Nie daj si zabi systemowi, czyli codzienno polskiego pacjenta onkologicznego

W Polsce o tym, kto wygra z nowotworem, nie decyduje tylko wczesne wykrycie choroby i rodzaj schorzenia. Triki, "wiedza tajemna" o lekarzach i orodkach, nadludzka determinacja oraz troch szczcia - oto przepis na ycie. Poznajcie historie tych, ktrym si udao.

S pacjenci, ktrzy po diagnozie "nowotwr" yj duej ni synny pakiet onkologiczny i wierz, e przeyj rwnie najnowszy wynalazek rzdzcych, czyli Narodow Strategi Onkologiczn. Oczywiste, e rak to nie wyrok? Niezupenie.

Polski strach przed chorob nowotworow wci bywa silniejszy od zdrowego rozsdku.

- Guz w piersi nie osiga sporych rozmiarw w kilka dni. O tym, e krew w stolcu moe sygnalizowa raka, a uporczywy, przewleky kaszel nie musi oznacza banalnej infekcji, wie wiele osb - przekonuje dr n. med. Agnieszka Jagieo-Gruszfeld, onkolog z  Centrum Onkologii w Warszawie*.

Nowotwr, nowotwr zoliwy, rak - to nie to samo. Sprawd definicje

Dlaczego zatem, obserwujc u siebie rne niepokojce objawy, niejednokrotnie nie idziemy do lekarza? Wedug dr Gruszfeld wiele osb wierzy, e medycyna okae si bezradna, jeli to rzeczywicie rak. A jeli nie? To pewnie samo minie... Do lekarza tacy pacjenci nieraz udaj si dopiero, gdy ich ycie z chorob staje si nieznone. Niestety, wtedy rzeczywicie na pomoc jest za pno.

To nie tylko polski problem. Z  raportu opublikowanego w British Journal of Cancer, w ktrym przeanalizowano a 750 tys. historii pacjentw z nowotworem w Anglii i Walii, wynika, e nawet co czwarty pacjent, zwaszcza w podeszym wieku, diagnozowany jest dopiero na ostrym dyurze, gdzie trafia ju w stanie cikim i niejednokrotnie szybko umiera.

A jednak w statystkach zachorowalnoci, umieralnoci i pnego diagnozowania chorb nowotworowych przodujemy my, nie Brytyjczycy. Decyduje wic o tym nie tylko opieszao pacjentw.

Jeszcze w 2014 roku Krajowa Rada Ludnoci sugerowaa, e istnieje ryzyko wzrostu zachorowa na nowotwory w Polsce do nawet 175 tysicy rocznie (prognoza na rok 2025). Tymczasem, wedug szacunkowych danych z raportu 'Dostp pacjentw onkologicznych do terapii lekowych w Polsce na tle aktualnej wiedzy medycznej' opracowanego przez firm PEX PharmaSequence, ju w 2016 roku nowych zachorowa mogo by 180,3 tys. Chocia oficjalnych danych wci brak, nic nie wskazuje na to, by ta liczba miaa okaza si zawyona.Jeszcze w 2014 roku Krajowa Rada Ludnoci sugerowaa, e istnieje ryzyko wzrostu zachorowa na nowotwory w Polsce do nawet 175 tysicy rocznie (prognoza na rok 2025). Tymczasem, wedug szacunkowych danych z raportu 'Dostp pacjentw onkologicznych do terapii lekowych w Polsce na tle aktualnej wiedzy medycznej' opracowanego przez firm PEX PharmaSequence, ju w 2016 roku nowych zachorowa mogo by 180,3 tys. Chocia oficjalnych danych wci brak, nic nie wskazuje na to, by ta liczba miaa okaza si zawyona. Marta Kondrusik

