Odleyny - co warto o nich wiedzie?

Odleyny to jeden z powaniejszych problemw, dotykajcy gwnie osb obonie chorych. Czasem wystarczy jedna noc bez zmiany pozycji ciaa, by na skrze chorego pojawio si zaczerwienienie lub nawet rana.

Docz do Zdrowia na Facebooku!

Odleyna to uszkodzenie skry wywoane staym bd powtarzajcym si uciskiem, np. w wyniku dugotrwaego leenia w jednej pozycji. Szacuje si, e zagroonych ich rozwojem jest okoo 25% osb obonie chorych, cho mog one rwnie dotkn osb, poruszajcych si na wzkach inwalidzkich.

Jak powstaj odleyny?

Powstanie odleyn jest przede wszystkim efektem niedostatecznego ukrwienia tkanek mikkich, w wyniku ucisku wywieranego na nie, gwnie przez wypuke czci koci. W rezultacie naczynia krwionone nie zaopatruj tych tkanek w skadniki potrzebne do waciwego funkcjonowania, m.in. tlen. Jednoczenie w tkankach tych zatrzymuj si toksyny. Brak tlenu i nagromadzenie toksyn prowadz za do obumierania komrek skry. Rozwj odleyn przyspiesza nieodpowiednia pielgnacja, np. naraanie skry na podranienie i tarcie, powstajce w wyniku jej kontaktu z wilgotn pociel, moczem, czy te przesuwania i podcigania chorego w ku.

Rozwojowi odleyn sprzyjaj ponadto i inne czynniki, ktre niejednokrotnie trudno wyeliminowa nawet specjalicie. Wrd nich mona wymieni chociaby: niektre schorzenia (np. choroby naczy), brak lub zaburzenia czucia (np. w poraeniach lub neuropatii cukrzycowej) oraz oglny stan zdrowia chorego lub upoledzone funkcjonowanie niektrych narzdw (w tym m.in. niedoywienie, niedokrwisto, zaburzenia gospodarki biakowej - przede wszystkim niedobr albuminy, niedobory niektrych witamin, zaburzenia przyswajania skadnikw pokarmowych).

Odleyny przewanie powstaj w dolnych partiach ciaa (od pasa w d), zwaszcza w obrbie miednicy i staww biodrowych, gdzie koci i minie s najwiksze. U osb lecych na plecach odleyny pojawiaj si przede wszystkim na poladkach (w okolicy koci guzicznej i krzyowej), na pitach, opatkach i wzdu krgosupa. Mog powsta rwnie na gowie, przede wszystkim na potylicy, a take na okciach. Osoby lece na boku s z kolei naraone na ich powstanie w okolicy stawu biodrowego, po wewntrznej stronie kolan, na kostkach ng, a take maowinach usznych i za nimi. Z kolei u osb poruszajcych si na wzku odleyny tworz si w okolicy koci ogonowej i guzw kulszowych, pod kolanami i w okolicy pit, a take na opatkach.

Klasyfikacja odleyn - od zaczerwienienia do martwicy tkanek

Cho istnieje kilka skal sucych opisowi stopnia zaawansowania odleyn, zazwyczaj klasyfikuje si je wedug piciostopniowej skali Torrance'a. Skal uywa si przede wszystkim do tego, by odpowiednio dobra metody leczenia.

Stopie I - zaczerwienienie, ktre po uciniciu (np. palcem), a nastpnie usuniciu ucisku staje si blade, co oznacza, e mikrokrenie w tkankach nie jest jeszcze zatrzymane i uszkodzone.

Stopie II - dalsze pozostawanie w jednej pozycji sprawia, e zaczerwienienie staje si wiksze, nie blednie po usuniciu ucisku. Moe towarzyszy mu obrzk, uszkodzenie naskrka, pcherze. Czsto jest bolesne. Objawy te s przede wszystkim efektem uszkodzenia mikrokrenia.

Stopie III - gbokie uszkodzenie skry, a do granicy znajdujcej si pod ni tkanki podskrnej. Powstaa rana jest otoczona rumieniem (zaczerwienieniem) i bolesnym obrzkiem, jej brzegi s dobrze odgraniczone. Wewntrz rany widoczne s gbokie ubytki tkanki. Na jej dnie znajduje si natomiast albo te masy rozpadajcych si tkanek, albo czerwona ziarnina (nowo powstaa tkanka, wypeniajca ubytek, wiadczca o przebiegajcym procesie gojenia).

Stopie IV - uszkodzenie rozprzestrzenia si dalej w gb ciaa, obejmujc tkank podskrn i tuszczow, a do mini. Brzeg odleyny jest dobrze odgraniczony. Wystpujca martwica tkanki tuszczowej powstaje w wyniku zapalenia i zakrzepicy maych naczy. Moe si jednak rozprzestrzenia poza t tkank, na tkanki otaczajce. Na dnie odleyny moe by widoczna czarna martwica (martwe tkanki).

Stopie V - zaawansowana martwica powizi i mini, ktra moe obejmowa take stawy i koci. W ciele powstaj jamy, ktre mog si ze sob czy. Wewntrz rany znajduj si rozpadajce si i wyciekajce z rany masy tkanek oraz czarna (lub czarno-brzowa) martwica. Rana pachnie nieprzyjemnie. Moe pojawi si sepsa, czyli zakaenie caego organizmu.

Jak leczy odleyny?

Odleyny goj si bardzo trudno i dugo, a ich leczenie jest dosy kosztowne - tym dusze i drosze, im rany bardziej zaawansowane. Z tego powodu powinno si je rozpocz jak najszybciej.

