Problemy z tarczyc

A co pity dorosy Polak ma kopoty z tarczyc. Niestety, wielu z nas o tym nie wie, tymczasem nieleczona tarczyca pogarsza stan zdrowia, a take jako naszego ycia
Tarczyca to niewielki, wacy zaledwie 30 gramw gruczo pooony u podstawy szyi pomidzy krtani a tchawic. Skada si z dwch symetrycznych patw poczonych wskim pasmem tkanki gruczoowej. Gdyby go rozoy i rozrysowa, ksztatem przypominaby motyla. Tarczyca jest bogato unaczyniona. To jeden z najwaniejszych gruczow wydzielania wewntrznego, a wic jedna z naszych fabryczek produkujcych hormony. Te ostatnie to z kolei zwizki o silnym dziaaniu biologicznym roznoszone przez krew i kontrolujce najrozmaitsze funkcje organizmu. Tarczyca produkuje trzy wane hormony - tyroksyn (oznaczan symbolem T4), trijodotyronin (T3) i kalcytonin. Tyroksyna i trijodotyronina zawieraj atomy jodu - tyroksyna cztery, a trijodotyronina trzy atomy. Lista zada, jakie maj do spenienia hormony tarczycy, jest zaskakujco duga. Podczas ycia podowego reguluj one wzrost tkanek i powstawanie niektrych enzymw, pobudzaj dojrzewanie centralnego ukadu nerwowego, a wic wpywaj bezporednio na wzrost mzgu , przyczyniaj si do rozwoju szkieletu i zbw, a take puc (tarczyca u rozwijajcego si dziecka zaczyna produkowa hormony ju od 10.-12. tygodnia ycia). Hormony tarczycy reguluj procesy wzrastania i dojrzewania pciowego, a przez cae ycie reguluj tempo przemiany materii, stymuluj produkcj energii cieplnej, wpywaj na transport wody, przemian cholesterolu, biaek, wapnia oraz fosforu, wpywaj na procesy intelektualne i nastrj, na prac serca, mini szkieletowych, jelit, a u kobiet take jajnikw . Mona miao powiedzie, e tarczyca ma wpyw na funkcjonowanie caego organizmu, na prawidowe dziaanie niemal wszystkich tkanek i narzdw. Ten niezwykle wany gruczo nie jest jednak cakiem niezaleny. Ma on swojego szefa w postaci przysadki mzgowej. Przysadka sprawdza, czy tarczyca prawidowo pracuje, i jeli hormonw we krwi jest za mao, popdza j, a jeli za duo - hamuje. Ta kontrola odbywa si za porednictwem produkowanego przez przysadk hormonu zwanego w skrcie TSH. - Kojarzy mi si to z central i oddziaem banku - mwi dr Wiesaw Grzesiuk z Katedry i Kliniki Chorb Wewntrznych i Endokrynologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. - Przysadka to centrala, tarczyca oddzia banku, a TSH to zarzdzenie pynce z gry - wypaci tyle i tyle pienidzy bd ograniczy na jaki czas wypaty.

Kiedy tarczyca zwalnia

Co w tym systemie moe si zepsu? Oczywicie jeli sam szef wydaje ze dyspozycje, tarczyca te dziaa nieprawidowo. Ale w tym tekcie zostawiamy w spokoju szefa przysadk, a zajmiemy si duo czstszymi kopotami z samym oddziaem banku - tarczyc. Ot pracownicy banku mog pracowa za wolno albo za szybko. Mwimy wtedy odpowiednio o niedoczynnoci albo o nadczynnoci tarczycy. Znacznie czciej (jak to zwykle w yciu bywa) bank pracuje za wolno. W Polsce nie robiono duych bada epidemiologicznych na ten temat, ale lekarze oceniaj, e na niedoczynno tarczycy cierpi kilkanacie procent rodakw. Liczb nowych zachorowa szacuje si na 32-66 tys. rocznie, a tych, ktrzy wymagaj leczenia, na 700 tys. Na niedoczynno piciokrotnie czciej zapadaj kobiety. Tarczyca moe pracowa za wolno w kadym wieku, ale szczeglnie czsto dotyczy to ludzi starszych. Boryka si z tym ponad 10 proc. osb po szedziesitce.

