Sezon zioowych zbiorw w rozkwicie. Co mona i warto z nich zrobi?

Napar to nie wywar i czsto czemu innemu suy. Podobnie jak syrop rni si od soku, a ten od nalewki. Co dla kogo i kiedy? Co mona zrobi samodzielnie i jak? Podpowiadamy. Chocia trudno w to uwierzy, jesie ju niedaleko, a teraz jest ostatni moment na solidne zioowe przygotowania do zimy...
Zioa najlepiej suszy w caoci, w wizkach. Rozdrobnione przechowujemy w szkle Zioa najlepiej suszy w caoci, w wizkach. Rozdrobnione przechowujemy w szkle Shutterstock

Proszek - to takie proste

Znowu coraz wicej osb wierzy, e zioa s lekiem na cae zo. I, zasadniczo, nic w tym zego, jeli pamitasz o kilku zasadach.

Docz do Zdrowia na Facebooku

Kiedy masz powane problemy ze zdrowiem, zioa nie pomog. Mog wprawdzie by wsparciem w terapii, jednak jedynie pod nadzorem lekarza: brane samodzielnie, bez jego wiedzy czasem, nawet szkodz. Niewinne zika wchodz bowiem w interakcje i wwczas bywaj niebezpieczne. Stosowane jednak z umiarem, przy drobnych dolegliwociach, np. jako sposb aktywizacji ukadu odpornociowego, znajduj uznanie i u profesjonalnych medykw, nie tylko propagatorw medycyny naturalnej.

Wynika to zapewne z faktu, e wiele znanych naszym babciom zalet zi udao si dowie naukowo. Wiadomo ju na pewno, e urawina wspiera zdrowie drg moczowych, rumianek uatwia dzieciom wyprnianie, a sok malinowy pomaga wygra z przezibieniem.

ycie wieych zi jest krtkie, chocia niektrymi, hodowanymi na wasnym parapecie, wanie w tej, najbardziej smakowitej formie, moemy si cieszy przez cay rok. Inne mona suszy i mrozi - wwczas prawie nie trac swoich cennych waciwoci. Z odpowiednio ususzonych zi mona przygotowa kolejne zioowe produkty, nieraz bardziej trwae, smaczniejsze, atwiejsze do aplikacji.

Nim wemiesz si za przygotowywanie przetworw (zioomiodw, proszkw), upewnij si, e prawidowo przeprowadzie suszenie i zioa, ktre masz, naprawd nadaj si do dalszej "przerbki". Jeli nie, lepiej zioa kupi w profesjonalnym sklepie zielarskim.

Zebrane zioa wkadamy do przewiewnego koszyka, np. z wikliny, torby pciennej, ewentualnie papierowej. Nigdy do torby foliowej - roliny zaparz si i bardzo wygniot.

Suszarnia musi by sucha, przewiewna i zacieniona.Dla wikszoci czci rolin (poza owocami) optymalna temperatura suszenia to 20-32 st. C.

Same kwiaty i licie po oczyszczeniu z ziemi najlepiej rozoy na ramach obcignitych gaz. W zalenoci od gruboci patkw i lici s suche trwa po tygodniu do dwch.

odygi rolin razem z limi i nasionami suszymy zawieszone do gry odygami (jak na zdjciu). Wiemy w mae pczki (ok. 10 sztuk) i suszymy od jednego do trzech tygodni. Jeli potrzebujesz z zi nasiona, trzeba pod pczkami podstawi tacki. Wysypane nasiona trzeba jeszcze suszy  ok. 14 dni.

Owoce najlepiej suszy w lekko nagrzanym piekarniku (ok. 50 st. C). Podczas kilkunastu godzin suszenia drzwiczki powinny by lekko uchylone, a owoce trzeba czsto "przewraca" na drug stron.

Korzenie i kcza rwnie suszy si w piekarniku, jednak wczeniej trzeba je przeci wzdu i pokroi na mniejsze kawaki.

Wysuszone zioa przechowujemy w ciemnych, szklanych, hermetycznie zamknitych pojemnikach. Nie naley ich gnie i przechowywa duej ni rok. Zasadniczo nie naley ich rozkrusza, chyba, e chcesz zrobi z nich leczniczy proszek.

