Wierzysz, e ogldanie znamion i same kremy z filtrem uchroni ci przed rakiem skry? Bdzisz! [WYWIAD]

Brzowa opalenizna to nie problem. "Spaliem si" raz czy dwa i jako nic si nie stao. Im pniej do lekarza, tym lepiej, bo rak boi si tylko noa... Tak myli wielu Polakw. Skutek? Rocznie w naszym kraju przybywa zachorowa na czerniaka o 12-15%, miertelno jest wysza ni u ssiadw o podobnej karnacji. Jak to zmieni, pytamy prof. Piotra Rutkowskiego*, chirurga onkologa
Panie Profesorze, dlaczego chorych na czerniaka przybywa? Klimat wci ten sam, skra taka sama, od lat smaymy si na socu, a potem "leczymy" malank. Dlaczego problem coraz wikszy?

- A jednak styl ycia inny. Ponosimy konsekwencje zmian, ktre zaczy si w latach 90. ubiegego wieku, czyli moda na solaria oraz wyjazdy do ciepych krajw. Kiedy tego nie byo tak naprawd. Niewielki odsetek ludzi wypoczywa w Bugarii lub Jugosawii i tyle. Wikszo spdzaa urlop na Mazurach, w grach. Dzi wyjedamy do Egiptu, take poza sezonem. W ogle nie chronimy swojej skry, a ta po przebywaniu w pomieszczeniach wcale nie ma pigmentu. W ubiegym roku spdziem urlop za granic, nad morzem. Na play opalali si tylko Polacy i Rosjanie. Mieszkacy Skandynawii i Brytyjczycy, majc tak karnacj jak my, ju rozumiej, e trzeba chroni przed socem. S kraje, gdzie wida skutki zmian: doszo do stabilizacji i liczba zachorowa na nowotwory skry nie ronie.



Jak to moliwe, e zbyt intensywne opalanie powiedzmy 20 lat temu dopiero teraz powoduje grone zmiany?

- Skutki moemy odczu i po 40 latach. To nie jest tak, e si czowiek opali i zaraz zachoruje. Skra jest rna, jej odporno rna, ale s granice. Niektrzy potrzebuj 10 lat, eby si rozwiny zmiany patologiczne, inni wicej. Zachorowalno na czerniaka wzrasta w kadej grupie wiekowej, ale najwicej u osb starszych, bo to s skumulowane uszkodzenia przez lata. Amerykanie szacuj, e po 65. roku ycia co trzecia osoba zachoruje na nowotwory skry. W tej grupie mamy te najgorsze rokowania. Starsze osoby maj wiele naturalnych zmian na skrze, wic nieatwo im zauway co nowego czy przemian starej zmiany. Trafiaj do nas za pno.

Coraz trudniej spotka kogo, kto nie uywa kremw z filtrami UV podczas opalania. Czyby prawd okazay si doniesienia, e taka profilaktyka nic nie daje?

- To nie s kremy do opalania, tylko generalnie wychodzenia na soce, bo zmniejszaj naraenie na promieniowanie ultrafioletowe. Nie chodzi o to, eby si wysmarowa i lee bezkarnie na socu. Odsonite ciao ma by posmarowane zawsze. Pierwsza rzecz, o ktrej zapominamy. Wczoraj szedem ulic i widziaem, jak pracuj polscy robotnicy. Wszyscy byli bez koszulki, bo mielimy w miar ciepy dzie. Polacy biegaj dla zdrowia, ale czy pamitaj o ochronie przed socem? Nie tylko kremy, ale i czapki s konieczne, zwaszcza, gdy skra gowy jest nieowosiona, a to si przecie zdarza. Zarazem: prawidowo przeprowadzone badania potwierdziy skuteczno stosowania kremw z filtrami.

Co pan rozumie pod pojciem: "prawidowo"?

