ledziona: "zbdny narzd", ktry decyduje o twojej odpornoci

Oczyci krew, pokona pneumokoki czy gryp, usunie nawet skutki pocaunkw z wirusem... A powszechnie uchodzi za narzd niepotrzebny, podobnie jak wyrostek robaczkowy, albo migdaki. Po co nam ledziona i jak o ni dba, by suya przez cae ycie? Bo, wbrew obiegowym opiniom, jest bardzo potrzebna!
ledziona zasadniczo nie powoduje dolegliwoci blowych, a czasem egnamy si z ni w trybie ekspresowym. Znacznie powikszona ledziona nie do, e zaczyna uciska okoliczne narzdy, zwykle powodujc dyskomfort w lewym boku, w nadbrzuszu, to jeszcze grozi niebezpiecznym dla ycia pkniciem. Bywa te, e sama jej praca szkodzi, np. osobom z chorobami krwi i wwczas te trzeba j "wyrzuci".

Czy zarazem rzeczywicie ledzion mona wsadzi do jednego worka z wyrostkiem i migdakami? Niekoniecznie!

Docz do Zdrowia na Facebooku!

Migdaek gardowy stanowi niezwykle istotn barier ochronn przed infekcjami u dzieci. Z czasem traci jednak na znaczeniu i nawet nieusunity wystpuje w formie szcztkowej. Zazwyczaj wic po operacji przeronitego migdaka trudno zauway negatywne skutki zabiegu.

Podobnie jest z wyrostkiem robaczkowym: nie usuwa si go profilaktycznie (chocia robiono to przez jaki czas w Stanach Zjednoczonych), gdy wpywa to ujemnie na odporno dzieci i nastolatkw. U osb dorosych, ktrym z koniecznoci go usunito, nie obserwuje si natomiast wyranego pogorszenia funkcji immunologicznych.

Inaczej bywa ze ledzion. Wprawdzie jej funkcje po resekcji przejmuj inne narzdy, przede wszystkim wtroba, jednak odporno i praca ukadu krenia nie jest ju tak sprawna, jak przed zabiegiem. Bez ledziony mona y i nie jest to tak skomplikowane, jak np. po usuniciu odka, gdy konieczna jest chociaby zmiana zwyczajw ywieniowych, jednak z ni jako ycia jest z pewnoci lepsza. W kadym wieku.

Nieprzypadkowo, nie tak rzadko, jak mogoby si wydawa, narzd uznany za zbdny, jest powielony. S ludzie, ktrzy maj dwie i wicej ledzion.



ledziona: za co odpowiada ten narzd?

ledziona w przekroju ujawnia, e to narzd dwukolorowy: tworz go biae skupiska tkanki cznej, otoczone czerwon miazg. To przede wszystkim skutek przynalenoci do dwch ukadw: krwiononego i limfatycznego (chonnego). Elementy ukadu chonnego to gwnie limfocyty. Cz czerwona barw zawdzicza skadnikom krwi. Misz wsptworz tzw. beleczki, czyli pasma tkanki wknistej. Dziki ich sprystoci ledziona kurczy si i rozkurcza, zasysajc krew lub wypychajc j do krwiobiegu. Moe take zmienia objto.

Czemu to wszystko suy? Zassana do ledziony krew przede wszystkim zostaje oczyszczona: zapane "stare" i ju nie w peni wydajne erytrocyty (czerwone krwinki) oraz pytki krwi (trombocyty) zostaj przez ni zniszczone. Resztki nie zanieczyszczaj organizmu, a trafiaj do wtroby i staj si skadnikiem ci. Poniewa ukad krwionony pracuje intensywnie przez cae ycie, ale szczeglnie szybko w okresie rozwoju, natura dba, by ju na starcie ten system sprztajcy by sprawny. Std ledziona tworzy si ju w pierwszych tygodniach ycia podowego, a ju od drugiego trymestru ciy wspomaga organizm podu umoliwiajc namnaanie si erytrocytw.

Limfocyty, czyli komrki odpornociowe, znajdujce si w ledzionie nie tylko s zdolne do niszczenia agresorw organizmu, ale i do produkcji przeciwcia zapobiegajcych kolejnemu atakowi (dotyczy to limfocytw B). Zatem, gdy nasz organizm zostanie zaatakowany przez wirusy czy bakterie, ledziona bierze si intensywniej do roboty, by nie dopuci do zakaenia lub szybko je zwalczy. W czasie pracy musi czsto wyranie zwikszy objto, std jej powikszenie bywa dla lekarza podpowiedzi, co si z nami dzieje. Np. gdy ledziona, zwykle waca ok. 150 g, niemal niezauwaalna pod ukiem ebrowym, powiksza si trzykrotnie, a my mamy objawy podobne do anginy, bardzo prawdopodobne, e to nie bakteryjne zapalenie garda, tylko mononukleoza zakana, zwana te chorob pocaunkw. Przy anginie bowiem ledziona zwykle si nie powiksza (chyba, e dugo utrzymuje si bardzo wysoka gorczka), a przy mononukleozie owszem (czytaj wicej o tej chorobie ).

ledziona powiksza si w czasie walki z wieloma infekcjami, potem jednak wraca do normy. Oczywicie, jeli proces leczenia przebiega prawidowo, a problem zdrowotny nie jest przewleky, szczeglnie powany, to "tylko" stan zapalny, etc.

ledziona: magazyn na wszelki wypadek

Zazwyczaj, jednorazowo, w ledzionie mieci si ok. 50 ml krwi. Bywa jednak, e gromadzi ona jej znacznie (nawet kilkakrotnie) wicej i wcale nie dlatego, e wanie jestemy chorzy. Magazynowanie krwi, czyli w pewnym sensie ograniczenie jej krenia, zapobiega zbyt szybkiej utracie ciepa. Zwykle zajmuje si tym wtroba, ale ledziona dzielnie j wspomaga.