Czsto waciwie sproszkowane zioa zaywa si doustnie: w ten sposb sporzdzamy lek z lici pokrzywy, mniszka czy pierwiosnka. Proszki pozwalaj te zrobi zioomid (o nim na kolejnej stronie). Moe te by dodatkiem do mikstury, czyli mieszanki rnych lekw zioowych: naparw, odwarw, sokw, itd.

Jak zrobi proszek? To dziecinnie atwe - wystarczy intensywnie rozdrobni suche zioa, np. w mynku do kawy czy za pomoc modzierza kuchennego.

Zobacz take:

Zioowa lista przebojw: to warto trzyma w apteczce domowej

Zioomiody to uznane leki zwalczajce sezonowe infekcje Zioomiody to uznane leki zwalczajce sezonowe infekcje Shutterstock

Zioomiody - zdrowa pycha

Mid to lekarstwo wzmacniajce odporno, odywiajce mzg, wrg wirusw wywoujcych przezibienia. Wzmocnisz jego dziaanie, sigajc po jego wersje zioowe. Prawdziwy zioomid najatwiej kupi w sklepie z produktami pszczelimi. Wymaga bowiem specjalnej technologii - jest wytwarzany przez pszczoy karmione odpowiedni poywk z dodatkiem zi. Jest jednak i bardzo dobra wersja domowa - zwyky mid wzmocniony z zioami.

Zalecane zwykle proporcje: yeczk miodu starannie mieszamy z yeczk wybranego zioa w proszku. Na pewno atwiej to przekn ni czyste zioa. Zioomid z pokrzywy przede wszystkim wzmacnia ukad immunologiczny. Gogowy i aroniowy zapewni sporo witaminy C. Przeciw objawom przezibienia najlepszy bdzie zioomid sosnowy. Jeli nie jeste alergikiem - zioomiody czasem uczulaj.

Czytaj take:


Apiterapia - bezcenne dary pszcz

Syrop do herbatki? Maliny w kadej formie, w smaczny sposb, pomagaj walczy z przezibieniem Syrop do herbatki? Maliny w kadej formie, w smaczny sposb, pomagaj walczy z przezibieniem Shutterstock

Soki i syropy - pij na zdrowie

Najczciej wybieramy zioa w pynie. S zwykle smaczne, atwo przyswajalne, skuteczne. Sprawdzaj si szczeglnie zim i wiosn jako zdrowy dodatek do diety, take osb zdrowych.

Sok, w zalenoci od sposobu przygotowania, nadaje si do spoycia przez 24h, kilka dni, ale i cay rok, do nastpnego sezonu lub jeszcze duej.

Sok ze wieych rolin trzeba spoy tego samego dnia. Surowe zioa po prostu rozdrabniamy mikserem, a nastpnie powsta miazg mocno wyciskamy przez ptno albo gaz.

Sok pasteryzowany jest najbardziej trway. Jeli zrezygnujesz z pasteryzacji, musisz go wypi w cigu tygodnia. Owoce przeznaczone na sok (jagody, dzika ra, itd.) mocno podgrzewamy w rondlu. Gdy zmikn, starannie je rozcieramy i przecedzamy przez lniane ptno. Sok czymy z cukrem (niestety) w proporcji 1:1, rozlewamy do butelek. Pasteryzujemy, czyli ogrzewamy w temperaturze powyej 60-85 st. C, przez ok. 30 minut. Uwaga - popularna pasteryzacja w temperaturze 100 st. C, przez minut, jest wygodna, ale nie zalecana w przypadku sokw. Nisza temperatura pozwala niemal w peni zachowa smak i wartoci zdrowotne sokw.

Syrop przygotowujemy z zioowych herbatek, wywarw lub z soku owocowego, zmieszanych z cukrem (a najlepiej z miodem), najczciej w proporcji 1:1 lub 1:2. Skadniki gotujemy na maym ogniu, a syrop uzyska gst konsystencj. Po ostudzeniu przelewamy do butelek z ciemnego szka. Najlepiej przechowywa w lodwce, nie duej ni dwa tygodnie.

