Czerniak zoliwy: objawy, leczenie

Czerniak zoliwy - to nowotwr zoliwy skry, bon luzowych lub bony naczyniowej oka, ktry wywodzi si z melanocytw. Melanocyty to komrki barwnikowe wytwarzajce melanin, odpowiedzialn za kolor skry, ktre ulegaj zoliwym przemianom. Czerniak jest nowotworem wystpujcym najczciej na skrze, jednak moe pojawi si take w innych miejscach w ktrych s obecne melanocyty czyli na bonach luzowych jamy ustnej lub odbytu czy siatkwce oka.

Czerniak jest bardzo gronym nowotworem, istotne jest jego jak najwczeniejsze wykrycie co zwiksza szanse na cakowite wyleczenie.

Czerniak zoliwy pojawia si najczciej u osb dorosych, w rednim wieku, rzadziej u dzieci. Powstaje na skutek zmian w komrkach melanocytw. Wedug przeprowadzonych bada czerniak moe mie podoe genetyczne. Czynniki ryzyka zachorowania na nowotwr skry to:

  • dua ekspozycja na promieniowanie soneczne (UV) - jest uwaana za gwny czynnik pojawienia si nowotworw skry. Najgroniejsza jest ekspozycja na naturalne lub sztuczne promieniowanie UV, szczeglnie we wczesnym dziecistwie. Moe to powodowa oparzenia soneczne, ktre zwikszaj ryzyko wystpienia czerniaka.
  • jasna karnacja
  • blond i rude wosy
  • niebieskie oczy
  • liczne zmiany skrne np. piegi oraz dua liczba pieprzykw - ryzyko zachorowania na czerniak zoliwy wzrasta jeeli dua ilo zmian skrnych naraona jest na promieniowanie UV
  • czynniki genetyczne - wystpowanie w rodzinie czerniaka zwiksza ryzyko zachorowania. Wedug przeprowadzonych bada, w przypadku 10 proc. chorych stwierdza si czynniki genetyczne. Dotyczy to genu CDKN2A ktry ulega mutacjom
  • czste korzystanie z solarium - szczeglnie w modym wieku zwiksza ryzyko wystpienia czerniaka w przyszoci
  • pojawienie si oparze sonecznych
  • wczeniejsze wystpienie czerniaka
  • wystpowanie innego nowotworu skry np. rak kolczystokomrkowy, rak podstawnokomrkowy
  • wiek - ryzyko zachorowania wzrasta wraz w wiekiem
  • skra pergaminowa

Czerniak - rozpoznanie

Naley pamita, e im wczeniejsze wykrycie choroby tym wiksza szansa na jej wyleczenie. Bardzo wane jest aby obserwowa wszelkie zmiany pojawiajce si na skrze, w szczeglnoci ciemne i due pieprzyki o nieregularnych ksztatach. Czerniak jest najczciej wystpujcym nowotworem skry. Naukowcy opracowali algorytm ABCD, dziki ktremu rozpoznanie czerniaka jest atwiejsze:

  • A” (assymetry) - asymetria - pojawia si asymetria znamienia, wygld jest nieregularny
  • „B” (borders) - granice - brzegi zmiany s nierwne i nieregularne
  • „C” (color) - kolor - kolor zmiany moe by rnorodny, jasnobrzowy, czarny a nawet niebieski, rozoony nierwnomiernie, czsto pojawiaj si punktowe skupienia barwnika
  • „D” (diameter) - rednica - wielko zmiany ma powyej 5 mm
  • „E” (elevate) - uwypuklenie - zmiany czerniakowe s bardzo wypuke, ponad naskrek dookoa

Powstaa zmiana moe by grudkowata lub guzkowata. Naley pamita e nie kada zmiana stanie si czerniakiem, a jeden objaw nie jest podstaw do postawienia diagnozy. Jednak w  przypadku pojawienia si problemu, naley obserwowa zmian i zwrci si do lekarza specjalisty - dermatologa. Przeprowadza on badanie za pomoc diaskopu - urzdzenia optycznego, a w przypadku podejrzenia czerniaka kolejnym etapem jest wizyta chirurgiczna. Podstaw do rozpoznania nowotworu skry jest badanie histopatologiczne, ktre polega na wyciciu zmiany, wraz z marginesem zdrowych tkanek. Nie powinno si przeprowadza biopsji zmiany, poniewa w przypadku wystpienia czerniaka moe ona spowodowa przemian agodnego nowotworu w zoliwy.