Leczenie miejscowe odleyn polega przede wszystkim na stosowaniu odpowiednich opatrunkw, zaleconych przez lekarza. Nie wolno stara si leczy odleyn - zwaszcza zaawansowanych, od III do V stopnia - na wasn rk. Nie powinno si przede wszystkim nakada na otwart ran tradycyjnych opatrunkw z gazy, poniewa przyklejaj si do gojcych si tkanek i, w momencie zmiany, uszkadzaj je, spowalniajc proces gojenia. Nie mona rwnie barwi rany jodyn lub gencjan, poniewa wysuszaj one ran (rwnie spowalniajc gojenie), a ich kolor moe utrudni waciwe rozpoznanie stopnia zaawansowania odleyn. Ran nie wolno rwnie polewa wod utlenion, ani spirytusem salicylowym. Oczyszczenie ran trzeba pozostawi lekarzowi.

Wspczenie w leczeniu odleyn wykorzystuje si przede wszystkim rnorodne rodzaje specjalistycznych opatrunkw, ktre z jednej strony utrzymuj ran w wilgotnym rodowisku, uatwiajcym jej gojenie, a z drugiej chroni j przed niekorzystnym wpywem czynnikw zewntrznych, m.in. otarciami, czy zabrudzeniem. W leczeniu odleyn stosuje si zwykle opatrunki: z bon, gbek, pianek i pytek poliuretanowych (pomagajce dobrze izolowa ran i wspomaga jej oczyszczanie), hydrocoloidowe (przyspieszajce proces gojenia), hydrofiberowe (pochaniajce wysik z rany i zapobiegajce rozwojowi bakterii), hydroelowe (pomagajce usun tkank martwicz), dekstranomery (usuwajce martwic, bakterie i pochaniajce wysik), alginianowe (pochaniajce wysik i hamujce krwawienie) oraz opatrunki zoone, np. z wglem i srebrem aktywnym (bakteriobjcze, hamujce wysik, niwelujce nieprzyjemny zapach). W przypadku najbardziej zaawansowanych odleyn (zwykle IV i V stopnia) stosuje si rwnie leczenie chirurgiczne.

Aby szybciej pozby si odleyn, do leczenia miejscowego zazwyczaj docza si leczenie oglne, czyli takie, ktre ma za zadanie poprawi oglny stan zdrowia osoby chorej. Naley zadba przede wszystkim o uzupenienie niedoborw pokarmowych (zwaszcza biaka, ale rwnie witamin i mineraw), wyrwnanie niedokrwistoci, a take kontrol blu i cukrzycy. Konieczne bywa rwnie stosowanie antybiotykw, ktre pomagaj zapobiec rozwojowi zakaenia caego organizmu.

Jak zapobiec powstawaniu odleyn?

Cho zapobieganie powstaniu odleyn moe si wydawa kosztowne, z pewnoci jest tasz alternatyw ni leczenie tych, ktre ju powstay. Na pewno za oszczdza dodatkowego cierpienia osobie chorej.

* Przede wszystkim codziennie, dokonujc zabiegw higienicznych, ogldamy ciao chorego, sprawdzajc czy nie pojawiaj si na nim niepokojce oznaki, np. nie blednce zaczerwienienie. Dokadnie ogldamy zwaszcza te miejsca, w ktrych najczciej tworz si odleyny.

* Skr myjemy delikatnymi, hipoalergicznymi rodkami, utrzymujcymi odpowiednie pH (5,5). Szczegln uwag przykadamy do higieny miejsc intymnych, majcych kontakt z moczem i kaem. Po umyciu nie wycieramy skry, a delikatnie dotykamy mikkim rcznikiem, a nastpnie natuszczamy, np. oliwk. Przy okazji nacierania ciaa osoby chorej, moemy wykona delikatny masa, ktry pomoe poprawi ukrwienie skry.

* Dbamy, by skra osoby chorej bya zawsze czysta i sucha, a take miaa zapewniony dostp powietrza. W tym celu ubieramy chorego w bielizn i piam wykonane z naturalnych materiaw (najlepiej mikkiej baweny). Pamitamy rwnie o regularnej zmianie pieluchomajtek (czytaj wicej o pielgnacji osoby obonie chorej w warunkach domowych).

* Co okoo 2 godziny chory powinien zmieni pozycj. Jeli jest unieruchomiony i nie moe zrobi tego samodzielnie, ukadamy go na przemian: na plecach, na boku, na brzuchu lub na siedzco. Pozycj dobieramy w zalenoci od stanu zdrowia chorego. Zmieniajc j nie przesuwamy go, gdy moe to spowodowa otarcia skry i rany, a delikatnie unosimy i obracamy.

* Z pewnoci przyda si rwnie materac antyodleynowy. Dla osb unieruchomionych najlepszy bdzie pneumatyczny - wyposaony w pomp, ktra wtacza powietrze do komr materaca i co jaki czas przetacza je pomidzy nimi. W ten sposb masuje ciao, poprawiajc jego ukrwienie i jednoczenie zapewnia sta zmian punktw podparcia, zapobiegajc dugotrwaemu uciskowi. Osobom w lepszej kondycji wystarcz materace statyczne, np. piankowe, granulkowe lub elowe. Poniewa koszt materaca bywa niemay (w zalenoci od rodzaju i jakoci trzeba za nie zapaci od kilkuset, do nawet kilku tysicy zotych), zamiast kupowa, mona go rwnie wypoyczy. Miesiczna opata za wypoyczenie to zwykle kilkadziesit zotych.

* Nie moemy rwnie zapomina o odpowiedniej diecie osoby chorej, ktr powinien zaleci lekarz. Dbajmy, by posiki byy regularne, rnorodne, lekkostrawne, a przede wszystkim - dostosowane do potrzeb chorego (czytaj rwnie: Jak ywi osob starsz?).