Trwao syropu moesz nieco przeduy, dodajc do niego gliceryn lub alkohol. Na kade 100 ml syropu (przy objtoci 50 ml wycigu na 50 ml miodu) powinno przypada 30 ml gliceryny lub 30-50 ml alkoholu 40%. Wwczas jednak nie nadaje si ju dla dzieci.

Nieco inaczej robimy tradycyjny syrop z cebuli, niezawodny w sezonie infekcji. Posiekaj drobno dwie due cebule. Wycinij sok z jednej cytryny, zmieszaj z 10 ykami miodu i zalej t mieszank pokrojon cebul. Zostawiamy na dob w ciepym miejscu. Gotow mikstur przelewamy przez sitko. Jednorazowo wypijamy yk syropu.

 

Zioowe napary pomagaj si rozgrza, uspokoi, zrelaksowa. Lepiej ich nie dosadza Zioowe napary pomagaj si rozgrza, uspokoi, zrelaksowa. Lepiej ich nie dosadza Shutterstock

Herbatki i wywary - popularne i smaczne

Herbatka to inaczej napar. Jest najbardziej popularnym i najszybszym do przygotowania napojem zioowym. Pdy, kwiaty, nasiona, owoce lub licie wybranego zioa wkadamy do szklanego naczynia i zalewamy wrztkiem. Odstawiamy do nacignicia na kilka, kilkanacie minut. Przecedzamy (chyba, e nie przeszkadzaj nam pywajce zioa lub korzystamy z gotowej torebki) i pijemy jeszcze ciep herbatk maymi ykami. Mona pi wystudzon (chocia jeli wierzy medycynie chiskiej ciepa jest lepsza), ale nie pniej, jak w dniu przygotowania. Herbatek lepiej nie dosadza.

Czym zatem jest wywar, a inaczej odwar? Przygotujemy go z twardych czci rolin, czyli z kory, nasion lub korzenia. Zioa, najlepiej starannie rozdrobnione, wsypujemy do naczynia emaliowanego lub szklanego, ale takiego, ktre mona podgrzewa. Zalewamy wod i ogrzewamy kilka minut do p godziny w temperaturze bliskiej wrzenia (ok. 90 stopni C.). Odstawiamy na 10 minut i odcedzamy.Wywar naley wypi w dniu przygotowania.

Dla porzdku przypominamy jeszcze o zapomnianych nieco maceratach. Macerat to po prostu wycig wodny, przygotowywany na zimno. Rozdrobnione zioa zalewamy przegotowan, ostudzon wod. Odstawiamy na kilka godzin. Przecedzamy i dokadnie odciskamy. Wypijamy tego samego dnia. Raczej latem ni w sezonie infekcyjnym. Wtedy jednak lepiej si rozgrza.

Najlepsze zioowe herbatki

Alkohol lekarstwem? Tak, jednak w dawce odpowiedniej dla leku Alkohol lekarstwem? Tak, jednak w dawce odpowiedniej dla leku Shutterstock

Nalewki i wina - przepisy dla dorosych

Na trawienie, na rozgrzewk, dla smaku... Kieliszek nalewki od czasu do czasu na pewno nie zaszkodzi, pod warunkiem, e nie jeste kierowc.

Nie ma jednego, uniwersalnego przepisu na dobr nalewk. Rnice dotycz przede wszystkim proporcji. Wsypujemy zioa do duego, zakrcanego soika. Zalewamy wdk (w przypadku niektrych zi trzeba j rozcieczy wod) lub winem. Proporcje znajdziesz w konkretnym przepisie. Pozostawiamy ma 14 do 21 dni. Codziennie jednak, rano i wieczorem, trzeba solidnie sojem potrzsn. Tak przygotowan zawiesin przesczamy przez gaz i przelewamy do butelek z ciemnego szka. Nalewka nadaje si do spoycia przez dwa lata.

