Zby od kuchni, czyli dieta na pikny i zdrowy umiech

Jednym z wanych elementw dbaoci o zdrowie i wygld zbw jest odpowiednia dieta. Zajrzyj na swj talerz i sprawd, czy jego zawarto dziaa na ich korzy, a moe wrcz przeciwnie. Co je, a czego unika?
ty ser to znakomite rdo biaka i wapnia ty ser to znakomite rdo biaka i wapnia Luke Andrews, https://www.flickr.com/photos/attaboyluke/, (CC BY 2.0)

Wap - budulec zbw

Dobra mineralizacja zbw to kapita na cae ycie. Tak jak przy budowie domu niezbdne s cegy, tak najwaniejszym elementem budujcym uzbienie jest wap. Im wicej go w zbach, tym konstrukcja stabilniejsza i mniej podatna na uszkodzenia w przyszoci. Warto o tym pamita zwaszcza w modoci, bowiem to wtedy stawiamy fundamenty i rusztowania pod mocne zby na cae ycie. Pniej natomiast moemy zajmowa si ewentualnym wykoczeniem i pracami remontowymi. Podstawa jednak pozostaje niezmienna.

Mineralizacja zba rozpoczyna si ju w poowie trwania ciy, std dieta przyszej mamy w pierwszej kolejnoci ksztatuje jako szkliwa ich jeszcze nienarodzonych dzieci. Mineralizacja zbw trwa w najlepsze dalej po narodzinach dziecka a do okoo 20. roku ycia. Jest wic czas, aby zbudowa mocne podstawy.

Ju dawno temu przekroczye 20-tk, a twojej modzieczej diecie wiele brakowao do ideau? Wci naley dba o dostarczanie sobie sucych zbom skadnikw - czasu nie cofniesz, ale nie bdziesz dokada kolejnych cegieek pod pogarszanie stanu uzbienia.

Najlepszym rdem wapnia s tuste produkty mleczne tj. mleko, jogurty, sery te i topione.

Ryby warto je nie tylko ze wzgldu na witamin D, ktrej brakuje nam w miesicach zimowych. S skarbnic cennych skadnikw odywczych Ryby warto je nie tylko ze wzgldu na witamin D, ktrej brakuje nam w miesicach zimowych. S skarbnic cennych skadnikw odywczych John Haslam, https://www.flickr.com/photos/foxypar4/, (CC BY 2.0)

Witamina D, fluor i reszta

Wap to nie wszystko. Najlepiej dziaa przy wspomaganiu innych witamin i mineraw. Jakich? Z witamin na szczegln uwag ze wzgldu na zdrowie zbw zasuguje witamina D, ale te w nastpnej kolejnoci witaminy A, C czy K. Z mineraw warto zadba o dostarczenie sobie fluoru, fosforu i elaza.

Witamina D uatwia przyswajanie wapnia oraz zapobiega kruchoci koci i zbw. Organizm potrafi j wytworzy pod wpywem kontaktu ze wiatem sonecznym. Moemy j te pozyska z poywienia, gwnie z tustych ryb, tj. makrela, led, oso czy tuczyk. Niepaajcy mioci do ryb odnajd j w tkach jaj i male - podobnie zreszt, jak wzmacniajc dzisa i niszczc bakterie witamin A.

Fluor odpowiada za budow szkliwa i procesy, ktrym pniej podlega. Mona go znale w rybach, owocach morza czy elatynie. Ze wzgldu na profilaktyk chorb zbw dodaje si go take do wd pitnych. Badania wykazay wzrost odpornoci na prchnic u osb, ktre systematycznie dostarczay sobie niewielkich iloci fluoru, czy to poprzez picie wody, czy to poprzez diet bogat w ryby. Przyjmowany w naprawd duych ilociach staje si toksyczny i niszczy szkliwo.

Jeli chodzi o fosfor to, podobnie jak fluor, w organizmie kumuluje si on przede wszystkim w kociach i zbach. O jego ilo w diecie raczej nie musimy si obawia (chyba, e godujemy)- znajduje si niemal we wszystkich produktach ywnociowych i atwiej z nim przedawkowa ni doprowadzi do niedoborw.

Oklejajce, trudne do usunicia, smaczne... take dla bakterii. Uwaga na sodycze, nie tylko ze wzgldu na zby Oklejajce, trudne do usunicia, smaczne... take dla bakterii. Uwaga na sodycze, nie tylko ze wzgldu na zby Ryan Mcdonald, https://www.flickr.com/photos/mcdnry/, (CC BY-SA 2.0)

Wglowodany - najgorsze lepkie, przylegajce

Najgorszy potencjalny wrg zbw rodem z twojej kuchni? Oczywicie cukier. I to wcale nie tylko ten prosto z cukiernicy. Bakterie, w tym drobnoustroje prchnicotwrcze, kochaj wszystko co sodkie i co mczne. O ile si ich nie pozbdziesz powstan z nich kwasy, ktre bez skrupuw zaczn niszczy szkliwo. A std ju cakiem niedaleko do prchnicy. Im czciej nasze zby nurzaj si w wglowodanach, tym bliej.

Poza samym faktem jedzenia cukrw, liczy si co jeszcze: czas stycznoci. Produkty lepkie, ktrych pozostaoci przylegaj do szkliwa, poniewa oddziauj na zby, nawet gdy ty ju dawno zapomniae o posiku. Do najbardziej niebezpiecznych produktw tego typu zalicza si m. in.  elki, czekolada, karmelki, pieczywo, ciasta, chrupki kukurydziane, sodzone patki niadaniowe, a take sodkie napoje.