1. Pamitaj, e lekarze czasem si myl

Anna** z pewnoci nie zlekcewaya pierwszych objaww choroby. Nie podejrzewaa wprawdzie nowotworu, ale zawsze dbaa o swoje zdrowie. Samotna matka, wwczas przed czterdziestk, musi by odpowiedzialna, wic widzc, e co jest z ni nie tak, posza spraw wyjani:

Lekarz pierwszego kontaktu odesa mnie do psychiatry leczy depresj i radzi, bym wicej nie wyczytywaa gupot w internecie. Miaam sporo szczcia, e tak si stao. Trafiam bowiem na konsultantk z oddziau neurochirurgii, ktra uznaa, e choroba psychiczna jest mao prawdopodobna, ale, niestety, zmiana organiczna mzgu - niewykluczona.

Psychiatra zalecia wykonanie rezonansu gowy z kontrastem. Prywatnie. Uprzedzia, e pastwowo co najwyej mona wykona tomografi, bez kontrastu, a w przypadku wielu gronych zmian w obrbie mzgu to badanie jest mniej miarodajne. Anna za badanie i w jego efekcie diagnoz (guz mzgu) zapacia 1000 z. Wwczas nawet nie podejrzewaa, e to dopiero pocztek drogi do ostatecznego rozpoznania i szansy na ratunek.

Jadwiga, obecnie lat 71, rwnie uwaa, e przez lekarza pierwszego kontaktu o may wos nie wyldowaa na cmentarzu. Zgosia si do niego z powodu silnego blu plecw. Poniewa kobieta kilka lat wczeniej przesza amputacj piersi z powodu raka, lekarz uzna, e to "musz by nerwoble":

Nie skierowa mnie nawet na badanie rentgenowskie, chocia prosiam, bo bolao tak, e czasem dosownie wyam. Upiera si, e to naturalne i tak by musi. Kuzynka jest pielgniark. Pracuje w przychodni. Troch to potrwao. W kocu zaatwia skierowanie u zaprzyjanionej pani doktor. W opisie wyrok: przerzuty do koci.

Dr Agnieszka Jagieo-Gruszfeld: Niestety, wygosz pogld niepopularny, ktry nie spodoba si wielu moim kolegom, ale wci wiedza o nowotworach lekarzy pierwszego kontaktu jest niewystarczajca. Oczywicie, nie brakuje takich, ktrzy s czujni, otwarci i wyedukowani, ale nadal zbyt wielu pacjentw moe opowiedzie takie smutne historie.

Nowotwory nie gustuj w jednej pci. Obecnie nowych zachorowa u kobiet i mczyzn jest co roku niemal tyle samo, chocia atakowane s czsto inne narzdy.Nowotwory nie gustuj w jednej pci. Obecnie nowych zachorowa u kobiet i mczyzn jest co roku niemal tyle samo, chocia atakowane s czsto inne narzdy. Marta Kondrusik

2. Przygotuj si na obojtno

Jadwiga i Anna wci yj, chocia kadej z nich, jak to mwi midzy sob pacjenci: "ju si ziemi odbijao".

Obie po wstpnej diagnozie nie trafiy od razu w rce specjalistw, nikt si nimi nie zaj. Wrcz przeciwnie: pomocy szukay na wasn rk.

- Z wynikiem rezonansu wrciam do rejonu - wspomina Anna. - Dostaam, zgodnie z procedur, skierowanie do neurologa. Na cito, ale pani w okienku powiedziaa, e "oni adnego cito nie uznaj", wic poczekaam miesic. Tylko po to, eby neurolog wypisaa skierowanie do neurochirurga. Skierowanie nie pozostawiao wtpliwoci, e sprawa jest bardzo powana. Tymczasem rejestratorka w znanym warszawskim szpitalu:

Pani si zapyta w listopadzie, kiedy bd zapisy na po marcu.

By kwiecie 2014 roku.