By zrobi wino zioowe, roliny umieszczamy w gsiorku i zalewamy wod z cukrem. Dodajemy drode. Po fermentacji zlewamy wino znad osadu, przelewamy do butelki z ciemnego szka i korkujemy. Najlepiej przechowywa w suchej piwniczce. Wwczas wino moe sta bezkarnie naprawd bardzo dugo.

Okady zioowe mog by lecznicze jak i upikszajce Okady zioowe mog by lecznicze jak i upikszajce Shutterstock

Kompresy, kataplazmy i okady - czyli zioa zewntrznie

Leki stosowane zewntrznie kiedy cieszyy si ogromn popularnoci. I dzisiaj wci jest ich cakiem sporo, zarwno tych z apteki (np. maci przeciwblowe), jak i naturalnych, domowych (okady z rumianku na zmczone oczy czy kompresy przy blu gowy).

Zarazem lekarze przestrzegaj, e w przypadku chorb dermatologicznych czy wszelkich uszkodze skry, zranie, zioa i inne metody tradycyjne mog przynie wicej szkody ni poytku. Jeli ju leczenie zewntrzne, to albo bez zi (sama woda, ld), albo pod nadzorem lekarza (ortopedy, internisty, dermatologa - w zalenoci od potrzeb).

Zatem jedynie sygnalizujemy, e z pomoc zi (rozsdnie!) mona zrobi okad, kompres, bd kataplazm, najczciej o dziaaniu przeciwblowym, przeciwzapalnym lub przeciwobrzkowym.
Okad lub kompres to opatrunek nasczony odpowiednim pynem, wykorzystywany w profesjonalnej fizjoterapii, ale i w warunkach domowych. Moe by ciepy lub zimny, w zalenoci od potrzeb. Mokry materia zwykle jest jeszcze owijany drugim, zabezpieczajcym.

Kataplazmy to te rodzaj okadu, ale bardziej intensywnie wykorzystujce zioa. Najczciej stosowane s w postaci papki (rozdrobnione zioa zalane niewielk iloci wody) lub zi zalewanych odrobin wrztku, a gdy lekko przestygn, przykadanych do skry i przykrywa gaz. Zwolennicy takich metod leczenia wierz, e to bardziej skuteczne ni klasyczne okady. My przypominamy, e jednak bardziej ryzykowne w niedowiadczonych rkach.

Oleje zioowe znajduj zastosowanie w kosmetyce i w kuchni Oleje zioowe znajduj zastosowanie w kosmetyce i w kuchni Shutterstock

Oleje i maci - dla znawcw

Oleje zioowe mog zastpi sklepowe olejki do kpieli, niektre nadaj si te jako przyprawy w kuchni. Poniewa zawieraj substancje aromatyczne, mog u osb wraliwych wywoa uczulenie. Trzeba wiedzie, jak je stosowa. Nieumiejtnie dobrany olej moe zepsu cakiem udan potraw.

Oleje przygotowuje si ze wieych kwiatw lub innych mikkich czci roliny, bogatych w olejki eteryczne. Przepisy na nie bardzo si rni. Jedna z popularnych propozycji: u zioa ciasno w soiku i zalej zimnym olejem sonecznikowym, winogronowym, sojowym lub oliw. Zakr soik i ustaw w nasonecznionym miejscu. Codziennie wstrzsaj. Po miesicu przeced przez gaz i przelej do butelek z ciemnego szka. Inne rozwizanie: roliny ukadamy luno, a olej ma by gorcy. Olejek jest gotowy po 2 tygodniach...

Ma powstaje z poczenia oleju zioowego z wazelin, lanolin albo woskiem pszczelim. Podgrzewamy w miseczce na garnku z wrztkiem, a do cakowitego rozpuszczenia wszystkich skadnikw. Mieszanin przekadamy do soika z ciemnego szka. Stosujemy zewntrznie, ale ostronie! Przypominamy, e podobnie jak w przypadku kompresw przy maciach take trzeba zachowa rozsdek i umiar. Wszelkie rany i zmiany skrne samodzielnie najlepiej jedynie przemy wod, a jeli wymagaj leczenia, to powinno si ono odbywa pod nadzorem lekarza. Gdy on si zgodzi na zioa, to czemu nie?