Dla polskiego turysty wyjazd w ciepłe kraje oznacza najczęściej któreś z państw basenu Morza Śródziemnego. Głównym celem już od lat pozostaje Egipt. I z reguły już podczas pierwszego spotkania z rezydentem biura turystycznego ten ostrzega nas przed groźną "zemstą faraona". - W Egipcie to "zemsta faraona", w Ameryce Południowej czy Środkowej "klątwa Azteków" lub "zemsta Montezumy", zaś w medycynie najczęściej określa się to mianem biegunki podróżnych - mówi dr Agnieszka Wroczyńska z Krajowego Ośrodka Medycyny Tropikalnej w Gdyni. "Zemsta faraona" najczęściej wywołana jest zakażeniem pokarmowym, choć u niektórych przyczyną może być zwykła zmiana diety.
Jak się chronić przed biegunką
Podstawa to dbanie o higienę -mycie rąk przed posiłkiem, picie tylko butelkowanej lub przegotowanej wody, nieużywanie kostek lodu (w krajach tropikalnych nikt ich nie robi zwody z butelki, tylko z kranu), unikanie surowych warzyw i owoców (jeżeli już je jemy, to dopiero po własnoręcznym obraniu), unikanie niedogotowanych potraw mięsnych i dań z owoców morza, a także innych posiłków niepoddanych obróbce termicznej. Najlepiej zrezygnować z oferty kuchni ulicznej, przezorni mogą nawet myć zęby wodą z butelki.
A co robić, gdy dopadnie nas już "zemsta faraona"? - Z reguły tego typu dolegliwości ustępują samoistnie wciągu kilku dni. Jeśli turysta nie chce spędzić tygodnia z biegunką w podróży, proponuję wykorzystać leki z apteczki podróżnej i nawadniać organizm. Właściwie dobrane preparaty przeciwbakteryjne mogą skrócić czas nieprzyjemnych objawów nawet do jednej doby. Leki te powinny być jednak stosowane tylko po przeszkoleniu przez lekarza przed podróżą, o ile ten uzna, że jest to rozwiązanie bezpieczne dla danej osoby - radzi dr Wroczyńska.
Wiele osób jest przekonanych, że przy zatruciu pokarmowym najlepiej stosować miejscowe leki, bo te skuteczniej poradzą sobie z "miejscowymi" mikrobami. -Odradzam zakupy w aptekach krajów rozwijających się, w których rynek farmaceutyczny nie podlega kontroli, a jakość leków pozostawia wiele do życzenia. Bywa, że część z nich to po prostu nieskuteczne, a nawet szkodliwe podróbki. Kilka lat temu przebadano leki przeciwmalaryczne sprzedawane w Kambodży i okazało się, że niemal jedna trzecia z nich nie zawierała substancji leczniczej -wyjaśnia dr Wroczyńska.
Niebezpieczna żółtaczka
Wirusowe zapalenie wątroby (WZW) typu A (potocznie zwane żółtaczką pokarmową) to jedna z najczęstszych chorób zakaźnych na świecie. By się zakazić, wystarczy bliski kontakt z osobą zainfekowaną, umycie rąk w zakażonej wodzie czy przygotowanie z niej lodu do drinka. To choroba brudnych rąk. - Wiele osób mogłoby uniknąć zakażeń pokarmowych, gdyby przestrzegało starej zasady: "Ugotuj, zaparz, obierz lub... zapomnij (o jedzeniu)". Jednak najskuteczniejszą metodą ochrony przed WZW typu A jest szczepienie -mówi dr Wroczyńska.
W ubiegłym roku w Polsce zanotowano ponad 600 przypadków żółtaczki pokarmowej (to ponad trzy razy więcej niż rok wcześniej). Zdecydowana większość, zdaniem ekspertów, to pamiątka po wizycie w Egipcie. Leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu A jest długie, uciążliwe i często wymaga hospitalizacji.
Groźna malaria
Do złapania malarii wystarczy jedno ukąszenie komara. Choroba występuje w ponad stu krajach, które rocznie odwiedza ok. 125 mln turystów, w tym tysiące z Polski. Główne miejsca zagrożenia to: Afryka, niektóre wyspy Pacyfiku, niektóre rejony Ameryki Centralnej i Południowej oraz południowo-wschodniej Azji. Malarię początkowo można pomylić z grypą. Pojawiają się: gorączka, bóle mięśni, dreszcze, osłabienie, wymioty, kaszel, biegunka i ból brzucha, a także inne powikłania, niekiedy zagrażające życiu, jak śpiączka.
