Trzustka - co to za narząd?
Trzustka jest narządem umiejscowionym w podbrzuszu, w górnej części jamy brzusznej, na lewo od kręgosłupa, w okolicy żołądka, śledziony i dwunastnicy. Bierze udział w procesie trawienia pokarmów. W tym celu jest połączona z dwunastnicą głównym przewodem trzustkowym, którym spływa sok trzustkowy, zawierający enzymy trzustkowe. Trzustka wydziela trzy typy enzymów: enzymy proteolityczne, odpowiadające za trawienie białek (trypsyna, chymotrypsyna, karboksypeptydaza A i B oraz elastaza), enzymy glikolityczne rozkładające cukry (amylaza), a także enzymy lipolityczne trawiące tłuszcze (lipaza). Drugą funkcją trzustki jest produkcja takich hormonów jak glukagon i insulina, zawiadujących gospodarką węglowodanową oraz niewielkie ilości somatostatyny (blokuje wydzielanie hormonu wzrostu przez przysadkę mózgową oraz hamuje wydzielanie insuliny). Z anatomicznego punktu widzenia trzustka składa się z głowy, trzonu oraz ogona.
Ostre zapalenie trzustki
Trzy najbardziej rozpowszechnione choroby trzustki to:
Do ostrego zapalenia trzustki dochodzi w wyniku zaburzeń czynności zewnątrzwydzielniczej narządu, polegających na rozregulowaniu mechanizmów hamujących lub stabilizujących aktywność enzymów w pęcherzykach trzustkowych. Aktywacja enzymów jeszcze w obrębie narządu, a nie w jelitach powoduje, że trzustka jest dosłownie trawiona, co wywołuje stan zapalny. W około 80 proc. przypadków powodem jest kamica żółciowa lub nadmierna dawka alkoholu.
W niektórych przypadkach za ostre zapalenie trzustki odpowiadają: wrodzone wady rozwojowe narządu, niektóre leki, hiperlipidemia, urazy jamy brzusznej, mutacje genów związanych z aktywacją enzymów trzustkowych, a także powikłania po ECPW, czyli endoskopowej cholangiopankreatografii wstecznej. W pozostałych przypadkach (około 10 proc.) przyczyna pozostaje nieznana (idiopatyczne ostre zapalenie trzustki).
Objawy ostrego zapalenia trzustki to:
- nagły, silny ból brzucha, który trwa wiele godzin i stopniowo przybiera na sile. Zlokalizowany jest w nadbrzuszu, ale może promieniować we wszystkich kierunkach (wydaje się, jakby ból opasywał całe ciało);
- nudności, wymioty, które nie przynoszą ulgi (przeciwnie niż przy zatruciu);
- gorączka;
- przyspieszona praca serca;
- napięcie powłok brzusznych;
- rzadziej - zaburzenia świadomości, obniżenie ciśnienia, spadek częstości wydalania moczu, duszności, zaczerwienienie twarzy, krwawe plamy wokół pępka lub w okolicy lędźwiowej;
- u około 30 proc. chorych pojawia się żółtaczka.
Przewlekłe zapalenie trzustki
Przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki jest alkoholizm (trzy na cztery przypadki). Pozostałe przyczyny to: palenie tytoniu, a także przewlekła niewydolność nerek lub nadczynność przytarczyc. Niekiedy też za tę chorobę odpowiadają wady rozwojowe trzustki, pourazowe lub nowotworowe zmiany w trzustce (zaburzające odpływ soku trzustkowego), może to też być powikłanie po ostrym zapaleniu trzustki. Przewlekłe zapalenie trzustki może mieć ponadto związek z takimi chorobami jak: mukowiscydoza i kamica żółciowa. W zaawansowanej postaci wiąże się z rozwojem cukrzycy.
Objawy przewlekłego zapalenia trzustki to:
- długotrwałe bóle brzucha zlokalizowane w nadbrzuszu, i promieniujące w stronę do pleców, które pojawiają się po obfitym posiłku lub po spożyciu alkoholu;
- wzdęcia brzucha, uczucie pełności;
- wymioty;
- biegunka;
- żółtaczka (rzadko);
- utrata masy ciała, niedożywienie;
- wyniszczenie organizmu;
- nietolerancja pokarmów tłuszczowych i tzw. stolce tłuszczowe.
Czy zapalenie trzustki da się wyleczyć?
Zapalenie trzustki wiąże się z pobytem w szpitalu. W tym czasie choremu podaje się płyny, aby go nawodnić, a także tlen i środki przeciwbólowe. Stan osób z łagodnym ostrym zapaleniem trzustki zwykle poprawia się w ciągu tygodnia. Ciężkie ostre zapalenie trzustki wiąże się jednak z powikłaniami, takimi jak torbiele rzekome (worki z płynem na powierzchni trzustki), powodujące wzdęcia, niestrawność i tępy ból brzucha. Jeśli ulegną zakażeniu chory otrzymuje antybiotyki. Ponadto takie torbiele mogą wymagać osuszania. U osób z ciężkim ostrym zapaleniem trzustki może też wystąpić powikłanie polegające na zablokowaniu dopływu krwi do trzustki, co skutkuje obumarciem części tkanki (martwica trzustki). Torbiele mogą ulec zakażeniu. Łatwo wówczas o przedostanie się bakterii do krwi. W efekcie może się rozwinąć sepsa, czyli zakażenie całego organizmu. Jest to stan zagrażający życiu. Przy ostrym przebiegu zapalenia trzustki chory powinien stosować dietę płynną (nie może jeść stałych pokarmów) przez kilka dni.
Jeśli za zapalenie trzustki odpowiada kamica żółciowa konieczne staje się wykonanie zabiegu zwanego endoskopowa cholangiopnakreatografia wsteczna (ECPW) lub nawet zaistnieć konieczność usunięcia pęcherzyka żółciowego. Dzięki ECPW udaje się usunąć złogi (kamienie) z dróg żółciowych i trzustkowych.
W przypadku przewlekłego zapalenia trzustki konieczne jest porzucenie alkoholu i papierosów. Chory musi stosować dietę niskotłuszczową ale wysokokaloryczną, z większą zawartością białka. Stosuje się ponadto leczenie objawowe, podając choremu środki przeciwbólowe oraz enzymy trzustkowe, mające pomóc w trawieniu pokarmów. Konieczne jest także leczenie chorób towarzyszących, takich jak alkoholizm oraz cukrzyca.
