Usta - miernik twojego zdrowia

Usta traktujemy je jako wany atrybut urody. Jednak zapominamy o ich codziennej pielgnacji. A szkoda, gdy s delikatne, skonne do podranie i wysuszenia. Jak dba o usta i radzi sobie z ich bolesnymi i szpeccymi dolegliwociami?
Warstwa nabonka pokrywajcego wargi jest wyjtkowo cienka. Tak cienka, e przewituj przez ni naczynia krwionone i dlatego mamy czerwone lub rowe usta. Skra w postaci tzw. czerwieni wargowej to cecha charakterystyczna wycznie dla gatunku ludzkiego. Jest pozbawiona wosw, gruczow potowych oraz bardzo ubogo wyposaona w gruczoy ojowe. Ta ostatnia waciwo sprawia, e naturalna ochronna warstwa lipidowa na ustach jest take wyjtkowo cienka. W dodatku nieustannie cieramy j, oblizujc usta, jedzc czy pijc, przez co wargi staj si odsonite na dziaanie uszkadzajcych i bezbronne.

Usta - wysuszenie i pierzchnicie

Z powodu niewielkiej liczby gruczow ojowych na skrze warg, s one sabo chronione przed utrat wilgoci. Natomiast brak barwnika (melaniny) obecnego w skrze innych okolic ciaa, sprawia, e usta s niezabezpieczone przed promieniowaniem ultrafioletowym. Wiatr, niskie temperatury, ale take upay, maa wilgotno powietrza i dziaanie soca to czynniki, ktre wysuszaj skr warg. Najpierw powoduj uczucie cignicia i napicia naskrka. Wtedy odruchowo przecigamy po ustach jzykiem, a parowanie liny wywouje jeszcze szybsz utrat wilgoci. Powierzchnia warg robi si szorstka, a naskrek traci gadko i zaczyna si uszczy. W kolejnym etapie skra pka, a drobne ranki zaczynaj krwawi. Zjawisko to nazywamy pierzchniciem.

Tego nie rb:

Nigdy nie oblizuj ust bdc na dworze i nie przygryzaj warg zbami.
- Nie obgryzaj i nie skub sterczcego naskrka. Trudno si powstrzyma, ale opanuj si, gdy w przeciwnym razie powstan krwawice i piekce ranki.
- Nie jedz sonych, kwanych, gorcych i pikantnych potraw, kiedy masz spierzchnite usta, bo to wzmaga bl i powoduje zaostrzenie objaww.
- Nie wystawiaj uszkodzonych warg na dziaanie wiatru, soca czy mrozu.
- Nie przemywaj ust tonikiem zawierajcym alkohol ani nie dezynfekuj ranek na wargach alkoholem, gdy to jeszcze bardziej je wysuszy.

Rady pielgnacyjne:

Zawsze przed wyjciem na dwr smaruj usta ochronn pomadk, sztyftem lub po prostu tustym kremem. Sztyft ochronny do ust powinien zawiera: lanolin, olejki i woski rolinne (z wiesioka, nasion konopi, awokado, migdaw, olejek joboba czy maso shea), wosk pszczeli oraz witaminy A i E. Powinien te mie filtr UV (co najmniej SPF 15) i to bez wzgldu na to, czy uywasz go latem, czy zim.
- Powtarzaj smarowanie zawsze, kiedy masz uczucie cignicia skry warg oraz podczas pobytu w pomieszczeniach o suchym powietrzu (klimatyzowane biuro, mieszkanie z centralnym ogrzewaniem).
- Na zdrowe usta przed pocigniciem ich kolorow pomadk zawsze na nieco tustego kremu i poczekaj chwil, a si wchonie.

Domowe kuracje:

Jeli usta s spierzchnite i popkane, zamiast pomadk smaruj je maci gojc z witamin A lub specjalnym balsamem.
- Do tego celu moesz wykorzysta take oliw z oliwek lub olejek sezamowy (z delikatesw) lub kokosowy (kupisz go w drogerii lub sklepie z zioami).
- Na noc nakadaj na wargi grub warstw wazeliny - natuci i wygadzi skr. Taka ochrona sprawia rwnie, e naskrek jest bardziej elastyczny, mniej skonny do dalszych uszkodze i szybciej si regeneruje.
- Pij duo wody - niedobory pynw w organizmie take powoduj wysychanie i pierzchnicie warg.
- Zrb spierzchnitym ustom sodki piling. Zwil palec, zanurz go w gruboziarnistym cukrze i delikatnie masuj wargi, by usun wysuszony naskrek. Potem starannie natu usta.
- Wyprbuj piling z patkw owsianych. Zawieraj mnstwo leczniczych witamin z grupy B i cennych mineraw, wic dodatkowo odywi wargi. Zalej yk patkw 4 ykami gorcej wody, a kiedy papka ostygnie go temperatury ciaa, masuj ni usta. Taki masa usunie wyschnity naskrek, nawily i wygadzi wargi.
- Zastosuj maseczk z miodu - dziaa odywczo, regenerujco i nawilajco. Wystarczy posmarowa usta warstw miodu i stara si nie zliza go przez 5-10 minut. Potem moesz zje pyszny okad i natuci usta balsamem.

