Dyslalia - klasyfikacja wad wymowy, przyczyny

Dyslalia to inaczej zaburzenia mowy, ktre dotykaj gwnie dzieci w wieku przedszkolnym. Zaburzenia te polegaj na nieprawidowej wymowie gosek, seplenieniu lub wkradaniu si szumu nosowego podczas mowy. W ogromnej wikszoci problemy z artykulacj wynikaj z nieprawidowoci w budowie aparatu mowy oraz grnych drg oddechowych. Leczeniem wad wymowy zajmuj si logopedzi.

Czym jest dyslalia?

Dyslalia jest to fachowe okrelenie wad wymowy. Nazwa ta wywodzi si od greckich sw „dys” czyli zaburzenie oraz „lalia” - mowa. Zaburzenia artykuowania polegaj na nieprawidowym wypowiadaniu gosek i zwykle dotycz dzieci w wieku przedszkolnym, ale mog wystpowa nawet u dorosych. Wyrnia si dyslali jednorak (nieprawidowe wymawianie jednej goski) oraz wielorak (niepoprawna artykulacja wielu gosek). Leczeniem dyslalii zajmuj si logopedzi.

Dyslalia – rodzaje

Naukowcy wyrniaj 2 gwne rodzaje dyslalii:

  • Sensoryczn (inaczej percepcyjn, impresywn, recesywn)
  • Motoryczn (inaczej ekspresywn, rozwojow, ruchow)

Dyslalia sensoryczna polega na znieksztaceniu przez dziecko wyrazw, problemach z rozrnianiem gosek dwicznych i bezdwicznych, a take wyrazw, ktre rni si jedn gosk (np. nasz-wasz, swj-twj). Czasami ten sam wyraz za kadym razem brzmi inaczej i dziecko nie stara si poprawi bdu, poniewa nie zdaje sobie z niego sprawy. Zwykle dyslalii sensorycznej towarzysz zaburzenia suchu fonemowego, a take nadmierna gestykulacja oraz zaburzenia mimiki twarzy. Dzieci, u ktrych wystpuje dyslalia sensoryczna maj rwnie problem ze zrozumieniem melodii, a take nowych wyrazw i fraz, ktre brzmi podobnie.

Dyslalia motoryczna polega na problemach z artykuowaniem gosek spgoskowych oraz rozumieniu wielowyrazowych wyrae. Osoby, u ktrych wystpuje dyslalia motoryczna, nie s w stanie odtworzy melodii, pomimo wiadomoci swojego faszowania. Oprcz zaburze mowy, temu rodzajowi wady wymowy towarzysz problemy natury ruchowej – dziecko ma problem ze zrcznoci oraz chwytaniem maych przedmiotw, a oglna sprawno ruchowa jest obniona.

Klasyfikacja wad wymowy

Wedug klasyfikacji foniatrycznej istniej nastpujce wady wymowy:

Sygmatyzm – czyli seplenienie, nieprawidowe artykuowanie jednej lub kilku gosek z grupy: s, c, z, dz, , , , d, sz, cz, , d, np. skarpeta – karpeta, czekolada – cekolada, deszcz – desc. Wyrnia si sygmatyzm midzyzbowy (dziecko wymawia wymienione goski, wkadajc jzyk midzy zby) oraz boczny (podczas mwienia jzyk dziecka „ucieka” na bok, przez co szczelina nie tworzy si na rodku, ale z boku)

Rotacyzm – nieprawidowe wymawianie goski „r”. Naley zaznaczy, e gosk t dzieci zaczynaj artykuowa prawidowo dopiero w wieku 5 lat. Rotacyzm moe polega na cakowitym pomijaniu „r” w wyrazach lub jej gardowym wymawianiu

Betacyzm – niepoprawna realizacja goski „b”

Kappacyzm – problemy z artykulacj goski „k”, zamienianie jej na gosk „t”, np. kot - tot

Gammacyzm – nieprawidowe wymawianie goski „g”. Najczciej dziecko zamienia j na gosk „d”.

Lambdacyzm – niepoprawne realizowanie goski „l”. Dziecko moe je pomija lub wymawia jako „j”, np. lalka – jajka, lody – jody

Mowa bezdwiczna – czyli realizacja gosek dwicznych jako bezdwiczne,

Rynolalia – tzw. nosowanie, ktre spowodowane jest nieprawidow budow przegrody nosowej

Palatolalia – wypowiadanie gosek z tzw. szumem (rezonansem) nosowym

Inne odchylenia od normy

Przyczyny wad wymowy

Niemal wszystkie wady wymowy spowodowane s nieprawidowociami fizjologicznymi, czyli niepoprawnym wyksztaceniem poszczeglnych struktur w jamie ustnej oraz grnych drogach oddechowych. Rzadziej dyslalia wywoana jest zymi wzorcami jzykowymi, ktre dla dziecka stanowi najblisi. Do szczegowych przyczyn wad wymowy zalicza si:

  • anatomiczne zmiany w aparacie artykulacyjnym
  • deformacje oraz niepoprawne funkcjonowanie narzdu suchu
  • nawracajce infekcje grnych drg oddechowych, a take dugotrwae utrzymywanie si zapalenia jamy ustnej
  • uszkodzenia orodkw nerwowych zlokalizowanych w rejonie aparatu mowy
  • niepoprawnie wyksztacone umiejtnoci gryzienia, przeykania, ucia oraz odgryzania, ktre spowodowane s stosowaniem smoczkw/ssaniem kciuka, zbyt dugim zwlekaniem z wprowadzeniem pokarmw staych,
  • blokowanie drg oddechowych spowodowane przerostem trzeciego migdaka, krzyw przegrod nosow lub alergi
  • dysfunkcja orodkowego ukadu nerwowego
  • ekspozycja na niepoprawne wzorce mowy w rodowisku, w ktrym dziecko si wychowuje
  • obniony poziom inteligencji lub psychomotoryki u dziecka
  • saba pami suchowa
Zobacz wideo