Przed wyjazdem w malaryczny rejon powinniśmy się skonsultować z lekarzem, który przepisze nam jeden ze środków chroniących przed tą chorobą i powie dokładnie, jak go stosować. Podczas pobytu w rejonie malarycznym należy też pamiętać o: spryskiwaniu odkrytych części ciała oraz ubrania środkami odstraszającymi komary (repelentami); używaniu moskitiery, siatek przeciw owadom w oknach albo noclegach w pomieszczeniach klimatyzowanych; sprawdzeniu przed snem, czy w pokoju nie ma owadów, a następnie zamknięciu okien i drzwi (komary przenoszące malarię są aktywne przede wszystkim od zmierzchu do świtu).
Objawy malarii mogą pojawić się dopiero po powrocie do domu. W razie gorączki i innych niepokojących objawów po egzotycznych wakacjach musimy skontaktować się z lekarzem i poinformować go o swoim pobycie w tropikach.
Co jeszcze możemy złapać na wakacjach
Wirusowe zapalenie wątroby typu B
Zakażamy się przez krew i płyny ustrojowe, m.in. podczas kontaktów seksualnych lub w wyniku zabiegów medycznych albo kosmetycznych wykonanych źle wysterylizowanym sprzętem. U niektórych osób choroba może przejść w postać przewlekłą grożącą marskością wątroby i innymi powikłaniami.
Wirusowe zapalenie wątroby typu C
Źródłem zakażeń mogą być m.in.: przetaczana krew, wykonywany zastrzyk czy zabieg stomatologiczny. Możliwe jest też zakażenie u fryzjera i kosmetyczki. Nie istnieje szczepionka chroniąca przed tym typem wirusa.
Zakażenie HIV (AIDS)
Wirus przenoszony jest najczęściej drogą płciową, a także poprzez krew i wydzieliny. Najwięcej zachorowań odnotowuje się w Afryce.
Tężec
Bakteryjna choroba prowadząca do uszkodzenia układu nerwowego. Występuje na całym świecie, przede wszystkim w tropikach. Do zakażenia dochodzi przez zabrudzenie rany lub skaleczenia ziemią zanieczyszczoną przetrwalnikami laseczek tężca.
Ameboza
Choroba pasożytnicza występująca przede wszystkim w rejonach o niskim poziomie higieny. Przenoszona jest drogą pokarmową, głównie przez zakażoną wodę i posiłki przygotowywane w złych warunkach sanitarnych. Może objawiać się ciężką biegunką. Profilaktyka to stosowanie podstawowych zasad higieny.
Cholera
Bakteryjna choroba przenoszona drogą pokarmową, przede wszystkim w krajach rozwijających się, w miejscach bez dostępu do uzdatnionej wody pitnej. Objawia się biegunką i odwodnieniem, które bez intensywnego leczenia może zagrażać życiu. Cholera spotykana jest w ostatnich latach zwłaszcza w Afryce. Dostępna jest szczepionka przeciwko cholerze.
Dur brzuszny
Choroba bakteryjna przenoszona drogą pokarmową, m.in. przez zakażoną wodę, mleko, posiłki przygotowywane w warunkach braku higieny. Najbardziej narażeni są podróżni w Indiach i krajach ościennych oraz w Afryce.
Polio (choroba Heinego-Medina)
Choroba wirusowa, przenosi się najczęściej drogą pokarmową. Występuje w części krajów Azji i Afryki. Może atakować układ nerwowy i prowadzić do porażeń. Najbardziej skuteczną metodą zapobiegania jest szczepienie.
Żółta gorączka (żółta febra)
Choroba wirusowa przenoszona przez komary w tropikalnej części Afryki i Ameryki Południowej. Można ochronić się poprzez szczepienie, które w niektórych krajach jest obowiązkowe.
Denga
Choroba wirusowa przenoszona przez komary. Coraz częściej występuje w krajach tropikalnych i subtropikalnych. Może przebiegać w postaci gorączki krwotocznej. Nie ma szczepionki przeciwko dendze, a profilaktyka polega na ochronie przed ukłuciami komarów.
Wścieklizna
Śmiertelna choroba wirusowa. Do zakażenia najczęściej dochodzi po pokąsaniu przez chore zwierzę (psy i inne ssaki, w tym nietoperze). W krajach rozwijających się występuje dużo częściej niż w Europie.
Kleszczowe zapalenie opon mózgowych
Ostra wirusowa choroba przenoszona przez kleszcze w Europie Środkowej i Wschodniej oraz części Azji (m. in. w Rosji i Chinach). Szczepienia zalecane są szczególnie osobom wyjeżdżającym w tereny leśne.
Pamiętaj o szczepieniach
Szczepienia obowiązkowe Szczepienie przeciwko żółtej febrze są obowiązkowe przy wjeździe do wielu krajów Afryki i Gujany Francuskiej, a także przy tranzycie przez kraje objęte ryzykiem tej choroby. Świadectwo szczepienia jest ważne przez dziesięć lat. Odporność uzyskuje się po dziesięciu dniach od zaszczepienia.
