Nadczynno tarczycy - co warto wiedzie? Objawy, diagnostyka, leczenie

Nadczynno tarczycy (inaczej hipertyreoza) polega na zwikszonym wydzielaniu hormonw tego gruczou. Wytwarzanie wikszej iloci hormonw, ni potrzebuje nasz organizm, moe objawia si na przerne sposoby, a oprcz odmiany jawnej wystpuje take utajona forma choroby (subkliniczna nadczynno tarczycy). Jeli dokucza Ci koatanie serca, uczucie gorca i potliwoci, a Twoje rce podejrzanie czsto dr, wysoce prawdopodobne, e cierpisz wanie na nadczynno tarczycy. Objawy jednak nie kocz si na tych kilku symptomach i nie zawsze wystpuje ich stay zestaw. Zdecydowanie wiksz zachorowalno odnotowuje si u kobiet, co nie znaczy, e mczyni mog by o siebie cakiem spokojni. Dowiedz si wicej na temat nadczynnoci tarczycy, poznaj jej przyczyny i objawy, a take sprawd, jak j diagnozowa i leczy!

Dlaczego zdrowie tarczycy jest tak istotne?

Nadczynno tarczycy - eby dobrze zrozumie, na czym polega to schorzenie, warto dowiedzie si co nieco o samym gruczole. Tarczyca znajduje si poniej krtani (przylega do tchawicy), a jej gwnym zadaniem jest produkowanie kluczowych dla funkcjonowania organizmu hormonw - fT3 oraz fT4. Oba te hormony s zwizkami jodu, dlatego eby gruczo mg poprawnie funkcjonowa, wane jest regularne zaopatrzanie organizmu w ten pierwiastek. Regularno ma tutaj kluczowe znaczenie - jod magazynowany w organie wystarcza zaledwie na kilka tygodni. Jego przewleky niedobr prowadzi do schorze i w duszej perspektywie moe powodowa niedoczynno (za w przypadku nadmiaru - nadczynno) tarczycy. Leczenie jodem okazuje si zatem powszechn praktyk w walce z chorobami tego wyjtkowego gruczou.

Za co dokadnie odpowiadaj hormony tarczycy? Dziaaj one wielokierunkowo i wpywaj na funkcjonowanie tylu tkanek, e trudno jest przeceni ich znaczenie dla naszego organizmu. S niezwykle istotne dla prawidowego przebiegu procesw metabolicznych oraz dla waciwego rozwoju podu. Z tego te powodu nadczynno tarczycy w ciy jest szczeglnie niebezpieczna dla zdrowia nienarodzonych jeszcze dzieci.

Za aktywno tarczycy i wydzielanie przez ni hormonw odpowiada inny hormon, TSH, produkowany przez przysadk mzgow. Choroba bywa zwizana ze zmianami wystpujcymi w samym gruczole oraz wanie ze zwikszonym wydzielaniem TSH. Tym samym oprcz nadczynnoci pierwotnej istnieje take wtrna nadczynno tarczycy.

Zobacz wideo

Skd bierze si nadczynno tarczycy? Przyczyny choroby

Przyczyny nadczynnoci tarczycy zale od zaopatrzenia w jod, predyspozycji genetycznych oraz wieku. Chorob wywouj zwykle:

  • silne urazy psychiczne (dugotrway stres, lk, silny gniew),
  • zaburzenia hormonalne pojawiajce si w okresie przekwitania,
  • guzy przysadki mzgowej,
  • spoywanie nadmiernych iloci jodu,
  • ostre lub przewleke choroby zakane,
  • zaburzenia w obszarze ycia pciowego,
  • przyjmowanie hormonw tarczycy w zbyt duych dawkach,
  • nadczynno tarczycy a zajcie w ci.

Jeli chodzi o nadczynno tarczycy u dzieci, bardzo czsto problemy pojawiaj si jako pochodna choroby Gravesa-Basedowa (okrelanej zwykle w skrcie chorob Basedowa). Stanowi ona rodzaj choroby autoimmunologicznej – ukad odpornociowy pacjenta wystpuje przeciw wasnym tkankom, w tym produkuje przeciwciaa atakujce receptory bony komrek tarczycy. Owe przeciwciaa wytwarzane w zwizku z chorob Basedowa stymuluj nadprogramow produkcj hormonw – odpowiedzialno za nadczynno tarczycy ponosi TSH, ktry przycza si do receptorw owych komrek (tyreocytw). Nie potrafimy jeszcze opisa, w jaki sposb rodzi si choroba Gravesa-Basedowa, ale specjalici przypuszczaj, e stanowi ona plon predyspozycji genetycznych i niekorzystnych czynnikw rodowiskowych (np. palenia papierosw, podniesionego poziomu estrogenw czy ycia w cigym stresie).

