Badanie wzroku

Kiedy chodzimy do okulisty? Gdy trzeba dobra lub zmieni okulary oraz gdy mamy jakie dolegliwoci oczu. Tylko nieliczni przestrzegaj zalecenia, by wykonywa badania kontrolne. Jak wyglda pene badanie okulistyczne i jakie choroby jest w stanie wykry?
Wizyta u okulisty kojarzy si nam z odczytywaniem z tablicy na cianie rzdw coraz mniejszych literek - najpierw jednym a potem drugim okiem. Tymczasem postp medycyny sprawi, e w gabinecie tego lekarza znajduje si sporo skomplikowanej i zaawansowanej technologicznie aparatury. Pozwala ona szybko, bezbolenie i dokadnie oceni stan zdrowia oka, wykry wady wzroku oraz uatwi diagnostyk chorb oczu. Warto wiedzie, co i w jaki bada lekarz zagldajc pacjentowi w oczy.

Krok 1 - wywiad

To zwykle konieczny wstpny etap badania. Lekarz musi zebra jak najwicej informacji o pacjencie, bo taka wiedza uatwi mu ocen stanu wzroku oraz pozwoli zwrci szczegln uwag na niektre etapy badania.

Okulista pyta o:

- wiek (na przykad tzw. starczowzroczno - jak sama nazwa wskazuje - ma cisy zwizek z wiekiem),

- tryb ycia (np. uprawianie sportw siowych moe spowodowa odwarstwienie siatkwki oka, a codzienna wielogodzinna praca przy komputerze czy dugie ogldanie telewizji wpywaj negatywnie na kondycj oczu),

- wykonywany zawd i warunki pracy (silne obcienie narzdu wzroku predysponuje do niektrych chorb, praca fizyczna do odwarstwienia siatkwki, natomiast kontakt z niektrymi chemikaliami oddziauje negatywnie na stan oczu),

- wystpujce choroby przewleke (np. cukrzyca, miadyca czy nadcinienie ttnicze maj w duszej perspektywie negatywny wpyw na stan oczu i mog by powodami jego chorb),

- przebyte choroby (np. choroby zakane przebiegajce z bardzo wysok temperatur mog spowodowa upoledzenie wzroku, a zatrucia chemiczne np. oowiem czy rtci mog uszkodzi nerw wzrokowy),

- przyjmowane leki (zwaszcza leki stosowane stale przy chorobach przewlekych, np. grulicy mog oddziaywa na oczy; take niektre antybiotyki, np. streptomycyna mog uszkodzi wzrok),

- siganie po uywki (np. palenie papierosw bardzo le wpywa na oczy i przyspiesza degeneracj plamki tej skutkujc pogorszeniem widzenia),

- sposb odywiania (np. dieta uboga w witamin A osabia widzenie, zwaszcza w warunkach zego owietlenia, niedobr witaminy C przyspiesza rozwj zamy, a nadmiar soli w diecie podwysza cinienie w gace ocznej, co jest grone przy jaskrze).

Wywiad rodzinny czyli pytanie o choroby oczu wystpujce u krewnych daje lekarzowi informacje o moliwoci dziedziczenia skonnoci do niektrych chorb oczu, np. jaskry.

Krok 2 - ogldanie oczu od przodu

Jest to badanie makroskopowe - okulista goym okiem, bez uycia szka powikszajcego czy aparatury dokadnie przyglda si obu oczom. Ocenia, jak wygldaj powieki (na ich brzegach moe pojawi si np. stan zapalny, gradwka lub jczmie), spojwki (zapalenie spojwek to czsta choroba o podou alergicznym lub wywoana przecieniem narzdu wzroku czy przebywaniem w pomieszczeniach o suchym powietrzu, sztucznym owietleniu lub w zanieczyszczonym rodowisku), przd gaki ocznej, rogwka, renice, narzd zowy. To pozwala ju na pocztku badania wychwyci nieprawidowoci w wygldzie czy dziaaniu narzdu wzroku.