Jadwiga z opisanym zdjciem rentgenowskim take udaa si do rejonu. Nie dostaa adnego skierowania. Nic. Tylko rad, eby zrobi prywatnie PET-a (pozytonow emisyjn tomografi komputerow, przyp. autorki). W czym to miao pomc, lekarka ju nie powiedziaa.

Kto podpowiedzia crce Jadwigi, eby zadzwoni po rad do Centrum Onkologii w Warszawie. Bya wicej ni sceptyczna, bo przecie kolejki w tym szpitalu widywaa w telewizji nieraz. A jednak zdarzy si cud. Mia pani w rejestracji zaprosia mam na wizyt dosownie za kilka dni. Powiedziaa, co dokadnie ma znale si na skierowaniu, jakie dokumenty przywie, etc. Tym razem lekarka rejonowa ju nie robia trudnoci.

Dalsza diagnostyka Jadwigi wykazaa, e przerzuty s rwnie w wtrobie. Pacjentka dowiedziaa si, e na tym etapie choroby realnie moliwe jest ju tylko leczenie paliatywne, czyli agodzenie dolegliwoci, ktre zapewne nie potrwa zbyt dugo. Akurat tego lekarz nie powiedzia tak wprost, ale pozwoli si domyli.

Neurochirurg, do ktrego Anna posza prywatnie, nie by a tak delikatny:

Przecie pani ma nie tylko guza. Tu s te rozwalone naczynia. Nie mam pewnoci czy mzg nie rozleci mi si w rkach. Nie pal si do tego zabiegu, ale go zrobi. Bez operacji umrze pani na pewno.

Po tej rozmowie Anna miaa pierwszy atak padaczkowy. Odczuwa dzi al? Skde! Po nim nastpio przebudzenie i realna walka o przetrwanie.

Oczywicie, moga trafi lepiej, bo w kadym zawodzie mona spotka ludzi mniej i bardziej wraliwych:

Jadwiga te ma si dobrze. Nawet czasem opiekuje si wnuczkiem, ktrych chodzi ju do przedszkola. Crka bya w ciy, gdy na Jadwig waciwie wydano wyrok.

3. Jeli moesz, skorzystaj z pakietu onkologicznego

Renata, lat 69, o ewentualnym nowotworze pierwszy raz usyszaa na ostrym dyurze. Trafia tam z powodu zatrucia pokarmowego. Wynik  usg jamy brzusznej zaniepokoi lekarza. To ten sam szpital, w ktrym Annie proponowano pierwsz konsultacj po roku. Renata:

Miy lekarz poradzi, eby z rejonu wzi pakiet onkologiczny i z nim do nich wrci. Lekarka rejonowa przekonywaa mnie jednak, e to bzdura, e pakiet nie dziaa i wrcz wydua kolejk, a przede wszystkim: e mi si nie naley.

Renata nie posuchaa. Upara si. Zagrozia skarg do kierownika przychodni, a jak bdzie trzeba, to do samego diaba. Skd ta determinacja? Dowiedziaa si od zaprzyjanionej lekarki, e lekarzom zwyczajnie nie chce si tych dokumentw przygotowywa, a szpitale nie lubi pacjentw z pakietem, poniewa musz gwarantowa im szybko usug, za ktr nie id adne realne zyski dla placwki.

Pakiet Renata wymusia. Skutek? Dosownie w kilka dni odbya pierwsze konsultacje specjalistyczne, zrobia mnstwo bada. Jej zmiana nowotworowa okazaa si agodna. Nawet operacja nie bya potrzebna. Warto byo si awanturowa?

- Niestety, o swoje czasem trzeba zawalczy - mwi dr Agnieszka Jagieo-Gruszfeld. - Sama podpowiadam pacjentom, eby byli nieugici, nie dawali si zby. artuj, eby si acuchem przykuli, jeli inaczej si nie da. Lk wielu pacjentw, e lekarz si obrazi, jest mocno na wyrost. I co? Nie bdzie wtedy leczy? Zabierze zabawki? Bez przesady.

