Zaburzenia afektywne dwubiegunowe - ycie na emocjonalnej hutawce

Raz czujesz si wspaniale, tryskasz eufori, moesz przenosi gry. Raz wszystko wydaje ci si pozbawione sensu, towarzyszy ci apatia, poczucie beznadziei, smutek. To mog by naturalne wahania nastroju, ale te choroba maniakalno-depresyjna. Czym jest to zaburzenie i jak si je rozpoznaje?
Statystyki mwi, e cierpi na nie 1 na 100 osb. Tak samo czsto kobiety, jak i mczyni. Zaobserwowano wiksz podatno na zachorowanie osb, w ktrych rodzinach zdarzay si ju przypadki zaburze nastroju, choby samej depresji. Czasem zapalnikiem wywoujcym zaburzenie jest stresujca sytuacja yciowa czy kryzys. Cho nie jest to czynnik konieczny.

Nasz nastrj naturalnie waha si od smutku i niepokoju po rado i zadowolenie. Jednak mimo gorszych i lepszych dni, wikszej lub mniejszej energii zazwyczaj jestemy w stanie normalnie funkcjonowa: pracowa, zarzdza wydatkami, zachowywa stosunkowo zadowalajce relacje z innymi. Osoby z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi (inaczej maniakalno-depresyjnymi) w swoich zachowaniach i odczuciach wykraczaj poza znane wikszoci granice. Wahaj si od mani, czyli stanu niezwykego pobudzenia na poziomie fizjologicznym i emocjonalnym po depresj charakteryzujc si niemonoci dziaania, smutkiem, apati i bezsilnoci. Od wszechmocy do niemocy. Te trwajce od tygodni po miesice stany oddzielaj co prawda okresy normalnego funkcjonowania. Jednak ycie na biegunach, nawet z krtszymi lub duszymi przystankami po rodku drogi, bywa uciliwe, a w wielu przypadkach niebezpieczne.

agodne, umiarkowane, cikie

To, jak bdzie przebiega zaburzenie i jakie konsekwencje za sob pocignie zaley od intensywnoci epizodw maniakalnych i depresyjnych, dugoci ich trwania, czstotliwoci wystpowania, a take proporcji (stosunku depresji do manii).

Specjalici dziel zaburzenia na agodne, umiarkowane i cikie. Te o najlejszym przebiegu w najmniejszym stopniu pogarszaj jako ycia i funkcjonowanie, s najmniej uciliwe i zauwaalne. Tym najciszym niejednokrotnie towarzysz nawet urojenia i omamy. Chorzy mog twierdzi, e kto przeciwko nim spiskuje, e s powoani przez siy wysze do wykonania jakiego niezwykego zadania. Mog obawia si podsuchw, zdrad ze strony innych osb, sysze gosy, ktre przekazuj im pewne informacje. W tych przypadkach wane jest trafne zrnicowanie, czy mamy do czynienia z zaburzeniami nastroju czy z zaburzeniami ze spektrum schizofrenii. Jak rozpozna, e mamy ju do czynienia z chorobowymi epizodami manii czy depresji, a nie po prostu zwykle obnionym lub podwyszonym nastrojem?

Mania, czyli mog wszystko. Nie stawaj mi na drodze

Podwyszony nastrj i aktywno objawia si troch inaczej w zalenoci od natenia. Wyranie lepsze podejrzanie utrzymujce si samopoczucie poczone ze wzmoon motywacj do dziaania, wikszymi ni zwykle, niewyczerpujcymi si siami nazywamy hipomani (mniejsz mani). Waciwa mania oznacza przejcie na jeszcze wyszy stopie przyspieszenia, ktremu towarzyszy pobudzenie, euforia dca w kierunku cakowitej utraty hamulcw i kontroli nad wasnym postpowaniem. Osoba bdca w stanie manii jest nadmiernie podekscytowana i w staym napiciu. Najczciej czuje si wszechmocna, zdolna do realizacji nierzadko karkoomnych wyczynw i planw yciowych, choby miao to by porzucenie pracy i rodziny na rzecz przeprowadzenia si na drugi koniec wiata. Wielokrotnie odkrywa w sobie nowe talenty i zdolnoci, czsto nie zwizane z jej dotychczasowym funkcjonowaniem, np. student historii moe odkry powoanie do eglugi morskiej, malarz pocig do gry na giedzie, a ekonomista pasj do dekorowania wntrz. A poniewa osoba w manii nie boi si realizowa swoich co rusz nowych pomysw i ambicji zdarza si, e w tym czasie zaciga wiele kredytw, zapoycza si u znajomych, zaczyna rozkrca nowe, w jej mniemaniu, intratne biznesy, podejmuje nowe kierunki studiw, zgbiaj zupenie nowe dziedziny wiedzy - najczciej w celu ich wykorzystania w yciu. Dla osoby, ktra jest w stanie manii nie ma rzeczy niemoliwych, nie ma ogranicze czy irracjonalnych decyzji. Niestety problem polega na tym, e jej dziaania s prawie zawsze irracjonalne, przypadkowe, chaotyczne i powodujce wiele potencjalnych problemw w przyszoci. Tym bardziej, e konsekwencji i wytrwaoci w ich realizacji zazwyczaj starcza na krtko, a na horyzoncie pojawia si nowy atrakcyjny cel.