Bardzo niebezpieczna jest wrodzona posta choroby (zdarza si na 4 tys. porodw). Po to, by j wykluczy, u kadego noworodka w trzeciej dobie wykonuje si obowizkowo badanie TSH. Jeli hormonw tarczycy brakuje, podaje si je dziecku, inaczej grozi mu niedorozwj fizyczny i umysowy. Grup szczeglnie naraon na niedoczynno tarczycy s kobiety w ciy (patrz ramka). Najbardziej charakterystyczne objawy niedoczynnoci tarczycy to utrata chci na co, co robio si z ochot do tej pory, oglna niemoc, znuenie, skonno do apatii , cige uczucie chodu, sucha, uszczca si skra, czasem zwikszenie wagi ciaa mimo podobnych iloci jedzenia co zwykle. - Objawy te czsto uznaje si za typowe objawy starzenia si - mwi prof. Andrzej Milewicz, prezes Polskiego Towarzystwa Endokrynologicznego. - Pamitam pewn starsz pani, ktra dawniej co czwartek spotykaa si z koleankami na bryda, a w ktrym momencie zupenie stracia do tego ch. Po zbadaniu tarczycy i zaaplikowaniu lekw wrcia wola ycia, bryde, ba, nawet doszy wycieczki - opowiada prof. Milewicz. Jedn z przyczyn niedoczynnoci moe by brak koniecznego do produkcji T3 i T4 jodu. Tarczyca sama wychwytuje jod z krwi, ale jeli spoywamy go za mao, hormonw nie ma z czego wytworzy. Zakniony jodu gruczo czsto wtedy ronie na zasadzie, e jeli przybdzie tkanki, to wyprodukuje ona wicej potrzebnych substancji. Taka rozronita tarczyca nosi nazw wola. Kiedy w Polsce wole zdarzao si do czsto, jednak od czasu kiedy obowizkowo joduje si u nas sl kuchenn, czyli od 1997 r. (patrz ramka), pacjentw z wolem jest wyranie mniej. Niedoczynno tarczycy leczy si stosunkowo atwo, tanio i bezpiecznie. Chorym podaje si syntetyczne hormony w postaci tabletek. U osb starszych terapi trzeba zaczyna od maych dawek, stopniowo je zwikszajc. Wszyscy pacjenci powinni co jaki czas bada sobie krew, by sprawdzi, czy aktualna dawka leku jest wystarczajca, natomiast tabletki musz zazwyczaj bra do koca ycia.

A kiedy przyspiesza

O ile osoba z niedoczynnoci tarczycy dziaa na zwolnionych obrotach, o tyle u tej z nadczynnoci cay organizm przyspiesza. Chorzy czsto zauwaaj, e zaczyna im wyranie szybciej bi serce (prawidowo uderza od 70 do 90 razy na minut, a tu zaczyna pdzi nawet powyej setki), odczuwaj drenie mini, chudn, poc si, jest im stale gorco (przypomnijmy, e tym z niedoczynnoci byo wci zimno), maj kopoty ze snem. "Nakrcony" przez tarczyc czowiek jest te zdenerwowany, rozdraniony, niespokojny, a w efekcie - czsto zmczony, osabiony. O ile objawy niedoczynnoci tarczycy myli si z naturalnymi objawami starzenia, o tyle w tym wypadku win zrzuca si na menopauz. Kobiety w tym okresie czsto bywaj zmczone, rozdranione, gorzej pi, odczuwaj uderzenia gorca (uwaga - przy nadczynnej tarczycy uczucie ciepa wystpuje stale). Zbyt szybko pracujc tarczyc leczy si na kilka sposobw. Mona yka tabletki hamujce wytwarzanie hormonw, poda jod radioaktywny lub usun cz tarczycy bd cay gruczo. Leki na nadczynno niekiedy naley bra przez kilkanacie miesicy. - Niestety, bywa, e chorzy, stwierdziwszy popraw, zbyt szybko je odstawiaj - mwi dr Grzesiuk. Leczenie radioaktywnym jodem polega na podaniu kapsuek z izotopem jodu 131. Tarczyca wybirczo wychwytuje podany izotop z krwi. Radioaktywny pierwiastek gromadzi si tam, gdzie powstaje najwicej hormonu (jeli w tarczycy wystpuj szczeglnie aktywne pod tym wzgldem tzw. gorce guzki, izotop dociera wanie tam i niszczy guzek). Trzymajc si naszej analogii z bankiem, taki guzek to szczeglnie niesubordynowany pracownik, skonny cay czas wypaca pienidze, i najlepiej si go pozby. Tarczyc wycina chirurg wwczas, gdy przeszkadza ona choremu, tzn. jest bardzo dua i naciska na tchawic , utrudniajc oddychanie, gdy tarczyca dziaa zbyt szybko, a leki doustne nie pomagaj, lub chory skary si na objawy uboczne ich stosowania, a take gdy podejrzewa si lub rozpozna nowotwr.

To raczej nie rak

- Rak tarczycy na szczcie zdarza si do rzadko - mwi wsppracujca z Centrum Onkologii w Gliwicach prof. Barbara Jarzb. W Polsce przeprowadza si rocznie ok. 25 tys. operacji tarczycy, a raka wykrywa si tylko w 1500 przypadkach. Nowotwr zoliwy trudno wykry, badajc tarczyc palpacyjnie czy robic USG . Suy do tego biopsja cienkoigowa (z podejrzanego miejsca cieniutk ig pobiera si fragment tkanki, a nastpnie bada j w laboratorium). - Polska ma wietne wyniki leczenia raka tarczycy, lepsze ni w Europie, a porwnywalne z USA - podkrela prof. Jarzb. - Dziesi lat po operacji a 95 proc. chorych jest w dobrej formie - dodaje.