Zarazem inna jej funkcja to uatwianie przepywu krwi i magazynowanie energii. Nie robi tego sama, a wytwarza specjalne substancje, ktre to potrafi. S wyjtkowo wane, gdy mog uchroni w szczeglnych sytuacjach przed np. niedotlenieniem czy niedoywieniem (a w efekcie - obumieraniem) tkanek.

ledziona: powikszenie jej ma znaczenie

Sama ledziona nie musi by chora, by si powikszy. To raczej objaw innych problemw ze zdrowiem. Nie naley go jednak lekceway. Stopie powikszenia pozwala czsto lekarzowi wstpnie oceni, na ile sprawa jest powana i ewentualnie zleci dodatkowe badania. Sami jednak tego nie prbujmy. To nie jest prosty mechanizm, e im bardziej powikszony narzd, tym groniejsza choroba lub odwrotnie. Nawet umiarkowane powikszenie (splenomegalia) moe oznacza zmiany nowotworowe, ale i, czsto przechodzc samoistnie, sarkoidoz.

Czytaj: Sarkoidoza - ukochana doktora House'a

Wrd chorb, ktre mog powodowa powikszenie (splenomegalia) ledziony, poza wymienionymi wczeniej, s take: reumatoidalne zapalenie staww, cytomegalia, ">ryczka, choroby wtroby, zwaszcza wirusowe, borelioza, AIDS, grulica, biaaczki ostre oraz przewleke, zakrzepica, ttniak.

Zatem zawsze, niezalenie od innych objaww, uczucie ucisku pod ebrami (po lewej stronie) lub w okolicach (moe uciska odek, czyli dawa dolegliwoci bliej rodka brzucha czy nerk, wic niej), trzeba wyjani z lekarzem.

ledziona: moe chorowa

Bardzo rzadko problemy zdrowotne dotycz samego narzdu i zazwyczaj nie jest to nic powanego. Bywa jednak, e stan ledziony wymaga jej natychmiastowego usunicia.

Mimo imponujcej sprystoci, ledziona jest wraliwa i krucha. Moe pkn po pozornie niegronym urazie brzucha, np. podczas wypadku drogowego, po uderzeniu. Czsto pknicie ledziony bardzo boli, bywa jednak i tak, e najpierw nastpuje pknicie w samym miszu, ktre nie daje wyranych objaww. Pod wknist torebk, ktra misz otacza, zbiera si jednak krwiak (czasem kilka dni). Gdy i on pknie, moe nastpi masywny, zagraajcy yciu krwotok, a krew rozla si po caej jamie otrzewnowej, zawierajcej niemal wszystkie narzdy ukadu trawiennego, od odka, po jelito grube.

Std wanie midzy innymi konieczno diagnozowania pacjentw, ktrzy po urazie brzucha mwi: "nic mi nie jest". Tak do koca to nie wiemy na pewno...

Czasem usuwa si i zdrow ledzion, np. u osb z zaburzeniami krzepliwoci krwi. "Nadgorliwa" ledziona usuwa bowiem pytki krwi (odpowiedzialne za krzepnicie), ktre s niepenowartociowe. Tymczasem w przypadku maopytkowoci: czasem lepsze takie ni adne.

ledziona: gdzie szuka ledziony?

ledziona nie jest szczeglnie dobrym miernikiem zdrowia dla samego pacjenta. Zwykle o tym, e jest powikszona, dowiadujemy si dopiero od lekarza. ledziona czsto nie boli, a nas do gabinetu kieruj inne objawy. Lekarz powinien umie zbada ledzion tak, by zmiany zauway ju podczas badania palpacyjnego (w pozycji stojcej, bd na prawym boku). Do prawidowego obmacania i opukania ledziony potrzebna jest wiedza, dowiadczenie i dwie rce. Samodzielnie, nieumiejtnie, dotykajc brzucha nawet jej nie wyczujemy: choby dlatego, e sprytnie si chowa w rnych pozycjach. Gdy stoimy, kieruje si w stron mostka i nieco obnia, gdy leymy ukada si wzdu X ebra. zasadniczo jednak znajduje si w nadbrzuszu, po lewej stronie, midzy ebrami 9., a 11.

Jeli ledziona jest powikszona (czyli wyranie wiksza od doni), najczciej lekarz zaleca wykonanie usg jamy brzusznej, a w sytuacjach niejasnych czasem take tomografi komputerow lub MRI.

Bywa bowiem i tak, e guzy nerki czy inne patologie s mylone z powikszeniem ledziony.

Czytaj take:

O wyrostku robaczkowym

O pracy wtroby

O migdakach u dorosych

O blu brzucha