Zesp suchego oka

Co bez przerwy wpada do oka? Szczypie, uwiera i przeszkadza? Jeli zdarza si to zbyt czsto, winny moe by tzw. zesp suchego oka. To choroba... ez
Kiedy wielkie wice morskie raz do roku wypezaj na kilka godzin na plae, by tam znie i zagrzeba w piachu jajka, z oczu bezustannie pyn im grubymi kroplami zy. Ludzie wierz, e samice pacz z alu za swoim potomstwem, ktrego nigdy nie dane im bdzie oglda. Inni mwi, e zy ochraniaj oczy tych morskich stworze przed wyschniciem. To legendy, cho jak w kadej legendzie jest w nich ziarno prawdy. Kapica spod oczu wic wydzielina pozwala im pozby si nadmiaru soli z organizmu. Ale oczy rzeczywicie mog wyschn, jeli nie nawilaj ich zy. Tyle tylko, e nie wiom morskim, ale nam, ludziom. Nasze zy to wcale nie woda, lecz bardzo zoona, kilkuwarstwowa substancja. Najblisza oku jest warstwa luzowa wytwarzana w kubkowatych komrkach spojwki. Wygadza powierzchni rogwki, umoliwia rozprowadzenie ez i zapewnia ich przyleganie do powierzchni oka. Nastpna warstwa, rodkowa, to cz wodnista produkowana przez gruczoy zowe. W niej rozpuszczony jest tlen i substancje odywcze dla pozbawionej naczy krwiononych rogwki, a take substancje antybakteryjne, ktre chroni oko przed zakaeniami. Trzecia, zewntrzna, jest cienka warstwa tuszczowa powstajca w gruczoach tarczkowych i przyrzsowych. Ma ona za zadanie ograniczenie odparowywania wody z ez, natuszcza, smaruje, zmniejsza tarcie i zapobiega wypywaniu cieczy zowej poza powieki. Jeli ktrykolwiek z tych trzech elementw zacznie szwankowa, oko nie bdzie wystarczajco chronione, odywiane i utrzymywane w dobrej kondycji. Co si moe sta? Oko moe by niedostatecznie zwilane, ochronna warstewka pynu moe zbyt szybko parowa albo nie przylega do dugo do rogwki. Prowadzi to do wystpienia objaww znanych jako zesp suchego oka. To nie tylko uciliwa, ale te grona dolegliwo. Powoduje zuszczanie si nabonka gaki ocznej, ktry j chroni przed wnikaniem mikroorganizmw i zakaeniami. Pozbawione ochrony rogwka i spojwka ulegaj uszkodzeniom, ktre mog doprowadzi nawet do utraty wzroku. Poza funkcjami ochronnymi i odywczymi cieniutka warstewka cieczy zwilajca oko ma te inne funkcje. Zaamuje wiato, przyczyniajc si do skupienia obrazw na siatkwce, przy czym czyni to znacznie skuteczniej ni sama rogwka i soczewka (zdolno skupiajca powoki ez to 60 dioptrii, rogwki - okoo 42 dioptrii, a soczewki - 22 dioptrii). Jej czciowy brak moe wic mie istotny wpyw na pogorszenie si ostroci wzroku.

Diagnostyka: poka mi, jak paczesz

Pacjent podejrzany o zesp suchego oka zostaje poddany przede wszystkim tzw. testowi Schirmera. Pozwala on oceni, ile ez produkuje oko w cigu piciu minut. zy nasczaj paseczek cieniutkiej bibuki umieszczonej pod dolnymi powiekami. Jeli mokre bdzie przynajmniej 15 mm bibuki, ilo wytwarzanych ez jest prawidowa. Wynik poniej 5 mm wiadczy o chorobie. Kolejnym badaniem jest test stabilnoci ez - BUT (tzw. czas przerwania filmu zowego). Ocenia si, jak dugo za pokrywa powierzchni oka. Najczciej stosowany jest test przerwania filmu zowego z fluorescein, tzw. FBUT. Okulista zakrapla do oka jaskrawozielony barwnik fluorescein. Owietlajc oko wizk niebieskiego wiata, prosi o mrugnicie. zy razem z barwnikiem rozprowadzaj si po powierzchni oka, tworzc jednolit wiecc na tozielono powierzchni, ktra powinna pozostawa niezmieniona przez 10 sekund. Jeeli na jej powierzchni powstaj pknicia, widoczne w postaci ciemnych linii, oznacza to, e zy nios zbyt mao tuszczu lub luzu, by dobrze peni swoj ochronn funkcj. Dodatkowo oglda si zy pod mikroskopem, by dokadnie pozna ich wasnoci fizyczne i skad. Lekarz ocenia menisk (ksztat kropli) i obecno zuszczonych komrek albo niteczek luzu.

Leczenie: zwrci brakujce zy

Terapia obejmuje przede wszystkim leczenie objawowe, tj. majce na celu niwelowanie przykrych skutkw choroby. Stosuje si pyny i ele zastpujce zy, nawilajce i odywiajce powierzchni oka, leki stymulujce wydzielanie ez, leki mukolityczne (rozrzedzajce wydzieliny), preparaty z witamin A. Sztuczne zy, cho bezpieczne, czasem powoduj uczulenia. Od niedawna mona je kupi w jednorazowych ampukach. Dziki takiemu opakowaniu pozbyto si uczulajcych rodkw konserwujcych (preparaty te s szczeglnie polecane osobom uywajcym soczewek kontaktowych). Czsto stosowania sztucznej zy zaley od stopnia zaawansowania choroby. Niekiedy oko naley zwila nawet co godzin, praktycznie do koca ycia. W zaawansowanych fazach choroby wprowadza si malekie zatyczki do kanalikw odprowadzajcych zy albo nawet zamyka si je na stae operacyjnie przy uyciu lasera. Dziki temu wasne zy pacjenta pozostaj duej w oku. Wprowadzajc zatyczki do dolnych punktw zowych, zyskujemy o dwie trzecie wicej wasnych ez, gdy tyle wanie t drog odpywa. Jeli przyczyn dolegliwoci jest niedomykalno powiek albo zmiany nabonka rogwki, zakada si specjalne, lecznicze mikkie soczewki kontaktowe, ktre obejmuj oko gadk, wilgotn warstw. Na tak soczewk rwnie naley czsto zakrapla preparaty sztucznych ez, eby zapobiec jej wysychaniu i odkadaniu si zanieczyszcze. Czasami konieczne jest operacyjne ustawienie powiek, tak eby przylegay do oka.

