Smak

Wielka Encyklopedia Medyczna
31.05.2011 , aktualizacja: 31.05.2011 17:17
A A A Drukuj
Zdolność odczuwania i rozróżniania smaków. Narząd smaku jest zbudowany z kubków smakowych skupionych w brodawkach języka , w błonie śluzowej podniebienia miękkiego oraz w łukach podniebiennych.
ZOBACZ TAKŻE
Artykuł jest częścią publikacji pochodzącej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, którą nabyć można w Kulturalnym Sklepie lub w każdą środę w kiosku

Kubki smakowe występują również w błonie śluzowej gardła, a ich rozmieszczenie zależy od indywidualnych uwarunkowań. Zazwyczaj są zlokalizowane na tylnej ścianie gardła, na wysokości podstawy języka. Pojedyncze kubki znajdują się również na przedniej ścianie gardła.

Przemieszczenie kubków smakowych

W chwili narodzin pojawia się wiele kubków smakowych rozmieszczonych na bardzo rozległym obszarze; u osób starszych szybko zanikają. U człowieka kubki smakowe osiągają pełen rozwój w okresie dojrzewania i pozostają w tym stanie do 45. roku życia, gdy rozpoczyna się proces ich zanikania.

Kubki smakowe to kuliste twory umiejscowione pionowo w nabłonku. Końcem bliższym stykają się z błoną podstawną nabłonka, a dalszym zbliżają się do powierzchni nabłonka, nie dotykając jej. Nabłonek otacza kubek i tworzy zagłębienie, w którym jest umiejscowiony. Komórki powierzchniowe tego nabłonka formują cienki i krótki kanał smakowy, dzięki któremu dalszy koniec kubka komunikuje się z powierzchnią błony śluzowej. Przyjmuje się, że przez ten kanał substancje mające smak przenikają w głąb kubków smakowych. Zewnętrzne pory smakowe są ujściem zewnętrznym kanału smakowego

Sieć nerwowa

Włókna nerwowe tworzą ciasną sieć w skórze, pod kubkami smakowymi, której odgałęzienia dochodzą do samych kubków, rozmieszczając się częściowo na brzegach, a częściowo w środkowej części. Wszystkie rozchodzą się jako swobodne rozgałęzienia i stykają się ze strukturami nabłonkowymi.

Smakowe włókna nerwowe są peryferycznymi odgałęzieniami komórek zwoju kolanka (zgiętego jak kolano) nerwu twarzowego, zwoju dolnego nerwu językowo-gardłowego oraz zwoju dolnego nerwu błędnego. Nerwy czaszkowe przesyłają impulsy nerwowe z kubków smakowych do rdzenia przedłużonego, skąd impulsy przechodzą do wzgórza oraz do kory mózgowej.

Nie wszystkie impulsy pochodzące z peryferycznych narządów smakowych przechodzą do kory mózgowej, stając się odczuciem. Wiele z nich może zatrzymać się, np. na poziomie jąder ślinowych, powodując odruchowe wydzielanie śliny.

Rola innych receptorów

Zmysł smaku daje szerokie możliwości odróżniania różnych pokarmów. Należy podkreślić rolę, jaką odgrywają w procesie rozpoznawania danego smaku elementy czuciowe innych receptorów (elementy węchowe) lub receptory mechaniczne jamy ustnej.

Wśród nieskończonej różnorodności smaków pięć jest określanych mianem podstawowych: słodki, gorzki, słony, kwaśny i umami [ten ostatni został wyodrębniony jako podstawowe doznanie smakowe stosunkowo niedawno i odpowiada smakowi soli kwasu glutaminowego]. Smaki nienależące do grupy pięciu smaków głównych zwane są złożonymi i tworzone przez kombinację dwóch lub więcej smaków głównych. Czasami do grupy smaków podstawowych zalicza się również smak ściągający, zasadowy, metaliczny oraz elektryczny.

Zaburzenia smaku

Uczucie smaku może zostać zaburzone z różnych przyczyn (zapalenia, urazy, nowotwory), które na różnych poziomach niszczą część ośrodkowego i obwodowego układu nerwowego, odpowiedzialną za odbieranie, przewodzenie oraz rozpoznawanie bodźców czuciowych o charakterze smakowym.

Zaburzenia smaku mogą przyjmować formę całkowitej utraty zdolności odczuwania określonego smaku lub fałszywych odczuć smakowych nieodpowiadających faktycznym bodźcom czuciowym (nieprzyjemne odczuwanie bodźców smakowych). Przy miejscowym paraliżu nerwu twarzowego innym objawom (paraliżowi mięśni mimicznych, trudnościom w zamykaniu powiek, ograniczeniu wydzielania śliny) towarzyszy utrata smaku 2/3 przedniej części języka. Wśród zaburzeń smaku należy wymienić halucynacje węchowo-smakowe występujące zazwyczaj w niektórych formach padaczki oraz w niektórych chorobach psychicznych.

Przyczyna występowania przewlekłych zaburzeń smaku powinna zostać wykryta przez zastosowanie badań odpowiednimi przyrządami, takich jak radiografia czaszki, tomografia komputerowa (TK) itd. Leczenie ma na celu wyeliminowanie przyczyny zaburzeń smakowych.

Zobacz więcej na temat:

  • 4
  • 3
Brak komentarzy