Pryszcz, krosta, wgier: skd si bior, jak z nimi postpowa

Pryszcz, krosta czy wgier to rodzaj wykwitw na skrze bdcych efektem zastoju sebum i rogowacenia uj mieszkw wosowych oraz nadkaenia bakteryjnego.

Pryszcze - co to takiego, z jakimi rodzajami pryszczy si spotykamy?

Pryszcze powstaj, gdy dochodzi do zakaenia w obrbie gruczou ojowego zatkanego przez wydzielin ojow oraz martwe komrki skry. Pojawiajca si wtedy czerwonawa krostka to grudka wypeniona rop. Z pryszczami ktre s objawem trdziku mamy najczciej do czynienia w okresie dojrzewania, chocia pojedyncze pryszcze zdarzaj si nam w kadym wieku. Trdzik dotyka okoo 80 procent nastolatkw, a po 25. roku ycia zdarza si u 12 procent kobiet i 3 procent mczyzn.

Dlaczego pryszcze gro nam akurat w okresie dojrzewania (a take w czasie menstruacji)? Jest to powizane ze zmianami w produkcji hormonw w tym okresie, co ma wpyw na nadmiern aktywno gruczow ojowych, znajdujcych si u nasady mieszkw wosowych. Wiksza ilo kleistego sebum w poczeniu z uszczc si skr, powoduje e zatykaj si pory skry. atwo te dochodzi do rozwoju bakterii.

Pryszcze najczciej wyskakuj nam na twarzy, plecach i klatce piersiowej, czyli tam, gdzie mamy najwicej gruczow ojowych. S zrnicowane jeeli chodzi o nasilenie. Mog to by na przykad niewielkie zaskrniki (czyli wgry) albo wypenione rop bo brzegi cysty.

Rodzaje pryszczy:

  • zaskrnik zamknity (wgier zamknity), czyli may pryszcz pozostajcy pod skr. Widzimy go jako ma cielist grudk.
  • zaskrnik otwarty (wgier otwarty), wyranie widoczny na powierzchni skry, ma kolor czarny lub ciemnobrzowy (ten kolor nadaje mu utleniajca si melanina - pigment znajdujcy si w naszej skrze)
  • grudki wystajce ponad powierzchni skry
  • krosty czyli pryszcze wypenione rop
  • guzki, ktre maj podobn struktur do grudek, osadzone s jednak gboko w skrze, czasem sprawiaj bl
  • cysty to wyranie wystajce ponad powierzchni skry pryszcze wypenione rop. Mog pozostawia blizny.

Wgry to potoczna nazwa zaskrnikw (czciej odnosi si do zaskrnikw otwartych). Zaskrnik zamknity to rodzaj pryszczy, wykwitw na skrze bdcych efektem zastoju sebum i rogowacenia uj mieszkw wosowych, natomiast wgier otwarty pojawia si, gdy dochodzi do zastoju oju i nadkaenia bakteriami. Wydostajca si na powierzchni skry masa utlenia si, std ciemny kolor takiego zaskrnika. Moe przej w krosty lub grudki albo w torbiele ropne.

Przyczyny powstawania pryszczy

Nie wiadomo dokadnie, dlaczego u jednych ludzi tak atwo tworz si pryszcze, a u innych zdarzaj si rzadko. Jak dochodzi do powstania pryszcza?

Gruczoy ojowe to struktury znajdujce si w porach skry, a ich zadaniem jest natuszczanie skry oraz wosw. Wydzielaj j (inaczej sebum), ktry uchodzi do mieszka wosowego i na powierzchni skry oraz woskowin. Zagszczenie gruczow ojowych u ludzi  wynosi 100-800 na cm kwadratowy. Znajdziemy je na powierzchni naszej skry, wszdzie z wyjtkiem doni i podeszew stp. Najwicej gruczow ojowych mamy na twarzy oraz we wosach.

Jeeli zuszczajce si stale martwe komrki skry utkn w porach skry s zlepiane przez sebum i mog zacz je zatyka. Dochodzi do tego najczciej w okresie dojrzewania, gdy w wyniku "szalejcych" hormonw produkowana jest nadmierna ilo oju, a skra nie radzi sobie z nadmiarem.

Nagromadzone w porach skry i zlepione ojem komrki zaczynaj blokowa ujcie gruczou ojowego. Problemy zaczynaj si, gdy dojdzie do nadkaenia bakteryjnego. W ogromnej wikszoci przypadkw wywoywane jest ono przez bakterie, ktre naturalnie wystpuj na powierzchni ludzkiej skry: Propionibacterium acnes oraz Propionibacterium granulosum.

Indywidualna skonno do tworzenia si pryszczy moe by zwizana nie tylko z wiekiem, ale i skonnociami rodzinnymi. Uwaa si bowiem, e czynniki genetyczne mog odgrywa pewn rol w przypadku trdziku. Moliwe s take inne przyczyny, w tym zaniedbania higieniczne, a take specyficzny skad flory bakteryjnej yjcej na naszej skrze.

Pryszcze mog powstawa take w wyniku infekcji drodakowych. Takie zakaenie przez grzyby o nazwie pityrosporum (inna nazwa to Malassezia furfur - d. Pityrosporum ovale - ktry bytuje naturalnie na ludzkiej skrze) nie jest de facto trdzikiem i wymaga leczenia lekami przeciwgrzybiczymi.

Wiksza aktywno gruczow ojowych moe by ponadto wywoana wysokim poziomem testosteronu i innych mskich hormonw.

Moliwe te, e stan skry w tym przypadku do pewnego stopnia zaley od zbilansowania diety, ale nie ma na to wystarczajcych dowodw. Niemniej jednak warto nieco uwagi powici temu, co jemy i przerzuci si na ywno z du zawartoci witamin A, D i E oraz tuszczw rolinnych.

Zobacz wideo Jak powinna wyglda pielgnacja dwudziestolatki?

Krosta, wgier, pryszcz - jak z nimi walczy?

Pryszcz moe przeksztaci si w krosty lub grudki. Ciki stan wymaga stosowania lekw przeciwtrdzikowych, antybiotykw i lekw przeciwzapalnych. To s rodki przepisywane przez lekarza. Natomiast bez recepty mona naby takie leki jak nadtlenek benzoilu, kwas salicylowy, adapalen, rne rodki przeciwbakteryjne do miejscowego stosowania. W adnym wypadku nie naley pryszczy wyciska. 

Zapobieganie pryszczom:

  • dokadne mycie twarzy agodnymi rodkami myjcymi i wod
  • odpowiednio dobrane do rodzaju skry rodki pielgnacyjne, nie zatykajce porw
  • nawilanie skry, najlepiej rodkami bezzapachowymi
  • picie duej iloci pynw
  • ograniczenie makijau
  • niedotykanie twarzy brudnymi rkami
  • unikanie stresu
  • unikanie niektrych potraw, w tym mlecznych

rda: MedicalNewsToday, Healthline