Krok 3 - badanie w lampie szczelinowej

To kolejny, bardziej szczegowy etap ogldzin oczu. Przyrzdu zwanego lamp szczelinow uywa si w okulistyce od ponad stu lat, ale cigle jest on przydatny i udoskonalany. Skada si ze rda wiata dobrej jakoci oraz obuocznego mikroskopu (o powikszeniu obrazu 6, 10 i 25 razy). Pacjent siada na taborecie przed aparatem opierajc czoo i brod na podprkach. Lekarz patrzc przez mikroskop dokadniej oglda oczy w cienkiej smudze wiata o regulowanej wielkoci i pooeniu. Owietla badane oko tak, by jak najlepiej widzie wane szczegy. W czasie badania prosi pacjenta o spojrzenie w d, w gr, w lewo i w prawo, by dokadnie obejrze du powierzchni gaki ocznej.

Przy zastosowaniu dodatkowych przystawek do aparatu moe obejrze te dno oka, wntrze gaki ocznej, ciaa szklistego i siatkwk.

Krok 4 - badanie ostroci wzroku

To proste badanie o duym znaczeniu. Przy wielu chorobach oczu podstawowym objawem jest bowiem pogorszenie ostroci widzenia. Badanie to odbywa si na pocztku wizyty, kiedy wzrok pacjenta nie jest zmczony. Niezbdnym akcesorium do tej kontroli s tablice z rzdami znakw, tzw. optotypw o odpowiednio dobranej wielkoci. Zwykle s to litery, ale istniej te tablice z obrazkami - do badania dzieci nieznajcych jeszcze liter. Czasem zamiast tablic uywa si rzutnika, a znaki do odczytania s wywietlane na ekranie.

Osobno bada si kade z oczu, jednoczenie zakrywajc drugie.

Krok 5 - badanie rodzaju wad wzroku

Pozwala dobra waciwe szka okularw. Su do tego mniej i bardziej skomplikowane przyrzdy. Pierwszy to kaseta szkie prbnych, przez ktre patrzc pacjent czyta tekst. To pozwala dobra szka umoliwiajce uzyskanie najwyraniejszego widzenia.

Lekarz posuguje si te lusterkiem z otworkiem i rzucajc przeze smug wiata moe oceni, czy oko jest krtkowzroczne, nadwzroczne, czy moe wystpuje astygmatyzm. To badanie nosi nazw skiaskopia i jest uzupenieniem badania ostroci wzroku.

Kolejna szybka i obiektywna ocena wady wzroku moe by dokonana za pomoc refraktometrii komputerowej. Lekarz korzystajc ze specjalnego aparatu oraz zestawu soczewek dobiera takie, przez ktre pacjent widzi najlepiej. Wynik badania ma postac wydruku komputerowego. Badanie wykonuje si dla kadego oka oddzielnie. Refraktometr mierzy wielko wady, ale nie dokonuje oceny narzdu wzroku i nie jest w stanie wykry ewentualnych chorb oczu - to musi zrobi lekarz.

Krok 6 - badanie dna oka

To bardzo wane badanie, ktre powinno by wykonywane podczas kadej wizyty u okulisty. Pozwala rozpozna wikszo chorb oka, a dokadniej - jego poszczeglnych czci. Umoliwia diagnoz schorze siatkwki (odklejenie siatkwki, krwotoki w tej czci oka), bony naczyniowej oka (stany zapalne oraz nowotwory), nerwu wzrokowego (zapalenie nerwu, jaskra) oraz ciaa szklistego (zmtnienie, wylew krwi).

Badanie dna oka dostarcza lekarzowi nie tylko informacji o kondycji narzdu wzroku, ale take umoliwia ocen wpywu chorb przewlekych (cukrzycy, nadcinienia ttniczego i miadycy) na oczy oraz stanu zaawansowania tych chorb w caym organizmie (na podstawie ogldzin naczy krwiononych w dnie oka). Przyrzd umoliwiajcy wykonanie tego badania to oftalmoskop czyli wziernik okulistyczny. Owietla oko i pozwala oglda je w powikszeniu oraz w rnych kolorach wiata, co uatwia lekarzowi dostrzeenie niektrych zmian w dnie oka oraz postawienie waciwej diagnozy.

Przed badaniem zakrapla si do oczu pacjenta krople z atropin, ktra powoduje rozszerzenie renic. To uatwia zajrzenie do oka. Atropina nie powinna by stosowana u chorych na jaskr.