Najlepsze rozwizanie: unikanie lub zmniejszenie iloci spoywanego cukru i produktw go zawierajcych, oczyszczanie jamy ustnej po "ryzykownych" posikach. Sodyczoholicy, z punktu widzenia zdrowia zbw, lepiej zje wicej przysmakw na jeden raz (np. raz na tydzie) ni systematycznie raczy si maymi porcjami.

Znaczenie ma te kolejno przyjmowanych pokarmw. Jeli mamy ochot grzeszy, lepiej zacz uczt od produktw potencjalnie powodujcych prchnic, a zakoczy produktami, ktre nie maj negatywnego wpywu na zby, a nawet je wspomagaj (mleko, maso, twarg, warzywa, jaja).

Naturalne barwniki ywnoci mog mie zbawienny wpyw na zdrowie, ale zarazem zmieni kolor szkliwa Naturalne barwniki ywnoci mog mie zbawienny wpyw na zdrowie, ale zarazem zmieni kolor szkliwa Rob Chandler, https://www.flickr.com/photos/96147639@N00/, (CC BY-SA 2.0)

Barwniki w poywieniu - uwaga na przebarwienia

Na barw uzbienia wpywa i genetyka, i ich mineralizacja (co ciekawe, te szkliwo zawiera najwicej wapnia), uszkodzenia mechaniczne, a take zaburzenia metaboliczne. Nie do koca masz wic wpyw na baz wyjciow, ktr obdarzya ci natura. Jednak masz wpyw na to, co si z ni dalej stanie, czy nie pokryj si nalotem niczym brudne szyby okien.

W spoywanym przez nas poywieniu kryj si barwniki, ktre o ile nie zostan usunite, chtnie "podkoloruj" szkliwo. Popatrz na kolory produktw na swoim talerzu. Ktre z nich mog przenie si na twoje zby i sta si przyczyn tzw. przebarwie zewntrznych?

Uwaga na czerwon i fioletow barw pokarmw: buraki i przyrzdzony z nich barszcz czerwony, czerwone wino, owoce jagodowe tj. jagody, jeyny, borwki, maliny i przetwory z ich zawartoci. Poza walorami zdrowotnymi dla organizmu, maj te ciemn stron: s bardzo skuteczne w plamieniu szkliwa. Po ich spoyciu najlepiej przepucz wod zby. Moesz stosowa bezcukrow gum do ucia, a po jakim czasie wyszczotkowa zby. Jeli twoje szkliwo jest podatne na przebarwienia by moe warto po czci zastpi ciemne owoce janiejszymi tj. biae winogrona, grapefruit, jabka.

Sosy i potrawy z dodatkiem przypraw, m. in. nadajcego ty kolor szafranu czy kurkumy (skadnik curry), czerwonej papryki to kolejne potencjalne "farby" dla zba.

Na czarnej licie produktw odpowiedzialnych za ciemnienie zbw znalazy si take uywki: kawa, herbata, tyto.

Ponadto przebarwieniom sprzyjaj niektre produkty, ktre same w sobie nie wyrniaj si intensywnymi barwami, lecz ze wzgldu na kwasotwrczy charakter, przyspieszaj procesy powstawania zagbie w zbach, w ktrych chtnie ulokuj si barwniki ze skonsumowanych pniej potraw.

Ciemniejszy odcie zbw moe by spowodowany starzeniem si - im jestemy starsi, tym szkliwo ciesze, a zby ciemniejsze. Czasem winna jest antybiotykoterapia tetracyklinami.

dieta a zby: nadwraliwo dieta a zby: nadwraliwo Shutterstock

Nadwraliwo - nie przesad z kwanym i sodkim

Twoje zby dobitnie daj o sobie zna podczas jedzenia gorcych, lub wrcz przeciwnie, mronych potraw? Na sam myl o spoywaniu lodw lub piciu dopiero co zaparzonej kawy przechodz ci ciarki? Prawdopodobnie przyjemno odbiera ci nadwraliwo zbw. Jest to problem, ktrego co prawda nie rozwiesz, nadziewajc na widelec tylko wyselekcjonowane potrawy, a innych nie, jednak poprzez odpowiedni dobr spoywanych produktw przynajmniej nie pogorszysz sytuacji. Albo, o ile jeszcze nie dorobie si tej dolegliwoci, cakowicie si przed ni uchronisz. Dieta bowiem jest jednym z gwnych obrocw chronicych przed dolegliwoci obok prawidowego szczotkowania zbw i odpowiedniej higieny jamy ustnej.

Za produkty zapewniajce idealne warunki pod rozwj nadwraliwoci zbw uwaa si m. in. cytrusy, kwane soki, sodkie napoje gazowane, a take sodycze i cukier. Ich spoywanie nie tylko pomoe "wyhodowa" nadwraliwo, ale te pogbi ju wystpujce objawy. Jeli zdarzyo ci si je spoy, przepucz zby wod lub pynem do pukania, a z szczotkowaniem zbw odczekaj jaki czas, poniewa substancje w nich zawarte sprawiaj, e zby bd bardziej podatne na cieranie szkliwa po ich spoyciu.

Przy nadwraliwoci zbw warto uwzgldni w diecie wszystkie opisane wczeniej witaminy i mineray.

Uwaga, przyczyn nadwraliwoci moe by te bruksizm (zgrzytanie zbami, ktre czsto ma miejsce w nocy przez sen, std osoba moe nie zdawa sobie z niego sprawy). Zgrzytajc, cieramy szkliwo i pozbawiamy si ochrony. Powodem mog by te inne choroby uzbienia. Warto najpierw namierzy rdo problemu.

Zobacz take: