Moda na witamin D zdecydowanie na wyrost. Zdrowi ludzie nie potrzebuj adnych suplementw

Reklamy, ale i wielu lekarzy, zapewniaj, e suplementacja witaminy D to konieczno, jeli chcesz zachowa zdrowie. Przecie odmadza, chroni przed nowotworami, wspiera odporno, a jej niedobr u Polakw jest powszechny. Jazda do apteki po kropelki? W caej Europie tak robi? Wiele wiarygodnych bada tego nie potwierdza
Docz do serwisu Zdrowie na Facebooku!

To, e w naszym klimacie wiele osb cierpi na niedobr witaminy D (kalcyferolu), nie oznacza jeszcze, i problem dotyczy kadego. Kiedy jej brakuje, trzeba j uzupenia, jednak niedobr naley potwierdzi. Wskazane jest wykonanie badania laboratoryjnego krwi i ustalenie dawkowania z lekarzem pierwszego kontaktu. Nie jest to takie proste: podstawowa analiza bez skierowania kosztuje ok. 80 z (a s bardziej szczegowe, drosze badania). Kontrol poziomu wit. D moe zleci np. endokrynolog, a trudno si do niego dosta. Wielu internistw nie rwie si, by wystawia jakiekolwiek skierowania czy zlecenia, nawet na znacznie tasz morfologi. Ta, nie powie nam, jaki mamy poziom wit. D, ale pozwoli wykluczy wiele innych przyczyn gorszego samopoczucia (np. niedokrwisto).



Coraz czciej pojawiaj si gosy, e wszystkim naley witamin D suplementowa, a jest to bezwzgldnie konieczne w przypadku osb do 18. roku ycia i po 65. urodzinach. Dr Waldemar Misiorowski, endokrynolog Centrum Medycznego Ksztacenia Podyplomowego w Warszawie, w rozmowie z PAP, poda dawk bezpieczn dla wszystkich, tj. 800-2000 jednostek na dob (dla osb otyych dwa razy wysz). Przekonywa, e nie zaszkodzi ona nikomu, o adnej porze roku. W naszej szerokoci geograficznej synteza witaminy D przez skr jest moliwa tylko od maja do padziernika, a nawet latem czsto przebywamy w zamknitych pomieszczeniach i przesadzamy ze stosowaniem kremw z filtrem.

Zarazem dr Misiorowski odradza kupowanie suplementw na wasn rk i poza aptekami, gdy wiele midzynarodowych bada suplementw diety wskazao, e dawki witaminy D s w nich zbyt mae lub wrcz toksyczne. Witamina D jest wraliwa na temperatur i wiato, dlatego musi by odpowiednio przechowywana. Optymalne rozwizanie to witamina D na recept, przepisana przez lekarza rodzinnego lub specjalist.

"Lancet" dementuje

adnych wtpliwoci nie budzi znakomity wpyw wit. D na kociec? Ju w 2013 roku, w prestiowym czasopimie "Lancet", naukowcy z Uniwersytetu w Auckland (Nowa Zelandia) podwayli ten "pewnik". Po przeanalizowaniu danych z 23 bada z udziaem okoo czterech tysicy osb zdrowych, ktre byy poddane rednio dwuletniej obserwacji w kierunku rozwoju osteoporozy (m.in. wykonywano u nich badanie gstoci koci), opublikowali zaskakujce wnioski. U badanych z rnych zaktkw wiata (m.in. z Wielkiej Brytanii, USA, Australii, Holandii, Finlandii i Norwegii) nie stwierdzono zalenoci midzy suplementacj witaminy D, a gstoci koci i ochron przed osteoporoz.

Zesp pod kierownictwem Iana R. Reida z Wydziau Medycyny i Nauk o Zdrowiu, Auckland, dodaje zarazem, e suplementacja nie jest szkodliwa, chocia jej wdroenie powinno by uzasadnione badaniami. W przypadku osb starszych, jako profilaktyka zama szyjki koci udowej ma sens tylko wtedy, gdy witamina D jest przyjmowana cznie z wapniem, w dawce ustalonej z lekarzem.

Czytaj take: Nie bd przedwczenie wapniakiem - pamitaj o wapniu!

Europa suplementuje?

W wielu polskich publikacjach na temat witaminy D mona przeczyta, e w innych krajach europejskich, o klimacie zblionym do naszego, a zarazem medycynie na wyszym poziomie, suplementacja jest powszechna. Tymczasem - niekoniecznie, a jeli ju, to nie jest postrzegana jako przyjmowanie produktw leczniczych w kroplach.

Polskie matki emigrantki oburzaj si na forach i blogach, e nawet niemowlaki popularnych u nas kropelek w Wielkiej Brytanii nie dostaj. Kasia, autorka bloga mama w UK donosi:

"w UK aden lekarz ani poona nie zaleca witaminy D profilaktycznie niemowlakom, chyba, e wynika to z medycznych/ zdrowotnych wzgldw. Nie przepisuje si jej w syropku ani kropelkach i na prno pyta o to poone czy health visitor, bo oni zgodnie twierdz, e nie podaje si zdrowym dzieciom witaminy D bez konkretnych wskaza (np. : problemy z niezrastajcym si ciemiczkiem)".

Wiele Polek si z tym nie zgadza i na wasn rk zaatwia leki. Po czci maj racj - brytyjskie ministerstwo zdrowia zaleca (ale nie jest to obligatoryjne) midzy innymi suplementacj u dzieci, ktre nie s karmione mieszank mleczn (w tych jest ju witamina D), kobiet w ciy i karmionych piersi.

W Szwecji, podobnie jak w caej Skandynawii, dostrzeono problem istotnego niedoboru witaminy D w populacji. Neurolodzy Jonatan Salzer i Peter Sundstrm, naukowcy z Uniwersytetu w Umea (pnocna Szwecja), powoujc si na wasne badania, a take zblione wyniki w Stanach Zjednoczonych, zaapelowali do szwedzkiego Instytutu ywnoci (Livsmedelsverket) o wdroenie programu suplementacji wit. D. Przypomnieli, e odpowiedni poziom tej witaminy zmniejsza ryzyko zachorowania na stwardnienie rozsiane, cukrzyc i raka jelita grubego. Zarazem zalecaj dodawanie witaminy D do ywnoci (np. margaryn) i powrt do tradycyjnej diety pnocnej, obfitujcej w ryby.

Wicej na temat diety pnocnej

Chocia Europa zasadniczo uznaa opracowane w USA i Kanadzie wysze normy zapotrzebowania na witamin D, zarazem pozostaje sceptyczna wobec suplementacji, zwaszcza w przypadku osb dorosych. Tak jest w Niemczech czy we Francji. Niewykluczone, e to si zmieni w najbliszym czasie, gdy zarazem mno si badania pokazujce, jak istotna to witamina.

Prawie jak hormon

Witamina D pod wzgldem budowy bardziej przypomina hormon dokrewny ni klasyczn witamin. Wedug pierwotnej definicji witaminami nazywano substancje niezbdne do ycia, dostarczane z pokarmem, zawierajce grup aminow. Tymczasem "ludzka" posta witaminy D, czyli cholekalcyferol (D3), to zwizek steroidowy, ktremu blisko do hormonw pciowych i cholesterolu. Aktywna posta witaminy jest realnie hormonem dokrewnym, bo peni funkcje regulacyjne waciwie we wszystkich narzdach i tkankach. Ju dowiedziono, e przynajmniej 3% genomu pozostaje pod jej kontrol. Nic zatem dziwnego, e obecnie witamin D zajmuj si przede wszystkim endokrynolodzy, ktrzy, chocia nie poznano do koca wszystkich mechanizmw dziaania, s przekonani o jej istotnej roli nie tylko w procesie mineralizacji koci, ale i funkcji przytarczyc, mini (w tym minia sercowego), dziaania ukadu odpornoci, a zarazem powstawania chorb autoimmunologicznych.

Istnieje wiele chorb, w przypadku ktrych nieprawidowy poziom witaminy D moe mie fatalny wpyw na ich przebieg i leczenie, dlatego powinno si oznacza stenie witaminy D nie tylko u pacjentw z krzywic czy osteoporoz, ale take z:

- nadczynnoci przytarczyc,

- zespoami zego wchaniania, np. z celiaki, chorobami zapalnymi jelit, mukowiscydoz,

- niektrymi chorobami nerek, wtroby,

- alergi, szczeglnie u osb stosujcych diety eliminacyjne,

- schorzeniami sercowo-naczyniowymi, szczeglnie z nadcinieniem ttniczym,

- chorobami autoimmunologicznymi, np. stwardnieniem rozsianym, uszczyc, reumatoidalnym zapaleniem staww,

- otyoci,

- blami mini, koci, o rnym pochodzeniu

- obnieniem nastroju (niedobr witaminy D uchodzi za jednego ze sprawcw depresji sezonowej i innych zaburze emocjonalnych).

Poniewa z wiekiem zmniejsza si nasza zdolno wchaniania i produkcji witaminy pod wpywem promieni sonecznych, a zapotrzebowanie na witamin D nie maleje, jej poziom powinien by kontrolowany i uzupeniany u osb po 65 roku ycia.

Badanie krwi prawd ci powie

Wedug obecnie obowizujcych wytycznych* dla osb dorosych w Europie rodkowej ocen potrzeby ewentualnej suplementacji naley oprze na badaniu cznej zawartoci aktywnej witaminy D w surowicy. Badania naley powtarza w celu regulacji dawki i tym samym zapobiega ewentualnemu przedawkowaniu.