Zaledwie 1% chorych cierpi na wtrn nadczynno tarczycy. Wynika ona z nadmiernego wydzielania TSH w przysadce mzgowej, zazwyczaj z powodu wyksztacenia si tam guza. Skoro gruczolak produkuje zbyt due iloci TSH (odpowiedzialnego, przypomnijmy, za stymulowanie pracy tarczycy), take hormony tarczycy s wytwarzane w nadmiarze, a rwnowaga hormonalna organizmu ulega cakowitemu zaburzeniu.

Innym godnym zapamitania przypadkiem s guzki autonomiczne. Owe struktury zbudowane z tkanek tarczycy nie s „skomunikowane” z hormonem TSH. Poniewa znajduj si poza kontrol mzgu, wprowadzaj do organizmu nadmierne iloci hormonw tarczycy i wywouj objawy jej nadczynnoci. Tym samym choroba zostaje spowodowana przez zmiany w obrbie samego gruczou. Guzki autonomiczne to albo due guzki hiperplastyczne, albo gruczolaki. Oprcz tego, e guzki mog wystpowa pojedynczo, pojawiaj si take w formie wola guzkowego toksycznego. W drugim przypadku gruczo znaczco si rozrasta, co prowadzi do zwikszonego wydzielania hormonw. Ma to zwykle zwizek z dostpnoci pacjentw do jodu. Przy rozwoju wola toksycznego tarczycy objawy nadczynnoci organu nie nasilaj si gwatownie, ale bardzo powoli i stopniowo.

Nadczynno tarczycy a jod

Okazuje si, e cho braki jodu mog powodowa niedoczynno, to nadmierna ekspozycja na jego zwizki moe prowadzi do przejciowej nadczynnoci gruczou. Niepokojce symptomy znikaj dopiero wtedy, gdy pierwiastek przestanie by nadmiernie wchaniany, przy czym trwa to od kilku do kilkunastu tygodni (tyle potrzeba na zuycie nadmiernej poday hormonw).

Oczywicie wystpuj take zapalenia tarczycy. Zapalenia podostre s zwykle wywoywane przez rozmaite wirusy, w tym odry, grypy, winki czy ECHO. Najpierw pojawiaj si wwczas gorczka, obrzk i bl gruczou – objawy zwizane ze zwikszon produkcj hormonw tarczycy. Po ustpieniu symptomw zdarza si, e rozwija si niedoczynno tarczycy; w trzeciej fazie organizm powinien powrci do rwnowagi hormonalnej. Podobne wahania zdarzaj si w przypadku choroby Hashimoto – objawy nadczynnoci tarczycy albo ustpuj, albo przechodz w niedoczynno w zwizku z trwaym uszkodzeniem gruczou.

Po czym pozna nadczynno tarczycy? Objawy i przebieg choroby

To, jak przebiega nadczynno tarczycy, zaley zwykle od przyczyn wystpienia choroby. Przykadowo: gdy winna jest choroba Gravesa-Basedowa, objawy okresowo ustpuj, a przy nawrotach okazuj si coraz bardziej nasilone. Gdy pacjent cierpi z powodu zapalenia tarczycy po porodzie, symptomy wystpuj jedynie przejciowo i ustpuj wraz z samym procesem zapalnym. Z kolei guzki autonomiczne tarczycy powoduj wieloletni rozwj choroby, a nadczynno tarczycy moe pozosta niewykryta a do stopniowego nasilenia si objaww.

Gdy nadczynno tarczycy przebiega jawnie, towarzysz jej atwo rozpoznawalne symptomy kliniczne. Oczywicie przed rozpoczciem leczenia konieczna jest stosowna diagnostyka i wykonanie kluczowych bada. Poniej przedstawiamy jednak szereg objaww, ktre jestemy w stanie rozpozna u siebie samodzielnie:

