Tuszcze trans: wszechobecne i zabjcze

Wierzysz, e tuszcze pochodzenia zwierzcego s szkodliwe, a rolinnego zbawienne dla zdrowia? Ufasz, e na twoj wag zasadniczy wpyw ma ilo spoywanych kalorii? To grone uproszczenia. Wane jest bowiem choby jeszcze to, jakiej obrbce produkty tuszczowe zostay poddane przed spoyciem. To, co w formie naturalnej jest wskazane dla organizmu, moe zmieni si w zabjc: izomery trans kwasw tuszczowych.
O tuszczach trans mwio si sporo w kontekcie twardych margaryn oraz odwiecznej dyskusji: maso czy margaryna? Tymczasem tuszczw trans nie ma co szuka w mikkich margarynach - od tego roku wszystkie produkty w Polsce s od nich wolne wg najbardziej restrykcyjnych norm. Z twardymi bywa rnie, jednak margaryna do smaenia, o sporej zawartoci tuszczu uwodornionego (czyli nie dotyczy ju np. ciekych) to tylko jedno, wcale nie zasadnicze rdo, najgorszego tuszczu wiata.



W tuszcze trans obfituj wszelkie produkty cukiernicze (chrupki, sone przekski, sodycze), dania typu fast food, a nawet zupki z torebki i potrawy usmaone na oleju w domu.

Tuszcze trans: rak i otyo

Naukowcy dowodz, e tuszcze trans (a precyzyjnie mwic: izomery trans kwasw tuszczowych) stoj za ca mas problemw ze zdrowiem, zwaszcza za chorobami cywilizacyjnymi. Maj zdolno zlepiania ttnic w sposb prowadzcy do powstania bardzo trwaych zatorw. Skutek? Miadyca, wylewy, zaway serca. Poniewa prowadz do stanw zapalnych w obrbie naczy krwiononych, dodatkowo sprzyjaj powstawaniu blaszek miadycowych. Maj take katastrofalny wpyw na ukad pokarmowy. Spoywanie ich w duych ilociach zwiksza ryzyko zachorowania na raka jelita grubego a o 86%.

Tuszcze trans sprzyjaj insulinoopornoci, a w efekcie zagraajcej yciu otyoci. (Czytaj: "Choroby, ktre prowadz do otyoci" . Amerykascy naukowcy dowiedli, e spoywajc akurat ten rodzaj tuszczu przybierasz na wadze nawet kilka razy wicej, ni jedzc np. tuszcze nienasycone, o tej samej wartoci kalorycznej ( czytaj o tych badaniach ).

Masz problem z cholesterolem? Bardzo prawdopodobne, e zawdziczasz go tuszczom trans. Szkodliwe izomery nie do, e a podnosz we krwi poziom "zego" cholesterolu (LDL), to jeszcze obniaj cholesterol "dobry", bardzo potrzebny, czyli HDL. Tak dziaaj powszechnie krytykowane tuszcze zwierzce, ale tuszcze trans tylko pod tym wzgldem s dwa razy gorsze.

rdo problemw: tuszcze rolinne!

Skd si wzili ci nasi wrogowie? To nie robota kosmitw, albo zego losu. Stworzy je czowiek, w dodatku z naturalnego rda, niezwykle cennego dla zdrowia: z nienasyconych kwasw tuszczowych, zawartych w olejach rolinnych. Nienasycone kwasy tuszczowe wspieraj ukad krwionony i odporno, umoliwiaj prawidow prac niemal wszystkich narzdw, zapobiegaj wielu schorzeniom, dopki, w wyniku interwencji ludzi, nie ulegn przeksztaceniu w tuszcze trans.

Wprawdzie w wyniku procesw naturalnych te niezwykle trwae substancje te ulegaj przeksztaceniom (np. spoywane przez zwierzta przeuwajce tuszcze rolinne zmieniaj si w izomery i pozostaj w misie czy mleku), ale najnowsze badania naukowe, przeprowadzone na University of Alberta w Kanadzie pokazuj, e izomery trans naturalne, zawarte produktach pochodzenia zwierzcego, nie s a tak niebezpieczne, jak te "wyprodukowane" z olejw rolinnych. Nie wolno przy tym zapomina, e spoywanie w nadmiarze misa, zwaszcza czerwonego, niesie za sob inne zagroenia.

