcy u mczyzn 102 cm, a u kobiet 88 cm. Nadwag rozpoznaje si, gdy wyliczony na podstawie masy ciaa i wzrostu wskanik BMI (body mass index) wynosi ? 25 kg/m2, a otyo, gdy jest ? 30 kg/m2.

Oblicz swoje BMI

By dobra optymalne leczenie, lekarz powinien ustali:

- od kiedy i jak wysokie masz nadcinienie,

- czy s czynniki wskazujce na jego wtrny charakter (nadcinienie spowodowane konkretn przyczyn): choroby nerek w wywiadzie rodzinnym (wielotorbielowato nerek), choroby nerek, zakaenia drg moczowych, krwiomocz, naduywanie lekw przeciwblowych, przyjmowanie lekw/innych substancji: doustne rodki antykoncepcyjne, efedryna lub pseudoefedryna, kokaina, amfetamina, steroidy, niesteroidowe leki przeciwzapalne, erytropoetyna, cyklosporyna,

- czy obserwowano epizody osabienia mini i kurczw miniowych (hiperaldosteronizm),

- take epizody wzmoonej potliwoci, blu gowy, niepokoju, koatania serca,

- jakie czynniki nadcinienia i/lub jego powika ciebie dotycz, np.: nadcinienie ttnicze i choroby ukadu sercowo-naczyniowego w wywiadach osobistym i rodzinnym, zaburzenia lipidowe w wywiadach chorobowym i rodzinnym, cukrzyca w wywiadach chorobowym i rodzinnym, palenie tytoniu, nawyki ywieniowe i naogi, zmiany masy ciaa (szczeglnie od okresu modzieczego), brak aktywnoci fizycznej, chrapanie, bezdech senny (przydadz si informacje take od partnera pacjenta),

- szczegy dotyczce ewentualnego wczeniejszego leczenia hipotensyjnego (nadcinienia): stosowane leki, ich skuteczno i dziaania niepodane,

- czy cierpisz na inne choroby i zaburzenia (astma, przewleka obturacyjna choroba puc, dna moczanowa, choroby prostaty, dysfunkcja seksualna), ktre mog mie wpyw na leczenie i konieczno pogbionej diagnostyki.

Objawy wskazujce na powikania narzdowe lub nadcinienie wtrne

Lekarz moe podejrzewa, e nadcinienie spowodowao ju powaniejsze szkody w organizmie, gdy obserwuje u pacjenta, bd ten je zgasza, nastpujce objawy:

- neurologiczne: ble gowy, zawroty gowy, zaburzenia widzenia, przemijajcy napad niedokrwienny, deficyt czuciowy lub ruchowy,

- kardiologiczne, kreniowe: koatanie serca, zaburzenia rytmu, trzeszczenia nad polami pucnymi, bl w klatce piersiowej, duszno, obrzki okolicy podudzi, zimne koczyny, chromanie przestankowe, sinica.

Wtrne nadcinienie ttnicze mona podejrzewa, gdy wystpuje:

- otyo centralna, hirsutyzm, zmiany skrne z wybroczynami i rozstpami, osabieniem siy miniowej (objawy zespou Cushinga),

- skrne objawy nerwiakowkniakowatoci (niewykluczony guz chromochonny),

- powikszone nerki w badaniu palpacyjnym (wielotorbielowato nerek),

- szmery podczas osuchiwania jamy brzusznej (nadcinienie naczyniowo-nerkowe)

- szmery w okolicy przedsercowej lub innych okolicach klatki piersiowej, osabione i opnione ttno na ttnicach udowych oraz obnione cinienie w ttnicy udowej (moliwe objawy koarktacji aorty lub innej choroby aorty).

Wane badania w nadcinieniu

U kadego chorego z nadcinieniem naley wykona badania podstawowe, do ktrych naley:

-morfologia krwi,

- glukoza na czczo,

- stenie potasu,

- stenie cholesterolu frakcji HDL (high-density lipoproteins) i LDL (low-density lipoproteins) oraz triglicerydw,

- kreatynina

- kwas moczowy,

- badanie oglne moczu,

- elektrokardiogram (EKG).

U niektrych pacjentw niezbdna jest diagnostyka rozszerzona. Dotyczy chorych, ktrych elementy wywiadw, badania przedmiotowego lub bada podstawowych wskazuj na tak konieczno Badania poszerzone obejmuj: echokardiograficzne badanie serca (echo serca, usg serca), usg ttnic szyjnych, ocen mikroalbuminurii i w przypadku dodatniego wyniku badanie ilociowe biaka w moczu, ocen dobowego wydalania sodu i potasu w moczu, ocen dna oka, wykonanie doustnego testu obcienia glukoz, 24-godzinnej rejestracji BP (ABPM, ambulatory blood pressure monitoring) oraz diagnostyk przesiewow w kierunku zespou bezdechu obturacyjnego.

Czasem potrzebne s jeszcze badania specjalistyczne, po wykryciu konkretnych nieprawidowoci, przeprowadzane ju orodkach referencyjnych.



Po co caodobowe badanie cinienia?

Caodobowe monitorowanie cinienia wykazuje przewag w stosunku do pomiarw tradycyjnych w zakresie zarwno rozpoznawania nadcinienia, jak i przewidywania przyszych epizodw sercowo-naczyniowych. Pomimo niewtpliwej przydatnoci klinicznej, ABPM ma rwnie pewne ograniczenia, m.in. wysoki koszt badania i niepewn powtarzalno wynikw (cho wiksz ni w pomiarach tradycyjnych). W rezultacie stosowanie ABPM jest zalecane szczeglnie w nastpujcych sytuacjach klinicznych:

- znaczne wahania cinienia ttniczego w pomiarach gabinetowych (> 20 mm Hg) lub rnice midzy pomiarami domowymi a w gabinecie lekarskim,

nadcinienie ttnicze oporne na leczenie (brak normalizacji BP przy stosowaniu trzech lekw w penych dawkach, w tym diuretyku),

ocena objaww sugerujcych hipotoni lub dysfunkcj ukadu autonomicznego (zawroty gowy, upadki, zasabnicia, utraty przytomnoci),

nadcinienie ttnicze u kobiet w ciy,

cukrzyca typu 1 i 2.

W przypadku znacznych rnic w wynikach pomiarw, trzeba wykluczy ewentualne bdy wynikajce z awaryjnoci sprztu lub nieprawidowego mierzenia cinienia. Jak zrobi to dobrze? Czytaj tutaj

Nadcinienie ttnicze: cz II raportu

* Tekst powsta na podstawie materiaw udostpnionych przez Zarzd Gwny Polskiego Towarzystwa Nadcinienia Ttniczego (PTNT), powstaych w oparciu o wytyczne wytycznych Europejskiego Towarzystwa Nadcinienia Ttniczego (ESH, European Society of Hypertension)

Docz do Zdrowia na Facebooku!

Czytaj take:

Chromanie przestankowe

Zesp Cushinga