Mononukleoza: objawy, leczenie

Mononukleoza przenoszona jest nie tylko przez lin, ale te drog pciow - dowodz badania. Pierwsze objawy, ktre daje mononukleoza przypominaj angin: powikszone wzy chonne, migdaki, gorczka i zapalenie garda. Leczenie mononukleozy i anginy to jednak dwie rne historia, dlatego warto zadba o odpowiedni diagnostyk

Co to jest mononukleoza?

Mononukleoza zakana, bo tak brzmi jej pena nazwa, jest chorob wywoywan przez pierwotne zaraenie wirusem Epsteina-Barr (EBV). Wirus EBV zosta odkryty w 1964 roku. Naley do rodziny Herpesviridae i jest bliskim krewnym wirusa opryszczki i cytomegalii. W 1968 roku ostatecznie potwierdzono, e odpowiada on za wywoywanie mononukleozy.

Wirus EBV cechuje si zdolnoci do czenia z komrkami tkanki limfatycznej, z ktrej zbudowany jest ukad chonny. Ukad ten odpowiada za prawidow odpowied organizmu na rnego rodzaju infekcje i czynniki zakane. Wirus Epsteina-Barr wnika do organizmu przez jam ustno-gardow i namnaa si w nabonku jamy ustnej, garda, migdakach i liniankach. Materiaem zakanym najczciej jest lina i std wzio si popularne okrelenie mononukleozy jako „choroby pocaunkw”. rdem zakaenia moe by take krew, preparaty krwiopochodne, a nawet przeszczepione narzdy. Ostatnie badania donosz te o obecnoci EBV w wydzielinie szyjki macicy. Istnieje te wic ryzyko transmisji wirusa drog pciow.

Okres wylgania wirusa Epsteina-Barr wynosi okoo 30-50 dni. Wraz z komrkami zawieszonymi w limfie rozprzestrzenia si on po caym organizmie co wywouje ostry, uoglniony odczyn limfoproliferacyjny polegajcy na rozrocie tkanki chonnej w wzach chonnych, migdakach, ledzionie i wtrobie. Powoduje to powikszenie tych narzdw. Proces ten w pewnym momencie ulega jednak samoistnemu zahamowaniu. Po przebytym pierwotnym zakaeniu wirus pozostaje nadal w ustroju. Miejscem latencji, w ktrym „zimuj” wirusy s tzw. limfocyty B, jedne z komrek ukadu odpornociowego oraz komrki nabonka. Okres zakanoci utrzymuje si przewanie od 4 do 6 miesicy, maksymalnie do 18 miesicy.

Mononukleoza: objawy

Infekcja rozpoczyna si zazwyczaj nagle. Czasami jednak wystpuj objawy wstpne: brak apetytu, ze samopoczucie, ble mini i staww. Do charakterystycznego zespou objaww zaliczamy:

  • wysok gorczk sigajca nawet 40?C i utrzymujc si przewanie 2-3 tygodnie;
  • powikszone wzy chonne, ktre przy badaniu dotykiem s tkliwe, bolesne oraz przesuwalne wzgldem podoa. Nie tworz pakietw jak w chorobach nowotworowych;
  • powikszenie wtroby i ledziony (hepatomegalia i splenomegalia) w wyniku rozrostu tkanki limfoidalnej. Pojawia si zazwyczaj pod koniec pierwszego tygodnia choroby;
  • zapalenie garda i migdakw, ktremu towarzysz silny bl i trudnoci w poykaniu. 

Zmiany w gardle mog uwidacznia si w postaci zapalenia z surowiczo-luzowym wysikiem oraz wybroczynami na podniebieniu. Cisz postaci jest bardzo bolesne zapalenie garda, ktremu towarzyszy znaczne powikszenie migdakw. Dodatkowo pokryte s one biaotymi mazistymi nalotami. Klinicznie obraz ten przypomina angin paciorkowcow i wymaga rnicowania z t jednostk chorobow, poniewa podanie antybiotykw w przypadku leczenia anginy bdcej faktycznie mononukleoz moe doprowadzi do wystpienia odropodobnej, swdzcej wysypki na skrze.

Do mniej znamiennych objaww zaliczamy:

  • przykry zapach z ust;
  • nieyt nosa powodujcy spywanie wydzieliny po tylnej cianie garda i mogcy skutkowa blem garda i zapaleniem grnych drg oddechowych;
  • przerost tkanki chonnej, ktry moe powodowa trudnoci w oddychaniu, poykaniu i mowie;
  • zapalenie wtroby wystpujce nawet u 90% chorych. Przebiega zazwyczaj bez taczki. Utrzymuje si do 4 tygodni trwania choroby;
  • wysypk skrn, ktra w mononukleozie najczciej jest drobnoplamista (przypomina lad od uderzenia w skr drucian szczotk) i/lub drobnogrudkowa. Moe te przypomina wysypk w przebiegu ryczki czy ponicy. Zmiany lokalizuj si gownie na tuowiu. Wysypka pojawia si w drugim tygodniu i utrzymuje od 1 do 7 dni;
  • ble gowy najczciej o lokalizacji zaoczodoowej;
  • ble brzucha, nudnoci, wymioty;
  • pojawiajce si w okresie zdrowienia, czciej u dorosych, osabienie, trudnoci w koncentracji, mczliwo, wyczerpanie. Rzadko zwizany z tym zesp przewlekego zmczenia trwajcy nawet 2-3 miesice;
  • zesp limfoproliferacyjny wystpujcy u osb z obnion odpornoci np. u chorych na AIDS, u biorcw przeszczepw

Mononukleoza u dzieci

Mononukleoza zakana wystpuje do czsto u starszych dzieci i modziey. Rzadkie zachorowania obserwuje si u dzieci poniej 4 roku ycia. Jeszcze rzadziej mononukleoza dotyka dzieci poniej 6 miesica ycia. Jest to zwizane z obecnoci w organizmie dziecka przeciwcia przeciwko wirusowi EBV, ktre otrzymao od matki. Zapewniaj one tzw. odporno biern. U maych dzieci i niemowlt zakaenia przebiegaj bezobjawowo.