O tym, e za mao pacjentw otrzymuje pakiet onkologiczny, Najwysza Izba Kontroli alarmowaa ju w 2017 roku. Raport potwierdzi informacje uzyskane przez Renat. Wykaza te wiele innych nieprawidowoci, choby to, e w mniejszych orodkach za dostpnoci nie sza jako usug. Pacjentom nie wykonywano niezbdnych procedur i bada (jak np. biopsja, histopatologia), co skutkowao nieraz koniecznoci reoperacji, a nawet przedwczesnym zgonem.

Dr Jagieo-Gruszfeld dodaje: - Rozumiem, e w pierwszych miesicach po wprowadzeniu pakietu, czyli w 2015 roku, lekarze mogli mie z nim kopot, ale pniej? Rzeczywicie, przez jaki czas niewaciwe wypenienie dokumentacji i brak tzw. otwartego etapu sprawiao, e pacjent mia wicej problemw ni korzyci. Bka si od placwki do placwki. Obecnie? Dla pacjenta pakiet rzeczywicie jest opacalny. Dziaa to wszystko ju do sprawnie. Trudno powiedzie, jak bdzie po zapowiadanych zmianach.

4. Lecz si u najlepszych

Andrzej od lat walczy z biaaczk. Pocztkowo leczy si w rejonie, w niewielkiej miejscowoci na lsku. Obecnie dojeda ju na konsultacje do Centrum Hematologii i Transplantacji Szpiku w Katowicach. Jak wszyscy sysza co o nowej strategii onkologicznej, ktr szumnie zapowiedzia prezydent Andrzej Duda. Mocno go to rozbawio:

Chemia na kadym rogu? A kto j bdzie dobiera? Skd si wezm nagle specjalici w maych orodkach? Moe receptur pacjent wemie z internetu? Jak to si ma do terapii szytych na miar? Gdzie chcemy si cofn? Do systemu: wszystkim po rwno?

Oczywicie, e u rozsdnego lekarza mona si leczy waciwie wszdzie. Andrzej takiego mia. Kiedy ten uzna, e ju mu brakuje dowiadczenia i wiedzy, by nadal sprawowa optymalny nadzr nad pacjentem, "odda go" do specjalistycznego orodka, w ktrym zreszt sam kiedy pracowa. Niestety, niekoniecznie kady lekarz musi mie dystans do wasnych kompetencji.

Wedug Andrzeja trzeba mie sporo siy, ale take i wiedzy, eby si skutecznie leczy. Przez lata nauczy si korzysta z dowiadcze chorych i podpowiedzi yczliwych lekarzy. Jeli nawet jemu samemu si ju nie przydadz, warto przekaza je innym.

Niewane, jaki system aktualnie bdzie obowizywa i ile bdzie w nim pienidzy. Zawsze kluczowy pozostaje czynnik ludzki, to, na kogo i gdzie si trafi. Czyli przypadek? Nie do koca. Trzeba kombinowa, eby trafia na tych waciwych ludzi.

Oto lista (pierwsze cztery punkty ju zostay wymienione wyej), pod ktr bez adnych wtpliwoci podpisz si take Anna, Renata, Jadwiga oraz, przynajmniej czciowo, dr Agnieszka Jagieo-Gruszfeld:

5. Nie wierz, e samo pozytywne mylenie wyleczy raka

Oczywicie, dobre nastawienie jest pomocne, ale bez trafionego, nowoczesnego leczenia niewiele zdziaa. Niejeden chory bolenie si przekona, e chcie i mc to nie to samo. Gdyby optymizm mia tak wielk moc, jak si czasem mwi, to optymici by nie chorowali.

Wyrzucaj jednak ze emocje. Pozwl sobie na zy. Zwierz si komu. Mw o lku. Skorzystaj z pomocy psychoonkologa, jeli masz tak moliwo. Id na konsultacj raz, co ci szkodzi? Jeli to nie dla ciebie, wicej nie pjdziesz.