- Przede wszystkim badano osoby, ktre sam krem aplikoway prawidowo, czyli zawsze wychodzc na soce, dobierajc preparat waciwy dla swojej karnacji. Smarowanie powtarzali po dwch, trzech godzinach i zawsze po wyjciu z wody. To, e krem jest "wodoodporny" oznacza tylko tyle, e nie zmywa si natychmiast, a po 10 minutach i trzeba si posmarowa ponownie. Wane jest te, jakie s filtry zabezpieczajce przed promieniowaniem ultrafioletowym. Niektre kremy zawieraj tylko UVB, a inne UVA, a konieczne s oba. Polacy maj bardzo jasn karnacj i ponad 60% z nas jest w grupie wikszego ryzyka zachorowania na jakikolwiek nowotwr skry. Wikszo nowotworw skry wywouje opalanie: w przypadku niebarwnikowych dzieje si tak w ponad 90% przypadkw, w przypadku czerniaka a 70% zachorowa zwizanych jest z promieniowaniem ultrafioletowym. Czyli bezwzgldnie to jest czynnik ryzyka, a my nie mylimy jak chroni nasz skr, gdy wystawiamy j na soce.

Niebarwnikowe nowotwory skry zwizane z opalaniem? Wszyscy szukamy zmienionych znamion...

- Promieniowanie ultrafioletowe zmienia odczyn immunologiczny caej skry, std skutki ponosimy niekoniecznie tylko tam, gdzie docieray promienie soneczne. Wiele czerniakw rozwija si od zera, w miejscu, gdzie niczego wczeniej nie byo. Nowotwory skry, w tym rak, s cieliste. To uwypuklenia, narole, niegojce si ranki. Dlatego, jak co si pojawia na skrze, trzeba pj do lekarza. To nie jest normalne, e mamy od miesica niegojcy si strupek, a jednak wielu chorych przychodzi dopiero wtedy, gdy rana mu wyranie przeszkadza, jest rozlega, bolesna, sczca si. Diagnostyka nowotworw skry jest bardzo prosta. Wikszo zmian trudno przeoczy. Niektre s schowane pod majtkami, pod wosami, w zagiciach skry, ale my i tak nie robimy nic nawet z wikszoci, ktra jest na widoku. Tymczasem dermatolog lub chirurg onkolog uzbrojony w dermatoskop, czyli specjaln lupk ze wiatem, moe bardzo precyzyjnie oceni stan skry wszdzie i wykry wszelkie zmiany we wczesnym stadium.

Mocno to skomplikowane. Moe najbezpieczniej byoby w ogle zosta latem w domu?

- Nie jestem wrogiem przebywania na socu, kady moe jedzi za granic: prosz tego nie myli. Trzeba tylko czas na wieym powietrzu spdza aktywnie, z gow. Nie mamy naturalnej ochrony przed promieniowaniem ultrafioletowym. Skra nieosonita na socu jest bezpieczna przez 10-15 minut i tyle moemy na nim przebywa. To wystarczy, by zapewni organizmowi odpowiedni ilo witaminy D.

Osoby z ciemn karnacj mniej boj si soca. Susznie?

- Niewtpliwie, jak to z chorobami nowotworowymi, liczy si tryb ycia i predyspozycje. Wana jest i genetyka, i czynniki uszkadzajce. Kto, kto ma wicej znamion, bardzo jasn karnacj, niezdolno do opalania (soce parzy go na czerwono) jest zagroony bardziej. Inni rzadziej choruj, ale choruj. Ludzie, ktrzy nie pal papierosw, miewaj raka puc, ci, ktrzy nie jedz pikantnych pokarmw, mog zachorowa na raka przeyku, i tak dalej. Ryzyko wci wystpuje, chocia niewtpliwie mniejsze.

Dlatego mionicy, a waciwie mioniczki, solariw przekonuj, e cay rok staraj si utrzyma taki koloryt skry, by unikn poparze.

- To jest najgorsze, co mona zrobi. Wyobraenie, e "na brzowo" mona opala si bezkarnie jest bdne. Solarium emituje kilka razy wiksz dawk promieniowania ultrafioletowego ni soce. Nie ma takiej karnacji, ktra jest w stanie to wytrzyma. Systematyczne przekraczanie dopuszczalnej dawki musi skoczy si le. Po pierwsze te panie zestarzej si znacznie szybciej. To twierdzenie bezwzgldnie prawdziwe: wystarczy popatrze na niektre aktorki amerykaskie, ktre korzystay przez lata z solariw. Po drugie ryzyko zachorowania na raka skry ogromne.

S kraje, w ktrych zakazano cakowicie korzystania z solariw osobom do 18. roku ycia. Co pan na to?

