Jak ywi osob starsz?

Brak apetytu, apatia, choroby, ktre zmuszaj do karmienia z pomoc sondy: dostarczenie organizmowi seniora odpowiednich skadnikw odywczych nie jest atwe, a zarazem konieczne. Jak to robi skutecznie?
Na starzejcy si organizm czowieka bardzo istotny wpyw ma styl ycia oraz sytuacja zdrowotna. Ludzie starsi, zazwyczaj po zakoczeniu aktywnoci zawodowej, przestaj przywizywa wiksz wag do ywienia racjonalnego. Czasami zwizane jest to z ich stanem zdrowia, brakiem samodzielnoci a czasami z sytuacj materialn w jakiej si znajduj.

Gdy metabolizm zwalnia

Staro czsto oznacza samotno. Taka sytuacja stwarza problemy zwizane z apati oraz izolowaniem si od wiata zewntrznego, a gdy do tego doczy si osabienie pamici, brak apetytu czy niemono samodzielnego przygotowywania poywienia, starszy czowiek zaczyna zaniedbywa posiki. Objawia si to najczciej nieregularnym przyjmowaniem poywienia, bd rezygnacj z przyjmowanych posikw.

Naley zdawa sobie spraw z tego, e organizm starszego dorosego cechuje si odmiennoci.

Obserwuje si spadek siy miniowej, ktry powoduje zniechcenie bd niemono poruszania si, a co za tym idzie, spadek zapotrzebowania na energi w spoczynku.

Wzrasta take zawarto masy tuszczowej, a zmniejsza si masa miniowa. Rwnie zauwaalna jest demineralizacja ukadu kostnego na skutek zmniejszania si iloci skadnikw mineralnych w organizmie.

Czciej pojawiaj si zaparcia spowodowane osabion motoryk przewodu pokarmowego. Uczucie zgagi moe towarzyszy po kadym posiku, a zmniejszona ilo wydzielanej liny przyczynia si do gorszego zlepiania pokarmw w jamie ustnej i upoledzenia dalszego trawienia.

Wiele starszych osb skary si na problemy zwizane z funkcj wtroby i trzustki oraz tolerancj przyjmowanych posikw. Dzieje si tak dlatego, e z wiekiem zmniejsza si zdolno wtroby do regeneracji oraz aktywno enzymw wydzielanych przez trzustk .

Mniej kalorii, ale nie witamin

Wprawdzie organizm starszych osb nie wymaga takich iloci kcal dziennie jak organizm osb dorosych pracujcych, to jednak potrzeby zwizane z dostarczaniem do organizmu witamin i skadnikw mineralnych s podobne.

Majc na uwadze powysze zmiany wanym jest, aby osoby w podeszym wieku miay zapewnion opiek w domu i byy pod sta kontrol lekarza rodzinnego i pielgniarki rodowiskowej rodzinnej.

Zasady ywienia osb starszych:

1. Naley przede wszystkim pamita o spoywaniu posikw, poniewa niedoywienie powoduje upoledzenie pracy narzdw wewntrznych, bardzo cikie choroby, wyniszczenie a nawet mier. Utrata siy, apatia i chudnicie mog by pierwszym sygnaem alarmowym w/w sytuacji. Powiedz o tym lekarzowi;

2. Posiki powinny by przygotowywane z produktw naturalnych takich jak warzywa, nabia, miso (chude), ryby, kasze, ciemne pieczywo. Zawsze zwracajmy uwag na przyzwyczajenia kulinarne naszego seniora i respektujmy je, dbajmy o rnorodno posikw;

3. Posiki cikostrawne na bazie fasoli, grzybw, kapusty, posiki smaone, tuste itp nie s wskazane ze wzgldu na gorsz tolerancj i dugie zaleganie w odku;

4. Kilka (4-5, a nawet 6-7 maych), rnorodnych posikw, regularnie przyjmowanych w cigu dnia, umoliwi organizmowi poprawne wchanianie rodkw odywczych, lepsze samopoczucie i zmniejszy dolegliwoci trawienne. Naley unika przejadania si;

3. Gdy wystpuj zaparcia naley spoywa produkty zawierajce bonnik, np. owoce suszone, soki warzywne i przeciery; (wicej o bonniku:)

4. Najwysza jako pokarmw i atrakcyjny wygld zachci kadego do jedzenia, a mie towarzystwo przy stole pobudzi apetyt naszego seniora;

5. Posiki tzw. lekkostrawne bd najodpowiedniejsze dla osb starszych. Oczywicie naley pamita o modyfikacji diety w przypadku specyficznych chorb typu cukrzyca, niewydolno nerek, wtroby, schorzeniach ukadu pokarmowego, w stanach pooperacyjnych i wielu innych. O takich dietach decyduje lekarz;

6. Nie stosujmy ostrych przypraw. Moemy zastpi je przyprawami zioowymi poprawiajcymi smak jedzenia, poniewa w starszym wieku prawidowe odczuwanie zapachu oraz smaku jest zaburzone. Ponadto ograniczajc ilo soli, unikniemy nadcinienia ttniczego krwi, lub zmniejszymy wysokie cinienie krwi ju wystpujce u wikszoci osb starszych.

Jeeli sytuacja zdrowotna pozwala seniorowi przyjmowa pozycj siedzc:

Naley stworzy osobie starszej moliwo jedzenia przy stole w towarzystwie innych. Szara codzienno powinna sta si bardziej kolorowa, zapewnia czas na relaks i czas na spoywanie ulubionych posikw.