  • zaburzenia na tle psychicznym i emocjonalnym – wrd charakterystycznych symptomw wyrniamy midzy innymi wzmoon nerwowo, draliwo, wahania nastrojw, niejasny niepokj i lk. Zdarza si, e chorzy cierpi na bezsenno albo maj trudnoci z koncentracj. Czasem odnotowuje si nadpobudliwo i nadmiern ruchliwo. Nadczynno tarczycy moe take wspwystpowa z depresj i objawami charakterystycznymi dla choroby afektywnej dwubiegunowej bd schizofrenii,
  • nadczynno tarczycy odbija si czsto na ukadzie sercowo-naczyniowym. Do typowych objaww zaliczamy koatanie serca. Pacjenci skar si na nietolerancj gorca, dusznoci i wzmoon potliwo,
  • skra chorych staje si ciepa, zarowiona, wilgotna i bywa jedwabicie gadka (co, poniewa wydaje si pozytywnym efektem, rzadko zostaje rozpoznane jako niedoczynno tarczycy). Objawy skrne to take zaburzenia wytwarzania tworw rogowych naskrka. Paznokcie robi si amliwe, a nawet odchodz od palcw; rwnie wosy ami si i wypadaj,
  • zdarza si, e choroba powoduje komplikacje zwizane z ukadem rozrodczym – od zaburze menstruacji po niepodno kobiet wywoan wanie przez nadczynno tarczycy. Objawy u mczyzn mog dotyczy zaburze wzwodu, spadku libido i obnionej jakoci nasienia. W wyjtkowych przypadkach zdarza si, e skutkuje to niepodnoci,
  • warto take zwrci uwag na metabolizm – alarmujce symptomy to na przykad czste oddawanie stolca i biegunka. Jeli chodzi o nadczynno tarczycy a tycie, zaleno jest raczej odwrotna; cho chorzy maj zwikszony apetyt, paradoksalnie ich masa ciaa znaczco spada. Pacjenci skar si raczej na redukcj masy miniowej, uczucie osabienia, niech do podejmowania wysiku fizycznego czy intelektualnego oraz na to, e szybko si mcz. Cz chorych odnotowuje faliste drgania mini, ktre atwo dostrzec na wyprostowanej rce – tego typu drenie wyglda nieco jak objaw choroby Parkinsona. Z kolei wspomniane tycie, o ile wystpuje, jest raczej efektem polekowej niedoczynnoci tarczycy,
  • symptomem widocznym na pierwszy rzut oka jest charakterystyczne wole tarczycy wystpujce na szyi, czyli wyrane powikszenie chorego gruczou,
  • na og odnotowuje si zahamowanie wzrostu, ale jeli chodzi o nadczynno tarczycy u dzieci, objawy dotycz raczej przyspieszenia wzrostu,
  • gdy przyczyn nadprodukcji hormonw tarczycy jest choroba Basedowa, do typowym symptomem jest orbitopatia tarczycowa. Na skutek zapalenia immunologicznego minie gaki ocznej znacznie zwikszaj swoj objto, a to powoduje wytrzeszcz oczu. Pacjenci skar si wwczas na bl oczu, pogorszenie wzroku i zawienie.

Jak diagnozowa nadczynno tarczycy? Wyniki bada

Zaobserwowanie u siebie powyszych symptomw nie wiadczy jeszcze na 100% o nadczynnoci tarczycy. Dopiero gdy poziom hormonw fT3 albo fT4 znaczco przekracza ustalon norm, a mona by pewnym, e mamy do czynienia wanie z t chorob. Aby postawi precyzyjn diagnoz, konieczne jest nie tylko zbadanie poziomu hormonw we krwi, ale te wykonanie USG (obrazowej ultrasonografii tarczycy). Dalsz diagnostyk wykonuje si dopiero wtedy, gdy nieprawidowe stenie hormonw czy anomalie w obrazie gruczou wska na nadczynno tarczycy. Badania poziomu TSH pozwalaj ustali, czy choroba ma charakter pierwotny czy wtrny – anomalie dotyczce stenia tego hormonu jednoznacznie wskazuj na opcj drug. Z kolei gdy oznaczymy poziom przeciwcia przeciwtarczycowych, moemy rozpozna chorob Gravesa-Basedowa.

Gdy lekarz stwierdzi nadczynno tarczycy, najprawdopodobniej zleci pacjentowi scyntygrafi, czyli obrazowe badanie gruczou, ktre pozwala ustali ewentualn obecno i charakter guzkw oraz uzyska wicej informacji na temat funkcjonowania tarczycy. eby mona byo rozpozna powysze dane, chory musi przyj (w pynie lub kapsuce) promieniotwrczy izotop jodu. Specjalna gamma-kamera rejestruje pniej emitowane promieniowanie. Zimne guzki, w przeciwiestwie do guzkw gorcych, nie wchaniaj jodu. Lekarz kontroluje wszystko na monitorze i stwierdza, ktre miejsca wchony pierwiastek, co pozwala mu zaobserwowa scyntygram – map gruczou.