- W Polsce nie ma w ogle dyskusji na ten temat. Prbujemy tym zainteresowa Sejm, ministerstwo zdrowia, ale nie ma adnego odzewu. Ustawa o dostpie do solariw dla modych ludzi jest bardzo potrzebna. Uwiadamianie to jedno, ale tu akurat powinny by bezwzgldne restrykcje. Majc 15 lat trudno myle o swojej skrze, o tym, co si stanie za lat 20. A zmiana, ktr si wywoa w wieku lat 15 jest ju nieodwracalna.

Ale los pacjenta odwracalny? Wielu ludzi wci wierzy, e "rak tylko noa si boi", wic dopiero jak si wytnie, to bd przerzuty...

- Mylc w ten sposb, adnego czerniaka bymy nie pokonali, bo terapia w wikszoci przypadkw polega wycznie na leczeniu chirurgicznym: na przykad w Niemczech w ponad 80% przypadkw, w Stanach Zjednoczonych a w 90%. Skd mit? Mylimy skutek z przyczyn. Jeli pacjent trafia z zawansowanym nowotworem, z krwawic ran, to rokowanie jest ze. Ju s przerzuty, a zmian na skrze wycinamy przede wszystkim po to, by choremu zmniejszy dolegliwoci. Wycicie czerniaka moe wyleczy, brak wycicia zawsze prowadzi do mierci. Dzi, nawet w zaawansowanych stadiach choroby, usuwanie zmiany ma jeszcze jedno bezcenne zastosowanie. Pobieramy materia do bada, by oznaczy precyzyjnie rodzaj zmiany, przeprowadzi badania molekularne. To umoliwia opracowanie celowanej terapii, ktra czasem pozwala ocali chorych w zaawansowanym stadium choroby.

Chorych na czerniaka przybywa. A co ze miertelnoci?

- Szczliwie, miertelno nie ronie proporcjonalnie do zachorowa. W przypadku kobiet osignlimy ju nawet stabilizacj, bo panie bardziej myl o swoim zdrowiu i skrze, szybciej zgaszaj si do lekarza. Ale miertelno jest za dua, w stosunku do tego, co musi by. Wszystkich przypadkw nie wyeliminujemy, ale w Polsce udaje si wyleczy 70% pacjentw, a w Niemczech prawie 90%. Tylko z rnicy gruboci czerniakw wynika ta rnica. W Niemczech szacuje si, e rednia grubo czerniaka, z ktrym zgasza si pacjent, to rednio 0,8-0,9 mm. W Polsce ponad 2 mm. 10% pacjentw przychodzi ju przerzutami, inni z tak zaawansowan chorob, e przerzutw jeszcze nie ma, ale niemal na pewno bd. Wczenie wykryte czerniaki leczy atwiej, najmniej kosztownymi metodami, we wszystkich orodkach onkologicznych w kraju.

Czy profilaktyczne usuwanie zmian na skrze ma sens?

- Jeli kto chce to zrobi ze wzgldw estetycznych, dla urody: dlaczego nie? Wczeniej jednak niech zmian oceni dermatolog lub chirurg onkologiczny. To nie jest tak, e chirurdzy lataj z noem i wycinaj, co popadnie. Wikszoci chorych niczego nie usuwamy. Badamy i usuwamy tylko zmiany podejrzane. Zabieg trwa 15 minut. Profilaktyczne usuwanie znamion skry ze wzgldu na ryzyko rozwoju raka do niczego nie prowadzi. Skoro wikszo rozwija si tam, gdzie znamienia nie byo, czemu miaoby to suy?

*Prof. Piotr Rutkowski jest kierownikiem Kliniki Nowotworw Tkanek Mikkich, Koci i Czerniakw w Centrum Onkologii - Instytutu im. Marii Skodowskiej - Curie w Warszawie, czonek Rady Naukowej Akademii Czerniaka

Docz do serwisu Zdrowie na Facebooku!

Obejrzyj zaczone zdjcia i poznaj ABCDE czerniaka. Czerniaki maj wiele cech charakterystycznych, ktre pomagaj w ich rozpoznaniu. Zamieszczone zdjcia s wasnoci prof. Piotra Rutkowskiego.

Zobacz take:

Wywiad z lek. med. Aleksandr Kapa: Nie ma "diet leczcych raka"


Wywiad z prof. Piotrem Kaliciskim na temat przeszczepu wtroby u dzieci


Wywiad z prof. Wojciechem Maksymowiczem: Komrki macierzyste w neurochirurgii - jeszcze nie leczymy, robimy badania


Kiedy ostatnio miae badanie dermatoskopem?