Profilaktyka: Ole, zmru oczko, kup sobie rybk

W wielu przypadkach mona zapobiec objawom suchego oka przez ograniczanie stosowania klimatyzacji, dobre nawilanie, wietrzenie pomieszcze i racjonalne dozowanie czasu, jaki spdzamy, wpatrujc si w monitor komputera czy TV. Naley zadba o wygod na stanowisku pracy: odlego od monitora powinna wynosi ok. 70 cm, a sam ekran najlepiej ustawi tak, aby jego grna krawd bya poniej poziomu oczu. To dlatego, e gdy patrzymy w d, szpara powiekowa jest mniejsza ni wtedy, kiedy kierujemy wzrok na wprost lub do gry, i oko nie tak szybko si przesusza. Warto robi sobie kilkuminutowe przerwy, zamkn oczy lub popatrze w dal, a w czasie pracy stara si nabra nawyku czstszego mrugania. Jeli oczy zaczynaj piec, pomasujmy kciukami grne powieki. Znajduj si w nich gruczoy ojowe, ktre rozprowadzaj warstw tuszczow na powierzchni oka. Kto si tak zatraca w pracy, e zapomina o mruganiu, moe wspomc si specjalnym elektronicznym przypominaczem. To szybka nakadana na okulary wyposaona w czujnik ledzcy powiek. Jeli ta nie drgnie przez duszy czas, okulary ciemniej i eby ponownie widzie wiat, trzeba mrugn. Elementem profilaktyki jest te waciwa dieta - nie moe w niej zabrakn przede wszystkim witaminy A i nienasyconych kwasw tuszczowych omega-3. Niedobr witaminy A uszkadza komrki kubkowe odpowiedzialne za wytworzenie warstwy luzowej ez i moe by przyczyn suchoci spojwek. rdem witaminy A s produkty pochodzenia zwierzcego: mleko i przetwory mleczne, maso, jaja, niektre tuste ryby, wtroba i tka jaj. Z kolei kwasy omega-3 poprawiaj ukrwienie oka, za ich niedostatek zwiksza ryzyko wystpienia zespou suchego oka. Kwasy omega-3 mona znale w tustych rybach morskich (np. w ososiu, makreli, halibucie, sardynkach i ledziach), a take w soi, dyni i orzechach woskich. Skoro dobrnlicie Pastwo do koca rozdziau, pozwlcie teraz odpocz swoim oczom. Spjrzcie przed siebie, mrugnijcie sobie zdrowo

Piasek pod powiekami i krokodyle zy

Co bez przerwy wpada do oka? Szczypie, uwiera i przeszkadza? Jeli zdarza si to zbyt czsto, winny moe by tzw. zesp suchego oka. To choroba... ez, ktrej towarzyszy moe kilka z poniszych objaww drczcych jedno lub oboje oczu:

- zaczerwienienie i pieczenie

- uczucie obecnoci ciaa obcego pod powiek nasilajce si pod wpywem dymu, wiatru, ciepa, niskiej wilgotnoci

- kujcy bl oka

- swdzenie podczas mrugania

- zmczenie oczu, uczucie ucisku w oczach

- w pocztkowych okresach choroby moe wystpowa wzmoone zawienie, tzw. krokodyle zy

- uczucie wysuszenia spojwek, niekiedy poczone z suchoci bon luzowych nosa i garda

- gromadzenie si cigncej wydzieliny w kcikach powiek

- obrzk powiek

- nadwraliwo na wiato.

Lekarz, potwierdzajc diagnoz, szuka bdzie m.in. uszkodzenia powierzchni rogwki, przekrwienia spojwek, barwienia spojwek czy nieprawidowoci w skadzie i zachowaniu ez.

Komu wysychaj oczy

Co pity pacjent zgaszajcy si do okulisty skary si na dolegliwoci, ktre mog by powizane z zespoem suchego oka. Liczba chorych ronie, bo przebywamy w klimatyzowanych lub ogrzewanych pomieszczeniach, jestemy naraeni na dym papierosowy, kurz i zanieczyszczenia. Godzinami siedzimy przed komputerem, nasze oczy zbyt rzadko mrugaj i powierzchnia gaki jest sabo nawilona. Wysychanie oczu zazwyczaj dotyczy ludzi starszych i czy si z przekwitaniem. 80?proc. pacjentw leczcych si na zesp suchego oka to panie w wieku 40-60 lat. Dzieje si tak z powodu waha poziomu hormonw - estrogeny odpowiedzialne s m.in. za gospodark wodn. Podczas menstruacji, ciy oraz menopauzy produkcja ez moe wic ulec spowolnieniu. Ale take w cukrzycy czy problemach z tarczyc. Przyczyn choroby moe by te zniszczenie gruczow zowych przez procesy zapalne. Czynnikiem ryzyka jest noszenie soczewek kontaktowych (objaww zespou suchego oka dowiadcza blisko poowa ich uytkownikw).