Nadczynno tarczycy – jak leczy?

1. Co robi, gdy lekarz zdiagnozuje u nas nadczynno tarczycy? Leczenie, ktre wdraa si zdecydowanie najczciej, to terapia farmakologiczna. Zalecane lekarstwa spowalniaj syntez hormonw tarczycy, a efekty wida ju po kilku-kilkunastu dniach od rozpoczcia ich przyjmowania (tyle czasu potrzeba, aby organizm zuy nadprodukowane wczeniej hormony). Niestety, leki te wywouj czasami skutki niepodane. Jeli wystpi jakiekolwiek niepokojce reakcje, naley jak najszybciej skonsultowa si z lekarzem.

2. Jak jeszcze mona zwalcza nadczynno tarczycy? Leki na recept to tylko jeden z dostpnych sposobw; inn metod leczenia jest na przykad wykorzystanie jodu promieniotwrczego. Radiojod uszkadza komrki gruczou, ktry w nastpstwie przestaje produkowa hormony. Niestety istniej przeciwwskazania, aby leczy w ten sposb nadczynno tarczycy, a cia pacjentki jest jednym z nich. Wynika to z faktu, e radiojod moe by szkodliwy dla podu (ale nie dla samej matki).

3. Kolejny sposb to zabieg chirurgiczny. Polega on na wyciciu caoci albo wadliwego fragmentu gruczou. Gdy u pacjenta zostanie stwierdzony nowotwr tarczycy, nie ma innego wyjcia; kiedy jednak sytuacja nie jest skrajna, pacjenci mog postawi na alternatywne leczenie radiojodem. Przy wyborze istotne s nie tylko preferencje chorego, ale te wskazania specjalisty i rodzaj choroby, ktra spowodowaa nadprodukcj hormonw tarczycy. I tak:

  • Gdy winna jest choroba Gravesa-Basedowa, naley skupi si na leczeniu nadczynnoci tarczycy, a nie schorzenia autoimmunologicznego, ktre j wywoao. Leki przeciwtarczycowe redukuj wytwarzanie hormonw tarczycy, a jednoczenie dziaaj immunosupresyjnie, zapobiegajc dalszemu rozwojowi choroby. Dopiero gdy lekarstwa nie dadz oczekiwanego efektu (chory cierpi na nawroty nadczynnoci tarczycy albo remisja w ogle nie wystpuje), konieczne jest skierowanie pacjenta na zabieg. W przypadku osb cierpicych na chorob Basedowa stosuje si zwykle leczenie izotopem jodu; ju maa dawka promieniowania potrafi uszkodzi czu tarczyc na tyle, aby znikny uciliwe objawy. Jeli jednak pacjent uskara si na zaawansowan orbitopati (ktra, przypomnijmy, lubi wspwystpowa z wymienionyi chorobami), zamiast leczenia jodem preferowany jest zabieg chirurgiczny. Niestety, trzeba si liczy z tym, e radykalne metody skutkuj czsto znacznym uszkodzeniem tarczycy i wystpieniem jej niedoczynnoci.
  • Jeli powodem nadprodukcji hormonw jest guzek autonomiczny, take zaleca si podjcie radykalnego leczenia. Warto w tym miejscu zaznaczy, e niedoczynno tarczycy dotyka pniej pacjentw rzadziej ni przy wspwystpowaniu choroby Basedowa. Analogiczne zalecenia dotycz chorych, u ktrych wystpuje wole guzkowe toksyczne. W zalenoci od preferencji i wskaza lekarza pacjent moe postawi na izotop jodu albo subtotalne wycicie gruczou. Przed podjciem ostatecznej decyzji warto podpyta specjalist o ewentualne ryzyko i powikania zwizane z obiema tymi ciekami. Trzeba pamita, e guzki s mniej czue na promieniotwrczy izotop jodu od zdrowej tkanki, dlatego potrzebne bdzie bardziej intensywne leczenie ni u chorych na chorob Basedowa.
  • Gdy mamy do czynienia z wtrn nadczynnoci tarczycy wywoan gruczolakiem przysadki mzgowej, musimy liczy si z koniecznoci podjcia prby wycicia problematycznego guza. Gdybymy rozpoczli leczenie od innej strony, doszoby do wikszej poliferacji gruczolaka w zwizku ze spadaniem poziomu hormonw tarczycy, a to tylko skomplikowaoby leczenie przykrej przypadoci.
  • Szczeglna sytuacja ma miejsce w przypadku subklinicznej nadczynnoci tarczycy. Wwczas rozpoczcie leczenia ley w indywidualnej gestii pacjenta. Jeli chory nie zamierza wdroy leczenia, musi regularnie kontrolowa rozwj wypadkw, wykonywa badania obrazowe gruczou i mierzy poziom kluczowych hormonw. Brak wyranych i dokuczliwych objaww nie znaczy jeszcze, e wszystko jest w porzdku; w rzeczywistoci nadczynno tarczycy moe powodowa zaburzenia pracy serca i prowadzi do jego nieodwracalnych uszkodze.