6. Poznaj jak najlepiej wroga

Musisz o swojej chorobie wiedzie wszystko. Tak, terminologia jest trudna. Nieatwo si o tym rozmawia i sucha, ale jeli nie zdobdziesz potrzebnej wiedzy, to moesz nie mie okazji ju uczy si czegokolwiek. Pamitaj, e typ nowotworu, jego stopie zoliwoci, genetyka, etc. decyduj o przebiegu choroby i rokowaniach. Nie porwnuj si z pacjentami z zupenie innym problemem. Jeli jednak spotkasz "bliniaka w chorobie", walka moe okaza si atwiejsza.

Zbieraj te informacje o chorobach towarzyszcych. One rwnie maj czsto decydujcy wpyw na twoje losy. Dzi Anna ju wie, e te "rozwalone naczynia" to tzw. malformacja naczyniowa. Akurat nie najgorszy jej rodzaj, ale trzeba kontrolowa cinienie krwi i bra leki.

Szukaj informacji o nowatorskich metodach leczenia. Powiedz o nich swojemu lekarzowi - nie musi wiedzie wszystkiego. Nie wykazuje entuzjazmu? Skontaktuj si z orodkiem, ktry wdraa nowy program.

7. Nie tra czasu

Gdyby guz Anny by szybko rosncy, nie doyaby diagnozy, nie mwic o leczeniu. Dzi ju wie, e nie powinna bya tak po prostu odej od okienka. Naleao natychmiast pj na skarg do dyrektora szpitala czy przedstawiciela praw pacjenta. Warto byo dopa na korytarzu lekarza, do ktrego nie chcieli zapisa. Wielokrotnie pacjenci zdeterminowani wypychali j skutecznie z kolejki. Dzi ju nie wchodzi do gabinetu na kocu.

Nie tra czasu na hochsztaplerw i oszustw. Choroba nieraz obezwadnia, czasowo pozbawia zdrowego rozsdku, ale nie nabieraj si na adne "leczenie niekonwencjonalne". Toncy chwyta si brzytwy, jednak mona si bardzo pokaleczy. Nawet sok z buraka w nadmiarze bywa szkodliwy, wic nie rb niczego, na co nie wyrazi zgody twj lekarz.

8. Dosta si do najlepszego lekarza

Jak go wybra? Pytaj pacjentw, czytaj na forach i grupach dyskusyjnych. Uwaaj na opinie w specjalizujcych si w ocenach serwisach, bo s i takie, ktre za wysokie notowania lekarzy pobieraj opaty, a opinie nie s prawdziwe. Pamitaj, e potrzebujesz kompleksowej opieki, wic warto, eby wybrany przez ciebie lekarz pracowa w duym orodku i specjalizowa si w leczeniu twojej choroby.

Wikszo lekarzy, eby przetrwa finansowo, przyjmuje te prywatnie. Umw si na wizyt. To ci nie zrujnuje i nie ma nic wsplnego z apwk. Jeli bdziesz wymaga leczenia szpitalnego, z pewnoci doktor pomoe ci to zorganizowa i umoliwi dalsz opiek, ju pastwow. Dobrze, gdy wybraniec jest z kierownictwa oddziau, chocia warto podpyta pacjentw, kto realnie tam rzdzi i specjalizuje si np. w operacjach twojego nowotworu. To adna tajemnica. Takie rozwizanie podpowiadaj pacjentom lekarze i nieraz sami z niego korzystaj.

9. Pamitaj, e duy moe wicej

W ogromnych szpitalach onkologicznych bywa ponuro. Stare mury, brzydkie wntrza, czasem mwi si, e wrcz czu wszdzie mier. Moliwe, ale to wanie tam jest szansa na kompleksowe diagnozowanie i leczenie, a personel ma ogromne dowiadczenie. Tam te zwykle dostpne s najnowoczeniejsze terapie i sprzt (im wicej pacjentw, tym szybciej si zuywa).