Podsumowujc: tarczyca niestety do czsto szwankuje. Potrafi przy tym bardzo uprzykrzy ycie, a take pogorszy oglny stan naszego zdrowia. Jeli organizm produkuje np. zbyt duo cholesterolu, mona dorobi si zawau lub udaru. Nieprawidowo z jej powodu pracujce jajniki mog by z kolei przyczyn niepodnoci lub poronie. Pocieszajce jest to, e tarczyc dobrze si leczy, ale w tym celu trzeba przede wszystkim wiedzie, e co z ni nie tak. Lekarze gorco namawiaj na robienie sobie prostego i taniego badania TSH we krwi. Jeli TSH jest w normie, moemy spa spokojnie. Czasem trzeba te wykona badanie USG. To niewielkie powicenie z naszej strony sprawi, e nasz bank bdzie stale pod pen kontrol i z kadego "finansowego kryzysu" wyjdziemy obronn rk.

Praca na dwa etaty

Tarczyca kobiety ciarnej musi wyprodukowa wicej hormonw, by zaspokoi potrzeby wasne i rozwijajcego si podu. - Dlatego kobieta w ciy potrzebuje wicej jodu - zamiast przepisowych 150 ok. 250 mikrogramw na dob - tumaczy dr Helena Jastrzbska z Kliniki Endokrynologii Centrum Medycznego Ksztacenia Podyplomowego w Warszawie. Niezdrowo jest wicej soli, dlatego trzeba uzupeni ilo jodu preparatami witaminowymi wzbogaconymi o ten pierwiastek. Wyranie za maa ilo jodu moe skutkowa tym, e kobieta urodzi martwe dziecko lub e bdzie si ono gorzej rozwija intelektualnie i fizycznie. Kobiety cierpice na niedoczynno tarczycy mog mie zdrowe dzieci, ale musz zaywa w czasie ciy wiksze dawki tyroksyny ni normalnie. - Namawiamy bardzo kobiety planujce ci na wizyt u endokrynologa - mwi konsultant krajowy ds. endokrynologii prof. Janusz Nauman. - Warto sprawdzi zawczasu, czy kobieta nie produkuje przeciwcia przeciw tarczycy, a take zadba o zbudowanie sobie niewielkiego zapasu jodu - tumaczy profesor.

Mity o chorej tarczycy:

1. Choroby tarczycy to wynik katastrofy w Czarnobylu. Nieprawda. Jedynym krajem, w ktrym nastpi wzrost zachorowa na raka tarczycy u dzieci, jest Biaoru. W Polsce do tego nie doszo, m.in. dziki szybkiej akcji podawania pynu Lugola.

2. Kady guzek na tarczycy wymaga leczenia. Nieprawda. Guzki pojawiaj si u wielu osb. Naley je obserwowa. Trzeba si nimi zaj, jeli prowadz do nadczynnoci gruczou, a przede wszystkim do raka.

3. Lepiej si nie operowa,

bo choroba i tak nie przejdzie.

Wrcz przeciwnie. Operacja pomaga tysicom Polakw. Cz z nich musi potem yka leki, ale to skuteczna i bezpieczna terapia.

4. Rak tarczycy le rokuje. Jest odwrotnie. Jeli prawidowo i w por si go leczy, mona cakowicie wyzdrowie.

5. Leczenie nadczynnoci radioaktywnym jodem jest szkodliwe. W tym przypadku radioaktywny pierwiastek jest naszym sprzymierzecem. Kuracj trzeba jednak zastosowa w odpowiednim momencie. Nastpstwem leczenia jest czsto niedoczynno tarczycy, ale mona j atwo wyleczy.

Jod to zdrowie

W Polsce od 1997 r. obowizkowo joduje si sl kuchenn. To pozwala zaspokoi przecitne potrzeby organizmu wynoszce ok. 150 mikrogramw na dob. Nasz kraj jako jeden z pierwszych w Europie jodowa sl ju w 1935 r. Robiono to w Wieliczce, a tak sl rozprowadzano na Podhalu, gdzie jodu w glebie, w wodzie, a wic take w poywieniu byo stosunkowo mao. Specjalici od hormonw ciesz si, e Polacy spoywaj jodowan sl, jednak przeciw nadmiernemu soleniu potraw protestuj lekarze innych specjalnoci. Nadmiar soli to czynnik sprzyjajcy m.in. nadcinieniu.

Docz do nas na Facebooku!