Objawy czerniaka zoliwego

Czsto dodatkowymi objawami ktre pomagaj rozpozna czerniaka zoliwego jest owrzodzenie, wid, zaczerwienieni skry w okolicach zmiany, asymetria wzrostu zmiany oraz uwypuklenie. Wszystkie zmiany powstae w okolicach pieprzykw oraz schemat ABCDE, s podstaw do natychmiastowej konsultacji dermatologicznej.

Leczenie czerniaka zoliwego

Leczenie raka skry jakim jest czerniak zoliwy zazwyczaj jest wieloetapowe. Podstaw jest leczenie chirurgiczne, ktre polega na wyciciu nowotworu, zazwyczaj z marginesem zdrowej skry o szerokoci 1-2 cm, w zalenoci od wielkoci zmiany. Margines wycicia zapobiega przed kolejnymi nawrotami zmian.

Kolejno zastosowanie ma izolowana koczynowa chemioterapia perfuzyjna, ktra jest stosowana w przypadkach kiedy doszo do przerzutw do np. do tkanki podskrnej. Terapia ta polega na podawaniu chorym dawek lekw, bezporednio do koczyny, ktra jest odizolowana od krenia systemowego.

Radioterapia jest leczeniem miejscowym wykonywanym jeeli operacja nie jest moliwa lub chory nie wyraa zgody na operacj. Czsto stosowana jest rwnie jako uzupenienie operacji, gdy istnieje podejrzenie e nowotwr nie zosta usunity w caoci. Moe by rwnie stosowana u osb, u ktrych doszo do przerzutw na wzy chonne.

Immunoterapia - polega na stymulacji ukadu odpornociowego do wytwarzania przeciwcia w celu zwalczania komrek nowotworowych.  

Czerniak gaki ocznej

Tworzy si w procesie mutacji komrek barwnikowych. Jest to ten sam typ nowotworu, ktry pojawia si na skrze. Zmiany rozwijaj si najczciej na naczyniwce, w tylnym odcinku oka a czasem rwnie w okolicach tczwki. Guz zlokalizowany w tylnej czci oka czsto przebiega bezobjawowo i jest niezauwaalny. W pniejszy stadiach gdy guz jest wikszy pojawiaj si objawy jak zaburzenia widzenia, zmniejszenie pola widzenia, mroczki przed oczami. Guz moe powodowa take takie dolegliwoci jak astygmatyzm, krtko lub dalekowzroczno. Rozwj czerniaka moe spowodowa take wzrost cinienia wewntrzgakowego a take zam.

Czerniak zlokalizowany w okolicach plamki tej czsto moe powodowa problemy z czytaniem, ogldaniem telewizji czy prowadzeniem samochodu.

Nowotwr zlokalizowany przy naczyniach krwiononych gaki ocznej moe doprowadzi do przerzutw w obrbie caego organizmu. Najczciej jest to wtroba, puca, koci oraz skra.

Leczenie czerniaka oka polega najczciej na chirurgicznym usuniciu zmiany z gaki ocznej, terapii fotodynamicznej - doylna terapia lekami ktre powoduj rozpad guza, radioterapia, a w ostatecznoci nawet wycicie gaki ocznej.

Rokowanie jest uzalenione od zaawansowania choroby w trakcie wykrycia oraz od moliwoci leczenia.

Czerniak paznokcia

Czerniak paznokcia jest najtrudniejsz odmian nowotworu. Czsto przypomina inne choroby i zakaenia, zazwyczaj jest rozpoznawany w zaawansowanym stadium. Czerniak paznokcia inaczej czerniak podpaznokciowy dotyczy pytki paznokciowej i najczciej wystpuje na kciuki, palcu wskazujcym lub duym palcu stopy.

Czerniak wystpujcy pod paznokciem bardzo czsto jest mylony z krwiakiem podpaznokciowym, a zazwyczaj pocztkowo nie daje adnych objaww i jest wykrywany stosunkowo pno. Najskuteczniejsza metoda wykrycia czerniaka paznokcia to dermatoskopia. Najczciej w leczeniu czerniaka paznokcia stosuje si amputacj paliczka, w celu niedoprowadzenia do jego rozprzestrzenienia i przerzutw.