Do przeobraenia nienasyconych kwasw tuszczowych w kwasy trans dochodzi choby w czasie produkcji twardych margaryn (sprzedawanych w kostkach, przeznaczonych gwnie do wypiekw). Do niedawna take proces czciowego uwodornienia tuszczw rolinnych, powszechnie przeprowadzany w czasie produkcji margaryn mikkich (tych wykorzystywanych przede wszystkim do smarowania pieczywa), prowadzi do nagromadzenia w nich szkodliwych kwasw. Aktualnie wikszo margaryn mikkich jest znacznie zdrowsza, dziki zastosowaniu zmodyfikowanych technologii (std na opakowaniach pojawia si nieraz napis: "teraz bez tuszczw trans"). W przypadku margaryn twardych wci zalecana jest daleko idca ostrono.

Pamitaj! Olej rolinny, podgrzany do wysokiej temperatury, choby podczas smaenia czy pieczenia, moe ulec przeobraeniom take na naszej patelni. Odwieczna zasada dobrej gospodyni mwi, e danie przypalone naley wyrzuci. Okazuje si, e ma to naukowe uzasadnienie. Przypalony tuszcz nie tylko jest niesmaczny, ale przede wszystkim bardzo szkodliwy.

Tuszcze trans: jak ich unika?

"Dobra rada", by nie je tuszczw trans wcale nie jest taka prosta w realizacji. Wiele jednak poprawisz, jeli:

1. zrezygnujesz z da typu fast food

2. zamiast smaenia i pieczenia potraw wybierzesz gotowanie, duszenie czy przygotowywanie da na parze,

3. nauczysz si czyta etykiety produktw, by stawia na te bez zabjczych tuszczw lub zawierajce ich niewielk ilo.

Z zasad numer trzy wi si jednak pewne problemy. Producenci ywnoci w Polsce nie s zobowizani do informowania o tym, ile tuszczw trans jest w ich produkcie. Zwykle ci, ktrzy takie dane podaj, to akurat nie ci, ktrzy "napychaj nas" zabjczymi izomerami.

S pewne sposoby, ktre pozwalaj odkry przynajmniej cz prawdy, ale wymagaj powicenia odrobiny czasu.

O niskiej, bezpiecznej zawartoci tuszczw trans mona mwi, gdy stanowi one do 1,5 g na kade 100 g produktu, a poziom dopuszczalny to 10 proc. wszystkich tuszczw w produkcie. Ile ich jest naprawd? Jeli producent nie uywa terminu "tuszcze trans", zwykle posuguje si eufemizmem: okrela jaki skadnik jako "uwodorniony" lub "czciowo uwodorniony".

Jeli producent na opakowaniu wyszczeglnia ilo gramw tuszczw jednonienasyconych, wielonienasyconych i nasyconych (niestety, rzadko si to zdarza) zsumuj je, odejmij od cakowitej iloci tuszczu w produkcie (ta najczciej jest podana), a rnica pokae, ile izomerw trans si zmiecio.

Zasadniczo polecamy produkty rodzime, ale pamitaj, e wytwrcy z USA, Danii czy Kanady, a take ci, ktrzy do tych krajw eksportuj, musz na opakowaniu informowa, ile w produkcie jest tuszczw trans (trans fats), a przede wszystkim przestrzega surowych norm, dotyczcych ich zawartoci.

Tuszcze trans rni si midzy sob i ich szkodliwo jest rna (np. najmniej szkodzi utwardzony kwas linolowy). Niestety, jaki jest zawarty w jedzeniu, to zazwyczaj tajemnica nie do poznania przez konsumenta. Std powraca znana zasada: im mniej przetworzone jedzenie kupujesz i zdrowiej je przyrzdzasz, tym lepiej.