Do rozwaenia:

Czasem pierzchnicie ust to skutek niedoboru witaminy A, witamin z grupy B lub elaza.

Wzboga swoje menu w wicej pomaraczowych, tych i czerwonych owocw i warzyw, pij wieo wycinity sok z marchewki, jedz patki owsiane i kasze.
- Wykonaj badanie kontrolne krwi, tzw. morfologi - wykae, czy nie masz anemii. Jeli wyniki bd poniej normy, konieczna jest konsultacja u lekarza.

Niekiedy problemy ze skr warg to nadwraliwo lub alergia na jaki skadnik pomadki lub byszczyka. Zastanw si, czy przed pojawieniem si kopotw, nie zacza uywa nowego kosmetyku do ust? Na wszelki wypadek odstaw go na kilka dni i obserwuj, czy wysuszenie ust mija.

Kiedy do lekarza?

Jeeli pierzchnicie ust wystpuje u ciebie bardzo czsto lub nie przechodzi caymi tygodniami, id do lekarza rodzinnego. Czasem przyczyny tych kopotw s gbsze - wywoane chorobami oglnoustrojowymi, np. chorob tarczycy czy cukrzyc. Lekarz zleci wykonanie odpowiednich bada.

Usta: zajady czyli problem w kcikach

Jest to pkanie kcikw ust, co powoduje sczenie si ranek i bl przy otwieraniu ust. Jeli do ranki dostan si drodaki lub bakterie, mog powsta brzydkie i bardzo bolesne naderki, ktre s przewlekym stanem zapalnym. "Zwyke" zajady mog wystpowa jednostronnie i zazwyczaj ustpuj samoistnie. Natomiast naderki zapalne utrzymuj si tygodniami i dotycz obu kcikw ust, gdy zakaenie drodakami, paciorkowcami lub gronkowcami szybko si przenosi.

Przyczyny zajadw:

Niedobr witamin z grupy B (gwnie B2) - dlatego zajady czsto pojawiaj si w sytuacji wyczerpania, zego odywienia lub lekkiej awitaminozy na przedwioniu
- nadmiar kawy - ten napj wypukuje z organizmu witaminy
- antybiotykoterapia - powoduje zniszczenie przyjaznych bakterii bytujcych w ukadzie pokarmowym (w jelicie grubym), ktre wytwarzaj witaminy z grupy B
- dugotrwae stosowanie lekw sterydowych
- choroby przebiegajce z niedoborami odpornoci, np. nowotwory, choroby autoimmunizacyjne (tocze ukadowy, reumatoidalne zapalenie staww)
- leczenie immunosupresyjne
- cukrzyca
- dranienie kcikw ust lin wydzielan w nadmiarze, np. podczas zbkowania u dzieci
- podranienie luzwki jamy ustnej wywoane noszeniem protez dentystycznych
- reakcja nadwraliwoci lub uczulenia, np. na fluor lub mentol wchodzce w skad pasty do zbw lub nikiel znajdujcy si w sztucach
- stany zapalne w jamie ustnej (np. afty)
- stosowanie antykoncepcji hormonalnej
- dugotrway silny stres, przemczenie, przepracowanie - takie stany napicia nerwowego osabiaj odporno organizmu

Tego nie rb:

Nie dotykaj zmian w kcikach ust rkami i nie zdrapuj strupkw, gdy moesz w ten sposb zainfekowa zajady i spowodowa rozwinicie si stanu zapalnego.
- Unikaj ziewania i szerokiego otwierania ust, kiedy masz zajady.
- Nie wysuszaj zajadw rodkami zawierajcymi alkohol, bo to zaogni zmiany.
- Jeli po kilku dniach nie nastpio samowyleczenie, a zajady stay si wiksze, bol i zaatakoway oba kciki ust, nie licz, e choroba sama przejdzie.
- Nie pij alkoholu.
- Nie jedz produktw bogatych w cukier - nie tylko sodyczy, ale take sodkich owocw. Cukier to znakomita poywka dla drodakw.
- Nie jedz potraw bardzo gorcych, pikantnych, sonych, kwanych - podraniaj ranki i powoduj bl.

