Zesp policystycznych jajnikw

Dysfunkcja jajnikw charakteryzujca si nadmiernym wydzielaniem hormonw androgenowych, ktre wywouje hirsutyzm. Nazywany rwnie zespoem Steina-Leventhala. Przyczyny zwikszonej produkcji testosteronu pozostaj nieznane.
Artyku jest czci publikacji pochodzcej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, ktr naby mona w Kulturalnym Sklepie lub w kad rod w kiosku

Przypuszcza si, e jest to nastpstwo wady wrodzonej ukadu podwzgrzowo-przysadkowego, ktry reguluje uwalnianie wszystkich hormonw, w tym produkowanych przez jajniki. Zesp policystycznych jajnikw jest jedn z najczstszych przyczyn hirsutyzmu. Brakuje dokadnych danych na temat zachorowalnoci. Szacuje si, e choroba wystpuje u 5% kobiet w wieku rozrodczym. Hirsutyzm jest przy tym najbardziej powszechnym objawem przedmiotowym schorzenia. Nadmierne wydzielanie hormonw androgenowych wywouje zmiany w owosieniu. Staje si ono bardziej szorstkie i ciemniejsze. Pozostae, czsto wystpujce objawy to wzrost masy ciaa i niepodno spowodowana zanikiem owulacji.

Rozmieszczenie tkanki tuszczowej gwnie w grnej czci brzucha nabiera cech androidalnych (mskich). W niektrych przypadkach obserwuje si przyrost objtoci piersi i wirylizacj narzdw pciowych (zwikszenie rozmiarw echtaczki itp.).

Rozpoznanie i leczenie

Do najbardziej przydatnych metod rozpoznania zespou policystycznych jajnikw nale badania poziomw hormonu luteinizujcego (LH) i hormonu folikulotropowego (FSH), a ponadto badanie stenia testosteronu we krwi oraz ultrasonografia jajnikw, ktra moe wykaza ewentualne zmiany ich struktury, pozwalajc dodatkowo okreli stopie zaburze w organizmie.

W przypadku gdy hirsutyzm jest najpowaniejszym objawem podmiotowym, a niepodno nie stanowi bezporedniego problemu dla pacjentki, leczenie polega na powstrzymaniu, poprzez podawanie progesteronu lub doustnych hormonalnych rodkw antykoncepcyjnych, hormonw produkowanych przez przysadk i jajniki. Jeli kobieta pragnie utrzyma podno, stosuje si leki sprzyjajce owulacji. Resekcja chirurgiczna jajnika jest metod przeznaczon dla pacjentek, u ktrych inne rodki nie przynosz zamierzonych rezultatw. Najpowaniejszym powikaniem zwizanym z zespoem policystycznych jajnikw jest niepodno. Ponadto u kobiet dotknitych tym schorzeniem zaobserwowano zwikszon zachorowalno na nowotwr zoliwy trzonu macicy.

Czy leczenie farmakologiczne pomaga zmniejszy objawy choroby policystycznych jajnikw?

Tak. Jeli leczenie farmakologiczne jest nieskuteczne, mona wykona zabieg chirurgiczny. Nie wykazano bezporedniego zwizku midzy utrat masy ciaa i zmniejszeniem objaww choroby, nawet jeli szczuplejsza sylwetka ogranicza ryzyko rozwoju chorb towarzyszcych, np. cukrzycy typu 2, ktra jest jednym z moliwych skutkw zaburzenia.