4. Oprcz leczenia farmakologicznego i zabiegowego bardzo istotne jest wsparcie psychiczne ze strony bliskich pacjentowi osb. Chory musi unika stresu i zbdnych trosk, a zamiast tego stara si zachowa rwnowag psychiczn oraz odpoczywa w ciszy i spokoju.

5. Ostatni bardzo istotn kwesti jest dieta. Nadczynno tarczycy wymusza odpowiedni jadospis, ktry powinien by bogaty w warzywa, owoce, wysokiej jakoci miso i produkty mleczne.

Nadczynno tarczycy – skutki rezygnacji z leczenia

Kto powinien pozosta szczeglnie ostrony? Choroba ta dotyka zwykle kobiety, spotyka si jednak rwnie nadczynno tarczycy u mczyzn. Mimo wszystko rozbieno pozostaje znaczca: choruje bowiem co szedziesita pani i tylko jeden na siedmiuset panw. Najbardziej wyczulone na problem powinny by kobiety w ciy. Po pierwsze, chorob odnotowuje si zwykle u modych kobiet w wieku rozrodczym. Po drugie, nieleczona nadczynno tarczycy grozi nie tylko przyszej mamie, ale i dziecku. Ronie wwczas ryzyko przedwczesnego porodu, poronienia i wystpienia powanych komplikacji w zwizku z porodem czy cesarskim ciciem. Sprawa jest wyjtkowo delikatna, zwaszcza e objawy choroby bywaj mylone z symptomami samej ciy. Mao tego – zdarza si, e cia indukuje nadczynno tarczycy, gdy hormon hCG reaguje z receptorami dla TSH umieszczonymi w komrkach gruczou i sztucznie stymuluje jego prac. Kolejn bardzo wan informacj dla chorujcych przyszych mam jest fakt, e gdy tylko dowiedz si o ciy, powinny jak najszybciej powiadomi o tym lekarza w celu dostosowania farmakoterapii do zaistniaej sytuacji.

Do czego moe prowadzi nieleczona nadczynno tarczycy? Niestety, pacjentom gro wwczas powane powikania. Wrd najgroniejszych z nich wyrniamy osteoporoz i towarzyszce przewlekej chorobie zamania, a take przeom tarczycowy. Ten ostatni polega na zaamaniu rwnowagi organizmu w zwizku z gwatownym zwikszeniem iloci hormonw tarczycy. Obok podstawowych objaww nadczynnoci obserwujemy wtedy take szereg dodatkowych symptomw, w tym:

  • wysok gorczk,
  • silne pobudzenie, natomiast przy zaawansowanej chorobie apati czy wrcz piczk, a take tachykardi i niewydolno krenia,
  • odwodnienie organizmu.

Przeom tarczycowy pojawia si w zwykle w reakcji na obcienie organizmu zbyt duym wysikiem. Do niesprzyjajcych warunkw zaliczamy te osabienie na skutek choroby albo chirurgicznych zabiegw. Rozpoznanie choroby nie naley do najprostszych, zwaszcza gdy wczeniej nie podejrzewano nawet nadczynnoci gruczou. Leczenie przeomu tarczycowego polega na:

  • podawaniu wysokich dawek lekarstw i glukozy,
  • przeciwdziaaniu odwodnieniu,
  • zbijaniu gorczki,
  • zapobieganiu powikaniom niewydolnoci serca,
  • leczeniu choroby, ktra spowodowaa wystpienie przeomu tarczycowego.

Prawda jest bolesna: rokowanie to okoo 50%, wic blisko poowa osb cierpicych na przeom tarczycowy umiera. Dlatego tak istotne jest jak najwczeniejsze diagnozowanie nadczynnoci tarczycy i leczenie (naturalne, farmakologiczne i zabiegowe).

To rwnie moe ci zainteresowa: