Dieta planetarna: zasady. Czy jest zdrowa?

Dieta planetarna zostaa opracowana przez naukowcw i lekarzy w odpowiedzi na globalny kryzys klimatyczny i gwatowny wzrost liczby ludnoci na ziemi. Dieta planetarna ma by nie tylko penowartociowa, ale take przyjazna dla naszej planety. Zmieniajc komplesowo nawyki ywienione ludzko moe zastopowa niekorzystne zmiany w rodowisku naturalnym i jednoczenie umoliwi dostp do dobrej jakoci ywnoci wszystkim mieszkacom Ziemi - podkrelaj naukowcy. Co wicej, znamy ju i stosujemy zdrowe diety. Diecie planetarnej jest bowiem najbliej do diety rdziemnomorskiej oraz okinawskiej.

Dieta planetarna - dieta, ktra moe zapobiec globalnej katastrofie ekologicznej

Dieta planetarna powstaa w wyniku wsppracy midzynarodowej grupy naukowcw, ktrzy postawili sobie za zadanie opracowanie nowych podstaw ywienia, opartych o zasady zrwnowaonego rolnictwa. Innymi sowy, dieta planetarna ma zapobiec dramatycznemu niszczeniu klimatu na ziemi, a jednoczenie skoczy z niedoborom wanych skadnikw pokarmowych w diecie miliardw ubogich ludzi na wiecie. Ta nowa dieta mogaby, zdaniem jej twrcw, zapobiec przedwczesnej mierci co najmniej 11 milionw ludzi rocznie, spowodowanej zej jakoci lub niezdrowym jedzeniem, a jednoczenie zmniejszy niekorzystny wpyw rolnictwa na procesy klimatyczne na ziemi. Dieta planetarna wymaga drastycznego zmniejszenia iloci zjadanego czerwonego misa w krajach zachodnich oraz jednoczenie radykalnych zmian na caym wiecie. To ambitne zadanie, stojce przed nami. Wedug prognoz ONZ w 2050 roku nasz planet bdzie zamieszkiwa okoo 10 mld ludzi.

Chodzi tutaj, po pierwsze, o zmiany w obecnie dominujcym modelu ywienia si w krajach Zachodu, opartym na produktach pochodzenia zwierzcego, w tym na czerwonym misie. Coraz wiksze obszary ziemi s zajmowane przez pastwiska dla zwierzt oraz pod uprawi rolin przeznaczonych na pasz dla zwierzt (np. kukurydz i soj), co niesie ze sob ogromne koszty. I to zarwno spoeczne (dla pastwisk ruguje si drobnych rolnikw z ich ziemi, zwikszajc poziom ubstwa), jak klimatyczne (wycinanie dziewiczych lasw, wzrost emisji dwutlenku wgla i metanu) oraz stale rosncy poziom zanieczyszczenia wd gruntowych, rzek i oceanw.

Dzisiaj ludzko w przewaajcej wikszoci le si odywia. Niezdrowa dieta, pisz naukowcy, jest gwn przyczyn zego stanu zdrowia ludzi na caym wiecie, okoo 800 milionw ludzi goduje, 2 miliardy s niedoywione, a jednoczenie niemal 2 miliardy cierpi na nadwag lub otyo.

Dieta planetarna zostaa opracowana przez komisj zwoan przez czasopismo medyczne "The Lancet" oraz organizacj pozarzdow EAT Forum i opublikowana na amach  "The Lancet" 16 stycznia 2019 roku.

Dieta planetarna - podstawowe zasady

Aby pomys z diet planetarn w ogle si powid, musiayby si zmieni nawyki ywieniowe ludzi na caym wiecie. Przede wszystkim naleaoby zmniejszy globalne spoycie czerwonego misa i cukru o poow - mwi wyliczenia naukowcw - a podwoi ilo zjadanych warzyw, owocw, rolin strczkowych i orzechw. Przy czym oznacza to w praktyce, e na przykad Amerykanie musieliby ograniczy spoycie czerwonego misa o 84 proc., a spoywa przy tym sze razy wicej fasoli i soczewicy. W Europie trzeba zmniejszy ilo czerwonego misa w diecie o 77 proc., a zjada 15 razy wicej orzechw i nasion. Stosujc si do zasad diety planetarnej przecitny czowiek musi je mniej ni 50 g dziennie misa, a take ograniczy ilo spoywanych jajek, ryb oraz cukru i ywnoci wysokoprzetworzonej.