Gdy wystpuj braki w uzbieniu:

Pamitajmy o rozdrabnianiu pokarmw lub wrcz przecieraniu, aby problemy z gryzieniem nie spowodoway niechci do jedzenia. Przecierane posiki powinny by ciepe i urozmaicone. Starajmy si rwnie by wygld posikw przetartych by "przyjemny dla oka". Mona poda je w miseczce czy gbokim talerzu ulubionym przez pacjenta, a na wierzchu przybra koperkiem, natk pietruszki albo bazyli. Jeeli przetarte jedzenie ma posta papki niezbyt przyjemnej z wygldu moemy poda w wysokim kubeczku, ktry sprytnie zakryje jej wygld.

W przypadku braku apetytu:

Oprcz maych, czstych porcji jedzenia, warto wyprbowa dostpne w aptece odywki w postaci pynnych preparatw w kartonikach lub buteleczkach. Koszt jednej odywki to ok. 8,00 - 9,00 zotych. Mona je stosowa, popijajc midzy posikami lub wrcz zamiast posiku, poniewa dostarczaj odpowiedni ilo kcal. Dostpne s rwnie w wersji dla osb z cukrzyc.

Gdy osoba starsza nie chce spoywa odpowiedniej iloci pynw:

Zdarza si czsto, e starsze osoby nie chc pi duo pynw, poniewa boj si, e bd musiay non stop chodzi do toalety oprnia pcherz moczowy, a problemy z poruszaniem si lub nietrzymaniem moczu powoduj, i mog nie zdy. Z tego te powodu nie wychodz z domu lub nie pij pynw, aby nie siusia, gdy s poza domem.

Dlatego te woda i pyny powinny by przyjmowane w cigu caego dnia, maymi yczkami, bardzo czsto ("co chwil"). Uatwi to prac przewodu pokarmowego i pomoe nawodni organizm, a nie "przepuka", czyli nie spowoduje natychmiastowego zgromadzenia moczu w pcherzu moczowym i nagego siusiania. Mocz bdzie zbiera si powoli w pcherzu moczowym i bdziemy mie czas nawet na spacer.

Bez wody, czowiek powoli staje si bardzo saby, brakuje mu siy, obnia si sprawno fizyczna i zmniejsza odporno organizmu, ktry staje si podatny na rnego rodzaju infekcje bakteryjne i wirusowe. Bez wody czowiek umiera jak rolina na pustyni.

Karmienie z pomoc sondy

Jeeli nasz senior nie moe przeyka i istnieje ryzyko zachynicia, lekarz moe zleci ywienie przez zgbnik do odka (sond). Po zaoeniu przez nos, sprawdzamy czy zgbnik jest prawidowo umiejscowiony. Moemy wykona to na dwa sposoby:

aspirujc wydzielin - moemy wtedy zobaczy czy pojawia si tre odkowa;

w przypadku braku wydzieliny - wstrzykujemy ok 10 ml powietrza(!) i jednoczenie osuchujemy nadbrzusze fonendoskopem. Prawidowo umiejscowiony zgbnik podczas wpuszczania powietrza pozwoli usysze charakterystyczny szmer oraz widoczne uniesienie powok brzusznych w okolicy odka. Nie wpuszczamy pynu, poniewa w przypadku bdnego wprowadzenia sondy, podamy pyn do drg oddechowych zamiast pokarmowych i pacjent moe si udusi.

Do ywienia przez zgbnik uywamy zwykle pokarmu samodzielnie przygotowanego w domu i dokadnie zmiksowanego.

Jednorazowo podajemy 200- 300 ml pokarmu o temperaturze ok 35-37C.

Przed podaniem pokarmu ukadamy pacjenta w pozycji wysokiej albo pwysokiej, wykonujemy toalet jamy ustnej pacjenta. Moemy rwnie poda pierwsz dawk ciepego pynu (ok 10-15 ml) np herbaty, aby atwiej przechodzio jedzenie przez zgbnik.

T sam czynno ponawiamy po nakarmieniu chorego - podajemy 10-20 ml ciepego pynu, np herbaty, przez zgbnik w celu oczyszczenia go z resztek jedzenia pozostaych w rodku, wykonujemy toalet jamy ustnej i pozostawiamy pacjenta w pozycji wysokiej jeszcze przez nastpn godzin.

Karmimy chorego ok 5 - 6 razy w cigu dnia.

Sonda zaoona do odka musi by wymieniana najpniej co 6 tygodni, poniewa istnieje ryzyko wystpienia podranienia lub odleyn w nozdrzach. W wielu przypadkach zakadana jest tylko na czas karmienia a nastpnie wyjmowana.

Zdarza si, i osoba starsza ze wzgldu na stan zdrowia wymaga ywienia medycznego, tzw. dojelitowego, ktrego celem jest dodatkowe podanie skadnikw odywczych, poniewa nie jest w stanie przyjmowa ich z pokarmem tradycyjnym.

Do ywienia dojelitowego stosuje si diety pynne, obecnie wytwarzane gwnie przemysowo, indywidualnie dobierane do chorego np. bezlaktazowe, normokaloryczne, izoosmolarne itd. Jeli jednak pacjent wymaga takiego postpowania, opiekunowie zostan szczegowo poinstruowani w zakresie realizacji tych potrzeb.

Autor: Magorzata Durka, pielgniarka z wieloletnim dowiadczeniem, doktorant I Wydziau Lekarskiego WUM, dyrektor ds. koordynacji w House Domowa Opieka