Krok 7 - mierzenie cinienia rdgakowego

To najmniej przyjemne badanie okulistyczne, ale i ono jest niebolesne. Dokonuje sigo za pomoc przyrzdu o nazwie tonomer. Lekarz dmucha w oko kilkakrotnie silnym wskim strumieniem powietrza z aparatu. Uderzenie tego powietrza w powierzchni gaki ocznej na chwil miejscowo lekko odksztaca jej powierzchni. Stopie tego odksztacenia zaley od wielkoci cinienia wewntrz gaki. Komputer natychmiast przelicza wyniki pomiaru. Oko reaguje odruchem obronnym na dmuchnicie i pacjent czasem bezwiednie zamyka si podczas badania. Dlatego pomiary (a wic i dmuchnicia) s powtarzane kilkakrotnie dla kadego oka, by uzyska moliwie jak najdokadniejszy wynik.

Wynik badania uatwia m.in. diagnostyk jaskry.

Krok 8 - badanie pola widzenia

To badanie niezbdne przy wykrywaniu chorb siatkwki i nerwu wzrokowego, szczeglnie w diagnostyce jaskry. Przeprowadza si je na urzdzeniu o nazwie polomierz komputerowy. Pacjent patrzy w aparat i stara si jak najszybciej da zna, gdy tylko zauway w polu widzenia pojawiajce si wietlne znaczki.

Badanie pozwala wykry ewentualne ubytki pola widzenia i daje wynik zobiektywizowany, okrelony liczbowo. Dziki temu mona porwnywa wyniki kolejnych bada i ledzi postp choroby u pacjenta.

Jak si przygotowa do badania?

Wybierajc si do okulisty, warto pamita o paru wymogach, ktre uatwi lekarzowi dokonanie badania.

- Zrezygnuj z makijau - to uatwi lekarzowi obejrzenie oczu, nie zakci te diagnostyki tzw. zespou suchego oka oraz ewentualnego rozpoznania jaskry. Pomalowane rzsy i powieki utrudniaj nawet diagnostyk odklejenia siatkwki!

- Odstaw samochd - wracajc z badania nie bdziesz mg prowadzi auta, gdy po zakropleniu atropiny przez kilka godziny utrzymuje si nieostre widzenie oraz zwikszona wraliwo na wiato. To mogoby spowodowa niebezpieczestwo na drodze.

- Nie planuj pracy po badaniu - rozszerzenie renic po zakropleniu atropiny utrudnia prac przy komputerze oraz wszelkie czynnoci wymagajce dobrego widzenia z bliska (czytanie, pisanie, prace precyzyjne).

Kalendarium bada

11-24 miesic ycia dziecka - co 6 miesicy
w 3 roku ycia
przed rozpoczciem nauki w szkole
6-17 lat - co 2 lata lub wg zalece lekarza
18-40 lat - co 2-3 lata lub wg zalece lekarza
41-60 lat - co 1-2 lata lub wg zalece lekarza
powyej 60 roku ycia - raz w roku lub wg zalece lekarza

Uwaga:

- osoby z grup ryzyka: pacjenci z cukrzyc, chorzy na nadcinienie ttnicze i miadyc oraz na jaskr, AMD i inne powane schorzenia okulistyczne powinni skrupulatnie przestrzega terminw bada kontrolnych i wykonywa je wg zalece lekarza prowadzcego; tylko dziki takiej systematycznej kontroli moliwe jest ledzenie postpw choroby oczu i modyfikowanie leczenia

- pacjenci noszcy soczewki kontaktowe powinni wykonywa badanie okulistyczne raz w roku bez wzgldu na wiek lub wg zalece lekarza

- do okulisty trzeba zgosi si zawsze wtedy, gdy wystpi bl lub zaczerwienienie oka/oczu, pogorszenie widzenia lub uraz oka/oczu

Nasze kalendarium bada profilaktycznych ma charakter oglny. Lekarz zawsze dostosowuje badania do stanu twojego zdrowia, stylu ycia (np. palenie papierosw), chorb, ktre pojawiy si w twojej rodzinie.