Zamanie ebra - przyczyny, objawy, leczenie, zagroenia

Zamanie ebra nie musi by skutkiem bezporedniego urazu, ani wymaga specjalistycznego leczenia, a jednak zawsze wymaga konsultacji ortopedycznej.

Zamanie ebra rzadko musi by leczone operacyjnie, a jednak bywa bardzo niebezpieczne, nawet zagraajce yciu - przede wszystkim ze wzgldu na ryzyko uszkodzenia okolicznych narzdw wewntrznych.

Budowa eber

ebra (costae) - wraz z mostkiem i odcinkiem piersiowym krgosupa - tworz klatk piersiow, biorc udzia w procesie oddychania oraz chronic narzdy wewntrzne, tj. serce i puca. U ludzi wystpuje 12 par eber. Wszystkie ebra poczone s stawami z odpowiednimi krgami krgosupa piersiowego

Wyrniamy:

  • ebra prawdziwe (I-VII), ktre maj poczenie z mostkiem poprzez wasne chrzstki;
  • ebra rzekome (VIII-X), ktre cz si z mostkiem poprzez jedn wspln chrzstk;
  • ebra wolne (XI-XII) niemajce poczenia z mostkiem.

Zamanie ebra - przyczyny

Do zamania eber najczciej dochodzi w wyniku tpych urazw klatki piersiowej, ale wystpuj rwnie zamania zmczeniowe. Dochodzi do nich na skutek powtarzajcych si przecie lub dysbalansu miniowego.

Zamania zmczeniowe najczciej dotycz wyczynowych sportowcw. Czst lokalizacj takiego zamania jest pierwsze ebro. Wystpuje ono u sportowcw wykonujcych gwatowne ruchy ramion nad gow (koszykwka, siatkwka, podnoszenie ciarw, balet). U wiolarzy moemy obserwowa zamania eber IV-IX, a u golfistw zmczeniowe zamania eber w czciach tylno-bocznych. Leczenie zwykle polega na odpoczynku oraz eliminacji przyczyny po ustpieniu dolegliwoci blowych.

Rodzaje zama

Wyrniamy dwa mechanizmy zamania eber:

  1. kompresyjny, gdy sia ciskajca dziaa z tyu i przodu klatki piersiowej – odamy przemieszczaj si na zewntrz;
  2. uraz bezporedni, gdy odamy przemieszczaj si do wewntrz, zwiksza si ryzyko uszkodzenia narzdw klatki piersiowej.

W wyniku urazu kompresyjnego najczciej dochodzi do zamania eber w linii pachowej tylnej. Dotyczy to eber IV-IX. Zamania eber I-III wystpuj bardzo rzadko, s one osonite przez obojczyk, opatk oraz bark. Dodatkowo s krtsze i mocniejsze od pozostaych, szczeglnie ebro I. Aby doszo do zamania trzech pierwszych eber potrzebna jest bardzo dua sia, mog wspwystpowa z uszkodzeniem aorty, naczy ramienno-gowowych czy splotu ramiennego i wymagaj rozszerzenia diagnostyki. Wg bada urazowe zamanie I ebra obarczone jest ryzykiem zgonu na poziomie 30-40 proc.

Objawy zamania eber

Zamania eber objawiaj si m.in.:

  • Blem podczas oddychania, kasania, napinania mini brzucha czy zmiany pozycji,
  • Ograniczeniem ruchomoci klatki piersiowej – szczeglnie w miejscu zamania,
  • Bolesnoci uciskow lub samoistn w miejscu zamania,
  • Patologiczn ruchomoci ebra,
  • Wyczuwalnymi pod skr odamami kostnymi.

Postpowanie po urazie

Naley podkreli, e ze wzgldu na ryzyko wspwystpowania obrae innych narzdw, pacjenci z podejrzeniem zamania eber powinni zgosi si na SOR lub ostry dyur chirurgiczny. Wizyty kontrolne, monitorujce proces gojenia si zama, mona odby u lekarza ortopedy.

Bezporednio po urazie, przed zgoszeniem si na dyur chirurgiczny, naley unieruchomi koczyn grn po stronie urazu oraz przyjmowa leki przeciwblowe. Mona zabandaowa klatk piersiow bandaem elastycznym lub usztywni uraon okolic opatrunkiem plastrowym – metody te mona stosowa tylko po urazie, w pniejszym leczeniu s bdem.

Uraz klatki piersiowej wymaga diagnostyki radiologicznej. Wykonuje si zdjcia w projekcjach:

  • przednio-tylnej,
  • bocznej 
  • skonej celowanej na ebra.

Prawie poowa zama bez przemieszczenia moe by niewidoczna w pierwszym badaniu radiologicznym. Wynika to z samej anatomii eber, nakadania si koci i innych powok klatki piersiowej. U dzieci szczelina zamania moe by zasonita przez grub okostn. W razie wtpliwoci warto powtrzy badanie RTG po kilku dniach. Pomocne w rozpoznaniu jest USG oraz tomografia komputerowa, jednak najwaniejsze jest badanie przedmiotowe przeprowadzone przez lekarza.

Zdecydowana wikszo zama eber leczy si zachowawczo bez koniecznoci ingerencji chirurgicznej. Tak jak w przypadku pozostaych koci zrastanie zamanego ebra trwa ok. 4-6 tygodni. Bl ustpuje zwykle wczeniej – po okoo 3 tygodniach. W tym czasie istniej rne metody leczenia przeciwblowego w zalenoci od stopnia dolegliwoci. W przypadku prostych, nieprzemieszczonych zama stosuje si:

  • ograniczenie aktywnoci i ruchw wywoujcych bl;
  • regularne przyjmowanie lekw przeciwblowych – szczeglnie w pierwszych kilku dniach, pniej mona je przyjmowa w razie potrzeby i nasilania blu;
  • wiczenia oddechowe i inhalacje celem uniknicia niedodmy zastoinowej;
  • nie naley stosowa lekw przeciwkaszlowych;
  • u starszych i osb z niewydolnoci oddechow naley zastosowa antybiotykoterapi.

W przypadku zama wieloodamowych oraz silnych dolegliwoci blowych niereagujcych na podstawowe postpowanie, zaleca si:

  • przykrgosupowa (lub w miejscu zamania) blokada nerww midzyebrowych,
  • znieczulenie nadtwardwkowe,
  • znieczulenie podopucnowe,
  • znieczulenie doopucnowe,
  • krioanalgezj i termolezj.

Leczenie operacyjne stosuje si bardzo rzadko. Wykonywane jest przy okazji zaopatrywania innych uszkodze narzdowych u osb operowanych ze wskaza yciowych. Jedn z takich sytuacji jest wiotka (cepowata) klatka piersiowa, gdzie z powodu wieloodamowego zamania trzech lub wicej eber dochodzi do tzw. oddechu paradoksalnego – w momencie wdechu klatka w miejscu zamania zapada si a przy wydechu wypukla. Wrd dostpnych metod zespolenia stosowane s szwy czce ssiadujce ebra, rdszpikowe zespolenia drutami Kirchnera lub pytki ze rubami.

Autor: lek. med. Krzesimir Sieczych, specjalista ortopedii i traumatologii narzdu ruchu w klinice ortopedycznej Carolina Medical Center.

Klatka piersiowa to nie tylko ebra. Zadbaj o zdrowie:

Zobacz wideo