Zesp policystycznych jajnikw wie si z nieprawidowociami w procesie dojrzewania komrek jajowych u kobiet. Oocyty, zanim s gotowe do zapodnienia przez plemniki, przechodz rne stadia rozwojowe w jajniku. Proces ten koczy si, gdy komrka jajowa w peni dojrzeje i zostanie wydalona (owulacja) z jajnika do macicy. U kobiet dotknitych chorob wielotorbielow oocyty nie rozwijaj si cakowicie i owulacja w tym przypadku wystpuje rzadko lub w ogle jej nie ma, co jest oznak bezpodnoci. Jajniki s wiksze ni normalnie i maj na powierzchni mae guzki w postaci pcherzykw, ktre nie osigny dojrzaoci. Tego rodzaju zmiany s obecne u 25% kobiet, ktre podday si badaniu USG, u 10,4% z nich pojawiaj si te inne objawy: nieprawidowoci miesiczkowania lub jego brak, nadwaga i zwikszone owosienie ciaa (hirsutyzm).

Najskuteczniejsze leczenie

U wikszoci kobiet dotknitych chorob policystycznych jajnikw obserwuje si wysze ni zwykle stenie mskich hormonw pciowych (androgenw), a szczeglnie testosteronu (jest on obecny w niewielkich ilociach nawet u zdrowych kobiet). W wielu terapiach leczcych t chorob stosuje si leki, ktre zmniejszaj ilo hormonw mskich lub blokuj ich dziaanie. Wyniki bada wskazuj, e leczenie finasteroidem (lek przeksztacajcy testosteron w jego bardziej aktywn form), flutamidem (substancja o silnym dziaaniu antyandrogennym) lub spironolaktonem (lek hamujcy dziaanie androgenw) skutecznie redukuje nadmierne owosienie.

Octan cyproteronu (inny lek zmniejszajcy wytwarzanie androgenw) zmniejsza hirsutyzm, ale powoduje powane dziaania niepodane w ukadzie krenia, gdy zwiksza ryzyko wystpienia ylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.

Czsto kobiety chorujce na zesp policystycznych jajnikw maj rwnie obnion wraliwo na insulin (hormon kontrolujcy stenie cukru we krwi).Organizm, rekompensujc mniejsz wraliwo na dziaanie tego hormonu, produkuje go w wikszej iloci. W konsekwencji pacjentki dotknite zespoem policystycznych jajnikw bardzo czsto maj wysokie stenie insuliny. Hormon ten, oprcz kontroli stenia cukru we krwi, stymuluje produkcj androgenw i jest zwizany z kontrol rozwoju komrek jajowych. Z tego powodu metformina, lek pierwotnie stosowany tylko u pacjentw z cukrzyc, z powodzeniem moe by podawany u kobiet z zespoem policystycznych jajnikw, przyczyniajc si w niektrych przypadkach do przywrcenia normalnego cyklu miesiczkowego.

Rola chirurgii

Badania nie dostarczyy wiarygodnych wynikw dotyczcych roli utraty masy ciaa w leczeniu objaww policystycznych jajnikw. W niektrych przypadkach utrata masy ciaa (szczeglnie u pacjentek otyych) moe przywrci cykl menstruacyjny. Wykonywanie wicze fizycznych i kontrola wagi znaczco zmniejszaj u pacjentek z zespoem policystycznych jajnikw prawdopodobiestwo rozwoju cukrzycy typu 2.

W przypadkach nieskutecznoci leczenia farmakologicznego naley wzi pod uwag konieczno operacyjnego usunicia czci pcherzykw, co zmniejszy ilo produkowanych hormonw mskich (u kobiet androgeny s wytwarzane przez nadnercza i pcherzyki jajnika). Obecnie najczciej stosowan technik operacyjn jest diatermia jajnika (laserowy "drilling" jajnikw, nazwany tak od angielskiego sowa to drill znaczcego "wierci"). Zabieg przeprowadzany jest przy uyciu specjalnej igy wprowadzanej drog laparoskopii (przez may otwr w brzuchu). Ig robi si w wielotorbielowatym jajniku mae otwory o rednicy 3 mm, odcinajc od powierzchni zbdne pcherzyki jajnikowe. Zabieg przyczynia si do wznowienia owulacji u ok. 70% kobiet. Jednak powinien by wykonywany jedynie u pacjentek, u ktrych leczenie farmakologiczne nie przynosi adnych skutkw