Czekajc na wizyt prywatnie, sprbuj, jak Jadwiga, umwi si do placwki pastwowej. Wizyta w poradni przyszpitalnej bya moliwa szybciej, bo akurat szukano pacjentw z jej schorzeniem do programu badawczego. Wykorzystuj wszelkie cieki.

Jadwiga do najlepszego orodka musiaa dojeda prawie 400 km. To nie miao sensu, zwaszcza w trakcie intensywnego leczenia. Namwiona przez dzieci przeprowadzia si do Warszawy. Zamiast domu - wynajte mieszkanie, ale yje.

10. Zgaszaj si do programw eksperymentalnych i badawczych

Trudno powiedzie, skd bierze si wyobraenie, e udzia w nich jest bardziej niebezpieczny ni sama choroba. To nie s jakie przypadkowe, zabjcze prby na ludziach. Wrcz przeciwnie: szansa dla nawet najciej chorych. Anna i Jadwiga trafiy do takich programw.

To czste w Polsce, e na udzia w badaniu nie chc si decydowa pacjenci jeszcze w dobrej formie. Zarazem finansujcej je firmie zaley, by program realizowa z udziaem pacjentw, ktrzy najlepiej rokuj. Programy nie tylko daj dostp do nowoczesnego leczenia. Czsto zdecydowanie skracaj kolejk do diagnostyki kontrolnej, a pakiet wykonywanych bada laboratoryjnych i obrazowych jest znacznie szerszy ni standardowo. Kto poegna si z programem, ten wie, co straci.

11. Dobrze si zastanw, nim zdecydujesz si na placwk prywatn

Pikne wntrza, miy personel, wizyta o konkretnej godzinie... Jednak w tym wszystkim czynnik finansowy odgrywa znaczc rol i czasem okazywao si, e w takich miejscach robiono na pacjentach niebezpieczne oszczdnoci. Oczywicie, lekarze i pacjenci przyznaj, e dzi jest lepiej ni kilkanacie lat temu. Zarazem: ci, ktrzy pracowali w takich miejscach, nieraz przyznaj, e narzucane im procedury kciy si czasem z etyk, zwaszcza przy okrelaniu wymogw formalnych co do podejmowania leczenia.

Bywa, e placwka pastwowa podpisuje umow z firm prywatn na konkretne usugi specjalistyczne dla swoich pacjentw i wwczas zagroenia ju nie ma. Istotne przede wszystkim, kto nadzoruje proces leczenia.

12. Przygotuj si na niedogodnoci

Systemu nie obchodzi, e pracujesz lub robisz co poza chorowaniem. Terminy wizyt czy bada zwykle s sztywno narzucane i nie podlegaj negocjacjom. Zwaszcza na pocztku choroby licz si z wieloma konsultacjami. Jeli, np. chorujesz na rakowiaka, poza onkologiem z pewnoci zajmie si tob take endokrynolog, kardiolog czy gastrolog.

W poczekalni kilka krzese, a pacjentw mnstwo? Wikszo miejsc i tak zajm krewni oraz inne osoby towarzyszce. Nie marud, usid na pododze (warto mie co mikkiego ze sob) i naucz si cierpliwoci. Teraz twj czas pynie inaczej. Czasem moe ci dopa wtpliwo czy po ocaleniu bdzie do czego wraca. Wielu chorym rak odbiera prac, partnera, przyjaci. Znajdziesz lepszych, jak przeyjesz. Teraz to jest najwaniejsze.

Tam, gdzie to moliwe, pozwl si wyrcza. Nie musisz sta w kadej kolejce. Sprawd, co mona zaatwi drog elektroniczn, co telefonicznie. "Zawsze zajte"? Sprbuj o innej porze.