Rady pielgnacyjne:

Natuszczaj i zmikczaj zmienione chorobowo miejsca smarujc je kremem lub maci witaminow zawierajc witaminy A lub E (do kupienia w aptece).
- Na noc smaruj zajady linomagiem.
- Przykadaj drode na ranki w kcikach ust.
- Sprbuj jada sztucami plastikowymi.
- Odstaw now past do zbw, jeli problemy wystpiy po jej uyciu.

Domowe kuracje:

Jedz produkty bogate w witaminy z grupy B: mleko i jego przetwory, kasz gryczan, warzywa strczkowe (groch, zielony groszek, fasola, soja, soczewica, cieciorka, bb), kieki, otrby, pomidory, szczypiorek oraz miso.
- Uzupenij niedobory witaminy B2 jedzc drode piekarskie lub piwne albo ykajc tabletki drodowe (dostpne w aptece).
- Jedz czosnek - dziaa bakteriobjczo oraz wzmacnia odporno.
- Wprowad wicej surowych warzyw do swojego jadospisu - w ten sposb dostarczysz organizmowi wicej witaminy C, ktra dobrze wpywa na odporno.
- Jedz produkty bogate w probiotyki czyli przyjazne bakterie (jogury i kefiry zawierajce ywe kultury bakteryjne).



Kiedy do lekarza?

Poniewa zajady to czsto zoony problem zdrowotny i wywoywa je moe wiele czynnikw, nie zawsze ustpuj one po zastosowaniu domowych metod. Nierzadko leczenie musi by kompleksowe, a do tego konieczna jest wiedza i dowiadczenie lekarza.

Jeli problem dokucza ci duej ni tydzie, zajady staj si coraz wiksze albo pojawiaj si czsto, id do lekarza rodzinnego. Pamitaj, e zajady to nie tylko kopot estetyczny. Nieleczone mog spowodowa przewlek infekcj warg i jamy ustnej, z ktr znacznie trudniej sobie poradzi. Poza tym udowodniono, e zajady sprzyjaj rozwojowi prchnicy zbw.

Lekarz doradzi, czy i jakie suplementy witaminowe powiniene przyjmowa. Zapytaj go te, czy nie warto sign po preparaty apteczne z probiotykami (np. Lakcid, Trilac, Dicoflor, Beneflora, Probacti). Jeeli bdzie podejrzewa oglnoustrojowe to dolegliwoci, zleci wykonanie odpowiednich bada.

Pamitaj, e powiniene skonsultowa z lekarzem nawet przyjmowanie dostpnych bez recepty lekw przeciwko zajadom, np. suplementw diety Lewipollen, Lips czy preparatu drodowego Dromin oraz stosowanie lekw zewntrznych, jak np. el Sachol czy ma Clotrimazol.

Usta - sinienie warg

Niektrzy obserwuj u siebie czasow i przemijajc zmian koloru warg - zamiast zwykego rowego zabarwienia pojawia si sinoniebieskie. Czy to powd do niepokoju?

Poniewa skra warg jest cienka i przewieca przez ni krew pynca w naczyniach, na ustach wida wyranie reakcj organizmu np. na obnienie temperatury ciaa. Usta siniej, kiedy zmarzniemy, np. podczas spaceru czy kpieli w zimnej wodzie. I nie ma w tym nic gronego. Naley si ogrza i wargi odzyskaj normaln barw.

Czasem jednak sinienie ust moe by symptomem powanej choroby, np. zapalenia puc, wady serca, rozedmy puc, zawau serca czy obrzku krtani w przebiegu infekcji wirusowej lub reakcji alergicznej, albo zaczopowania drg oddechowych przez ciao obce.

Kiedy do lekarza?

Jeeli masz skonno do atwego sinienia warg, ale nie wspwystpuj inne objawy, np. suchy kaszel, uczucie dusznoci, osabienie i zimny pot, moesz powiedzie o tym lekarzowi rodzinnemu podczas najbliszej wizyty. Natomiast jeli oprcz sinienia warg odczuwasz jakies dolegliwoci, zgo si jak najszybciej do lekarza rodzinnego.

Zaburzenia cinienia krwi, przyspieszenie ttna lub trudnoci w oddychaniu pojawiajce si po wysiku wymagaj konsultacji lekarza rodzinnego oraz dalszej diagnostyki. Doktor zbada ci i ustali zakres potrzebnych bada dodatkowych, np. wykonanie przewietlenia klatki piersiowej, EKG, echa serca i innych. Jeeli uzna to za stosowne, skieruje ci take na konsultacj kardiologiczn.

Jeli natomiast ju leczysz si kardiologicznie, jak najszybciej zgo si do swojego lekarza, gdy wystpi sinienie warg.

Te masz spierzchnite usta? Podyskutuj na Forum Gazeta.pl i zobacz, jak inni sobie z tym radz:
Czym smarowa pkajce usta?
Dlaczego powstaj zajady?
Sina skra wok ust dziecka - co to moe by?