Wynik i interpretacja:

<20 ng/ml (<50 nmol/l) - deficyt witaminy D, ktry powinien by leczony farmakologicznie

20-30 ng/ml (50-75 nmol/l) - stenie suboptymalne, naley umiarkowanie zwikszy dobow dawk witaminy D

30-50 ng/ml (75-125 nmol/) - stenie docelowe zapewniajce wielokierunkowe dziaanie witaminy D, naley utrzyma stosowan dawk

50-100 ng/ml (125-250 nmol/l) - due zaopatrzenie w witamin D; naley zmniejszy dawk suplementacyjn, jeli stenie jest w grnej granicy tego zakresu lub utrzyma stosowan dawk w przypadku niszego stenia

>100 ng/ml (250 nmol/l) - konieczna redukcja lub zaprzestanie suplementacji do momentu osignicia docelowego stenia witaminy D

>200 ng/ml (500 nmol/l) - stenie toksyczne, pacjenci mog wymaga interwencji medycznych w celu zmniejszenia dziaa toksycznych, naley zakoczy suplementacj witaminy D.

Przedawkowanie moliwe?

Zwolennicy suplementacji przekonuj, e witaminy D praktycznie nie mona przedawkowa od czasu, gdy w lecznictwie zrezygnowano z tzw. terapii uderzeniowych. Nie zgadza si z tym dr n. med. Jacek Belowski, specjalista endokrynolog i specjalista chorb wewntrznych z Orodka Medycznego "Osteomed" w Krakowie. W miesiczniku "yjmy Duej" przekonuje, e to jednak sprawa osobnicza, a: "u niektrych osb atwo witamin D przedawkowa, czego skutkiem jest podwyszony poziom wapnia we krwi. Kocowym efektem mog by wtedy m.in. kamienie nerkowe, ciowe i choroby trzustki."

W przypadku dzieci lekarze podkrelaj konieczno przyjmowania witaminy D, jednak przypominaj, e zawieraj j ju mieszanki mleczne i obecn w nich ilo trzeba odlicza z bilansu. Tak nie dzieje si zawsze i mona sobie wyobrazi przedawkowanie, gdy mama z jednej strony podaje krople, z drugiej stosuje mieszank i w dodatku dziecko produkuje witamin samo, bo spdza sporo czasu na wieym powietrzu latem. Czasem mona "przedobrzy" i dlatego, e wcale nie tak atwo poda zalecan, naprawd niewielk dawk. Do odmierzenia np. "dwch kropelek" przyda si wygodny dozownik (warto zapyta w aptece). Nie ma sensu martwi si, e "wszystko zostao na zbkach, nic nie trafio do odka". Zalecane normy uwzgldniaj te trudnoci z podaniem leku. Nie ma sensu "poprawia".

Objawy przedawkowania to: brak aknienia, ble brzucha, zaparcia, wymioty, ble gowy, osabienie, senno, u maych dzieci za sabe przyrosty masy ciaa i zahamowanie rozwoju psychoruchowego. Pojawia si te nadpotliwo, czstsze oddawanie moczu, wzmoone pragnienie, a w skrajnych przypadkach zaburzenia rytmu serca i neurologiczne.

Co z czerniakiem?

Wiadomo, e niedobr witaminy D sprzyja rakowi piersi czy jelita grubego. Z drugiej strony jej najlepsze rdo, czyli promienie soneczne, obwiniane s za stay przyrost czerniaka i innych nowotworw skry. Filtry, ktre maj chroni przed gronym promieniowaniem, niejednokrotnie uniemoliwiaj syntez witaminy D. Mona z tego jako wybrn? Zdaniem prof. Piotra Rutkowskiego, kierownika Kliniki Nowotworw Tkanek Mikkich, Koci i Czerniakw w Centrum Onkologii - Instytutu im. Marii Skodowskiej - Curie w Warszawie, jak najbardziej, a problem niedoboru witaminy D z powodu zakazu opalania - jest demonizowany: "Skra nieosonita na socu jest bezpieczna przez 10-15 minut i tyle moemy na nim przebywa. To wystarczy, by zapewni organizmowi odpowiedni ilo witaminy D." - przekonuje profesor i dodaje, e niewiele osb prawidowo aplikuje kremy (np. nie nakada ich ponownie po kpieli) i najczciej pozostawia skr bez ochrony zdecydowanie duej. Wwczas, w ramach profilaktyki jednych chorb, naraa si na inne. Przeczytaj cay wywiad z prof. Rutkowskim .

A co z moc soca zim. I tu nie ma zgody. Cz specjalistw przekonuje, e 20 minut spaceru, codziennie, o kadej porze roku, przy odsonitej powierzchni ciaa ok. 20% (1% to w przyblieniu wielko doni) wystarczy. Trudno to zrealizowa podczas mrozu, a wtedy i czas ciko wyduy. Zwaszcza, e nie brakuje gosw, i zim niewiele nam to odsanianie pomoe - ze wzgldu na kt padania promieni i warstw ozonow... Pozostaje dieta, diagnostyka i ewentualna suplementacja pod nadzorem lekarza.

* Pudowski P., Kaczmarewicz E. i wsp.: Wytyczne suplementacji witamin D dla Europy rodkowej: Rekomendowane dawki witaminy D dla populacji zdrowej oraz dla grup ryzyka deficytu witaminy D. Endokrynol. Pol. 2013; 64 (4).