Warunki bytowe oraz przestrzeganie podstawowych zasad higieny maj rwnie istotny wpyw na ryzyko zakaenia wirusem. W krajach rozwijajcych si zakaenia pierwotne wystpuj w 2-3 pierwszych latach ycia. Nosicielstwo wrd niemowlakw siga tam nawet 80-100%. W krajach rozwinitych do pierwotnego zakaenia dochodzi przede wszystkim w okresie dojrzewania. Nosicielami wirusa jest nawet od 30 do 75% nastolatkw. Zakaenia wrodzone obserwowane s tam wyjtkowo rzadko.

Dlaczego dzieci s bardziej naraone na infekcje mononukleoz zakan? Wszystko z powodu ich dziecicej natury. Nasze pociechy bawic si z rwienikami mog przekazywa sobie lin poprzez lizanie jednego loda, lizaka, czy picie z jednej butelki. Rodzice rwnie musz pamita o drogach transmisji i unika oblizywania dziecicych smoczkw i sztucw. U nastolatkw infekcje zwizane s przede wszystkim z okresem pierwszych miosnych uniesie i pierwszych pocaunkw, podczas ktrych dochodzi do wymiany liny bdcej materiaem zakanym. 

W przebiegu mononukleozy u dzieci dodatkowymi charakterystycznymi objawami s: uoglnione powikszenie wzw chonnych, obrzk powiek, obrzk nasady nosa i ukw brwiowych.

Mononukleoza u dorosych

Wystpuje zdecydowanie rzadziej ni u dzieci i modziey. W objawach przewaa powikszenie wzw chonnych okolicy szyi. Czstsze jest te ryzyko taczki, ktrej wystpienie jest wskazaniem do hospitalizacji.

Mononukleoza w ciy

Choroba, w przeciwiestwie do siostrzanego wirusa cytomegalii, niezmiernie rzadko stanowi jakiekolwiek zagroenie dla dziecka w brzuchu matki. Mimo to, odnotowano pojedyncze przypadki, kiedy infekcja wirusem EBV w czasie ciy skutkowaa poronieniem lub wadami podu Dlatego te w wypadku podejrzenia mononukleozy u ciarnej, przysza mama powinna koniecznie skonsultowa si z lekarzem ginekologiem. Naley pamita, e standardowe leki uywane w terapii mononukleozy mog by szkodliwe dla dziecka, dlatego terapia powinna by konsultowana z lekarzem prowadzcym ci.

Powikania mononukleozy

  • pknicie powikszonej ledziony, ktre jest najpowaniejszym z nich, lecz zdarza si,
  • na szczcie, bardzo rzadko. Jest to stan zagraajcy yciu i wymaga natychmiastowej interwencji chirurgicznej;
  • duszno z powodu obturacji drg oddechowych w wyniku przerostu migdakw, wzw chonnych i nieytu nosa, ktre uciskaj i zwaj wiato drg oddechowych;
  • nadkaenia bakteryjne;
  • zmiany w morfologii krwi: niedokrwisto hemolityczna, maopytkowo, agranulocytoza zwizane z przerostem ledziony i uszkodzeniem szpiku;
  • aseptyczne zapalenie opon mzgowo-rdzeniowych, zapalenie poprzeczne rdzenia;
  • zapalenie minia sercowego i osierdzia, skurcz naczy wiecowych;
  • wirus EBV ma udowodnione dziaanie prokancerogenne. Pnym powikaniem dziaalnoci wirusa mog by nowotwory: choniak Hodgkina, choniak Burkitta, rak nosogarda.

Mononukleoza: diagnostyka

Konieczne jest badanie morfologii krwi. Mononukleoza powoduje podwyszenie poziomu krwinek biaych (leukocytoza z limfocytoz) i pojawienie si atypowych form limfocytw w rozmazie. Czsto wykonywane jest badanie enzymw wtrobowych, ktre w mononukleozie bd podwyszone.

W celach diagnostyki uywane s te testy serologiczne, polegajce na wykrywaniu przeciwcia przeciwko wirusowi EBV np. szybki test lateksowy lub test ELISA.
Mononukleoza powinna by rnicowana z innymi chorobami takimi jak: zakaenie wirusem cytomegalii, adenowirusami, HIV, toxoplazmoz, wirusowym zapaleniem wtroby, ryczk, bonic, angin paciorkowcow.

Mononukleoza: leczenie

Niepowikana mononukleoza nie wymaga leczenia. Mononukleoza powikana leczona jest przede wszystkim objawowo. Terapia sprowadza si do podawania lekw przeciwgorczkowych i przeciwblowych. W przypadku narastajcej dusznoci podawane s kortykosteroidy w celu rozszerzenia drg oddechowych. Leki przeciwwirusowe nie s zalecane, poza wsk grup pacjentw z obnion odpornoci i u biorcw przeszczepw. W czasie leczenia chory powinien spoywa lekkostrawn diet i pi duo pynw. Wskazany jest odpoczynek, unikanie nadmiernego wysiku.

Obecnie brak jest skutecznej szczepionki przeciwko wirusowi Epsteina-Barr.