Dieta planetarna opiera si o produkty pochodzenia rolinnego i ma dostarcza rednio 2500 kalorii dziennie. Jest zalecana zdrowym osobom powyej 2-go roku ycia. Poow talerza powinny zajmowa warzywa i owoce, a jedn trzeci penoziarniste zboa. Tygodniowo mona zje maksymalnie jednego burgera woowego lub ma porcj innego czerwonego misa oraz dwie porcje ryby. Dominujcym rdem biaka s w diecie planetarnej roliny strczkowe oraz orzechy. Jeeli chodzi o biako zwierzce to wystarczy nam jedna szklanka mleka dziennie lub nieco sera i masa. Ilo zjadanych jajek nie powinna by wiksza ni jedno lub dwa tygodniowo. Przy czym ma to by dieta smaczna i bogata w smaki, uywajca zi, przypraw, dobrych olejw rolinnych penych nienasyconych kwasw tuszczowych.

Jest to zreszt dieta do podobna do takich, ktre s uznawane za najzdrowsze na wiecie, czyli do diety rdziemnomorskiej oraz okinawskiej. Aby opracowa diet planetarn naukowcy przeledzili bowiem setki bada naukowych na temat rnych sposobw ywienia i wpywu na zdrowie ludzi i ze zdumieniem stwierdzili, e najbliej jest im wanie do tych dwch.

Zobacz wideo

Najwaniejsze zalecenia diety planetarnej:

  • Gwnym rdem biaka jest ywno pochodzenia rolinnego. Oznacza to, e naley zjada dziennie okoo 50-70 g orzechw i 75-100 g suchych nasion rolin strczkowych, czyli soczewicy, ciecierzycy, fasoli, grochu, bobu oraz soi.
  • Jeli chodzi o czerwone miso to albo mona z niego zrezygnowa, albo ograniczy si do jednej porcji tygodniowo. Najlepiej w ogle nie je misa przetworzonego. Zjadamy ponadto umiarkowan ilo jaj i misa z drobiu. Dwa razy w tygodniu mona spoy redni porcj ryby.
  • Wane jest zjadanie 5 porcji warzyw i owocw dziennie (300-600 g), nie wliczajc w to ziemniakw i warzyw skrobiowych.
  • Wglowodany czerpiemy z penoziarnistych przetworw zboowych, w tym z pszenicy, ryu, kukurydzy (232 g) i warzyw skrobiowych, takich jak ziemniaki oraz maniok (50-100 g).
  • rdem tuszczu s gwnie oleje z wysz zawartoci wielonienasyconych kwasw tuszczowych (20-80 g), a zatem oliwa z oliwek, oleje sonecznikowy, rzepakowy, sojowy, lniany itp. Ograniczamy za to spoycie kwasw tuszczowych nasyconych (do ok. 11 g na dob).
  • Jeeli chodzi o mleko i przetwory mleczne nie powinno si przekracza iloci od 250 do 500 g na dob.
  • Dobowa ilo spoywanego cukru nie moe przekracza 31 g (czyli okoo szeciu yeczek).

Wane jest, aby dieta planetarna bya ponadto dostosowana do pci, wieku, stanu zdrowia oraz masy ciaa i poziomu aktywnoci fizycznej danej osoby. Szczeglnie wane jest monitorowanie iloci spoywanych skadnikw odywczych przez dzieci, kobiety w ciy i karmice piersi. Co wane, ma to by dieta elastyczna, dostosowana do tradycji kulinarnych danego kraju, ale jednoczenie bazujca na wikszym dostpie do bardziej zrnicowanych produktw ywnociowych w niektrych rejonach wiata. Chocia to ostatnie jest zadaniem przede wszystkim dla rzdw i instytucji ponadnarodowych.

rdo: EATforum