13. Pilnuj swoich spraw

Nie jeste ppkiem wiata, a lekarz jest tylko czowiekiem. Moe o czym zapomnie, czego nie sprawdzi, nie powiedzie. Inni te. Twj lek nie przyjecha na czas? Skarenie si mamusi nie pomoe. Lepiej zapyta czy da si jako obej system. Moe ty po niego pojedziesz? Moe kto z rodziny? Sami ci nie wyl. Niewykluczone, e tym razem si tak nie da, ale wykorzystaj ci nastpnym razem do zawiezienia gdzie prbki, wyniku bada...

Nie chcesz, nie pytaj i pacz. Ale skoro lekarka mwia miesic temu, e potrzebne jest kontrolne usg, a go nie zrobili, to warto ustali, dlaczego. Moe wykonali inne, dokadniejsze badanie? Moe sprzt nawali i trzeba poczeka duej. A moe lekarka zwyczajnie zapomniaa. Lekarze s ludmi. Zapominaj, bywaj zmczeni, nieszczliwie zakochani, choruj (take na raka), maj dzieci. I innych pacjentw, niejednokrotnie w gorszym stanie od ciebie.

14. Na co dzie nie wygldaj zbyt dobrze, chyba, e ubiegasz si o now prac

Zostaw w spokoju te sice pod oczami. Troch marud. Nie licz na to, e ludzie bd ci podziwia za bohatersk walk z chorob. Najbliszemu otoczeniu szybko spowszednieje.

Wygrana z rakiem budzi nieufno. Zdziwiby si, jak czsto zdarzaj si takie komentarze:

Gdyby by tak chory, to ju by nie y. A jeszcze wszyscy si lituj!

Jeli przesadzisz z nadrabianiem min, zaczniesz by podejrzewany, e udajesz. Chocia: chyba w tych okolicznociach to bdzie twj najmniejszy problem.

Dugoletnie obserwacje i dane Krajowego Rejestru Nowotworw nie pozostawiaj zudze: chorych na nowotwory przybywa. Nie da si tego wyjani wycznie lepsz wykrywalnoci chorb czy rosnc dugoci ycia Polakw. Zapadalno na nowotwory ronie niemal we wszystkich grupach wiekowych.Dugoletnie obserwacje i dane Krajowego Rejestru Nowotworw nie pozostawiaj zudze: chorych na nowotwory przybywa. Nie da si tego wyjani wycznie lepsz wykrywalnoci chorb czy rosnc dugoci ycia Polakw. Zapadalno na nowotwory ronie niemal we wszystkich grupach wiekowych. Marta Kondrusik

* Dr n. med. Agnieszka Jagieo-Gruszfeld jest dowiadczonym onkologiem klinicznym z Kliniki Nowotworw Piersi i Chirurgii Rekonstrukcyjnej w Centrum Onkologii w Warszawie. To take specjalistka chorb wewntrznych II stopnia oraz specjalistka chemioterapii nowotworw II stopnia. Konsultuje i leczy pacjentki dotknite problemem nowotworu narzdw pciowych. Przeprowadza rwnie konsultacje w zakresie chemioterapii i hormonoterapii nowotworw zoliwych. Naley do kilku prestiowych stowarzysze medycznych, w tym do Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej. Od lat publikuje w liczcych si czasopismach branowych, w tym "The Lancet Oncology".

Autorka: Eliza Dolecka, redaktor naczelna serwisu www.zdrowie.gazeta.pl. Od ponad 20 lat zajmuje si zawodowo tematyk zdrowotn. Prywatnie: gustuje w lekarzach, przyjani si i prowadza z lekarzami, jeli ju pije wdk, to z lekarzami... Nie do koca speniona bajkopletka. Feministka, ateistka, a zarazem tzw. boska matka, czyli taka, ktra zdecydowaa si urodzi dziecko w trakcie walki z chorob nowotworow.

** Imiona niektrych bohaterw zostay zmienione.