Mania najczciej oznacza take utrat hamulcw w strefie popdowej, co sprzyja m.in. uczestnictwu w grach hazardowych czy rozwizoci seksualnej i poszukiwaniu coraz to nowych, przypadkowych partnerw seksualnych,

Osoba w manii nie ma wiadomoci, e gdy nadmierny zapa minie i odzyska niezaburzony ogld rzeczy, moe zasta swj wiat niejako w zgliszczach, nie myli o konsekwencjach dziaa. Jeli inni stawiaj jej opr, np. rodzice odmwi udzielenia pokanej poyczki na rozkrcenie innowacyjnego wanie co wymylonego konceptu, moe sta si agresywna i napastliwa. Jakie symptomy mog jeszcze niepokoi?

Zazwyczaj manii towarzyszy zdecydowanie ograniczone zapotrzebowanie na sen czy pokarm, co w skrajnych przypadkach moe prowadzi nawet do wycieczenia. Zaburzone jest mylenie i koncentracja uwagi, co moe przejawia si w gonitwie myli, sowotoku, urywaniu wtkw i zaczynaniu nowych. Osoba chora ma problemy z wyciszeniem si.

W wielu przypadkach w zespoach maniakalnych wystpuje wyostrzone widzenie barw, ktre oceniane s jako jaskrawsze i wyjtkowo atrakcyjne.

Depresja: odpyw si i poczucie bezsensu

Depresja stanowi niejako przeciwlegy biegun manii. Wszechmoc pokazuje swoje drugie oblicze - niemoc. Niezwyka motywacja do dziaania przemienia si w cakowity brak chci do podejmowania jakichkolwiek krokw i brak poczucia sensu. Akumulatory promieniujce yciow energi tak charakterystyczne dla podwyszonego nastroju, w depresji staj si wyadowanymi, bezuytecznymi bateriami. Czowiek czsto nie ma ani ochoty ani siy nawet do wykonywania codziennych rutynowych czynnoci. Ma tendencj do wycofywania si z kolejnych aktywnoci. Traci zainteresowanie tym, co niegdy sprawiao mu przyjemno. Nie umie si ju cieszy, odczuwa bd smutek, bd obojtno. Temu wszystkiemu moe, cho nie musi, towarzyszy lk.

Charakterystyczna dla depresji jest take utrata lub zmniejszenie libido, wyranie zmniejszony bd zwikszony apetyt i dugo snu, a take zauwaalna powolno w myleniu i mwieniu.

W przypadku osb z zaburzeniami afektywnymi dwubiegunowymi obnienie nastroju moe by bardzo dotkliwe. Tym bardziej, e wielokrotnie musz zmaga si z poczynionymi w okresach maniakalnych zobowizaniami. Tymczasem depresja niemal cakowicie uniemoliwia im nie tylko radzenie sobie z przeciwnociami, ale w ogle funkcjonowanie. Naley pamita, e przy depresji istnieje zwikszone ryzyko prb samobjczych i samobjstw.

Kiedy to ju zaburzenia dwubiegunowe?

Aby mona byo zdiagnozowa zaburzenia afektywne dwubiegunowe konieczne jest stwierdzenie co najmniej dwch wyranych epizodw zaburze nastroju: depresji i manii, hipomanii bd zaburze mieszanych (dugotrwaych okresw naprzemiennego wystpowania manii i depresji). Z czego przynajmniej jeden musi by epizodem zawierajcym wyranie podwyszony nastrj i aktywno (dwa epizody depresji wskazywayby w kocu prostu na depresj). Dwa epizody starcz do diagnozy - jeli jednak ju wystpi, jest due prawdopodobiestwo, e na dwch si nie zakoczy. Warto pamita, e nie kade wahania nastroju to ju zaburzenie. Diagnoza jest moliwa, jeli wyranie zmieniony stan utrzymuje si przez duszy okres czasu. Jaki?

Mania zazwyczaj szybko nabiera rozpdu, a jej objawy staj si widoczne dla otoczenia i budz niepokj niemal natychmiast. Czas jej trwania moe wynosi od 2 tygodni do 5 miesicy (najczciej 4 miesice). Depresja w zaburzeniach afektywnych dwubiegunowych utrzymuje si jeszcze duej - od 6 miesicy do nawet roku (cho zdarzaj si te krtsze epizody).

Pomidzy zespoami wyranie podwyszonego i obnionego nastroju i napdu yciowego najczciej nastpuj okresy cakowitego powrotu do normalnego funkcjonowania i zdrowia. Jednak obserwuje si, e najczciej wraz z trwaniem choroby staj si one coraz krtsze, a czstotliwo epizodw zmian nastroju zwiksza si.

Autorka tekstu: Magorzata Skorupa - psycholog, psychoterapeutka, redaktorka serwisu Zdrowie.gazeta.pl, konsultantka Telefonu Zaufania dla Osb Dorosych w Kryzysie Emocjonalnym przy Instytucie Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w Warszawie. Autorka wielu publikacji z zakresu psychologii oraz rozwoju osobistego. Przyjmuje w prywatnym gabinecie.

Chcesz mie stay dostp do naszych treci? Docz do Zdrowia na Facebooku!

Czytaj take:

Depresja - czy to ju depresja czy po prostu gorszy nastrj?

Depresja w czasach kultu sukcesu. Pozwl sobie na smutek, nie ma drogi na skrty

Nerwica - gdy lk przejmuje kontrol nad yciem

Nerwica wegetatywna - lk wdrujcy po ciele

Nerwica natrctw - na koowrotku obsesji i kompulsji

Lk - jak sobie z nim radzi?

Stres - jak si go szybko pozby?

Stres - wymagania wiksze ni moliwoci

Poczucie winy - kiedy zrobiem co, czego dzi bym nie zrobi

Zo - o czym mwi i jak j rozadowa?