Szczepienia zalecane:
Szczepienie przeciwko WZW typu A zalecane jest wyjeżdżającym w rejony ryzyka tej choroby, niezależnie od długości podróży i charakteru wycieczki.
Szczepienie przeciwko WZW typu B zalecane jest podróżującym w rejony tropikalne i do krajów rozwijających się, ale także pozostałym dorosłym Polakom, o ile nie zostali zaszczepieni przy innej okazji. Dobrym rozwiązaniem jest szczepionka skojarzona (przeciwko WZW typu AiWZW typu B).
Przed podróżą należy także pamiętać o przypominającej dawce szczepionki przeciwko tężcowi i błonicy, która uodparnia osoby dorosłe na dziesięć lat.
Szczepienie przeciwko durowi brzusznemu jest wskazane dla osób planujących podróże w rejony wysokiego ryzyka oraz wyjeżdżających na dłużej w regiony tropikalne.
Przed wyjazdem do części krajów Afryki i Azji zalecane jest podanie jednorazowej dawki przypominającej szczepionki przeciwko poliomyelitis.
W niektórych sytuacjach wskazane są także inne szczepienia przed podróżą, m.in. przeciwko cholerze, zakażeniom meningokokowym czy wściekliźnie.
Szczepionka przeciwko kleszczowemu zapaleniu opon mózgowych może być przydatna dla osób udających się na wakacje w krajach Europy Środkowej i Wschodniej oraz w rejonach zagrożonych tą chorobą w Azji.
Zaplanuj profilaktykę
Do poradni medycyny podróży najlepiej zgłosić się na sześć-osiem tygodni przed wyjazdem, co zapewni czas na wytworzenie odporności przez organizm. W razie wycieczki "na ostatnią chwilę" także warto skorzystać z konsultacji lekarskiej. Można wtedy zastosować przyśpieszone schematy szczepień, np. przeciwko WZW typu AiB, a także uzyskać zalecenia odnośnie profilaktyki przeciw - malarycznej. - Pamiętajmy, że te rekomendacje odnoszą się do zdrowych, dorosłych podróżników.
Dla kobiet w ciąży, dzieci, osób z chorobami przewlekłymi i zaburzeniami odporności obowiązują dodatkowe zalecenia. Przed szczepieniem należy przejść badanie lekarskie, które pozwoli ocenić, czy nie ma przeciwwskazań do podania szczepionki - mówi dr Wroczyńska.
Dobre rady przed wyjazdem
Zapytaj lekarza o niezbędną profilaktykę przed wyjazdem (badania i szczepienia).
Przed wyjazdem koniecznie wykup ubezpieczenie zdrowotne.
Zawsze podróżuj z podręczną apteczką.
Zadbaj o higienę i dietę. Zanieczyszczone produkty spożywcze i woda są częstym źródłem zakażenia wirusowym zapaleniem wątroby typu A. Zawsze myj i susz ręce przed posiłkiem.
Pij wyłącznie butelkowaną lub przegotowaną wodę.
Unikaj kostek lodu.
Obieraj wszystkie owoce i warzywa.
Chroń jedzenie przed owadami.
Unikaj niegotowanego mięsa oraz skorupiaków.
Uważaj na owady, na przykład na komary, które mogą przenosić wiele chorób (np. malarię, żółtą gorączkę).
Stosuj preparaty odstraszające owady.
Korzystaj ze słońca z umiarem.
Unikaj przebywania na słońcu, gdy jego oddziaływanie jest najsilniejsze.
Stosuj kremy ochronne.
Unikaj przypadkowych kontaktów seksualnych, które mogą być przyczyną zakażeń wirusem WZW typu B czy HIV.
Jeśli po powrocie twoje samopoczucie nie będzie najlepsze, bezzwłocznie udaj się do lekarza i zasięgnij jego porady.
Apteczka podróżnika
Wyposażenie podstawowe: Termometr, pęseta, rękawiczki lateksowe, plastry z opatrunkiem (najlepiej różnej wielkości).
Leki doustne: Leki przeciwbólowe, przeciwgorączkowe, pastylki do ssania od bólu gardła, leki na dolegliwości pokarmowe (biegunki, zaparcia), preparaty na chorobę lokomocyjną, leki przeciwuczuleniowe.
Preparaty chroniące skórę, repelenty: Wodoodporne kremy z wysokim filtrem UV, preparaty na oparzenia, preparaty na ukąszenia owadów.
Preparaty na odkażenia, skaleczenia, obtarcia i stłuczenia: Woda utleniona , zasypki (na otarcia i odparzenia), spirytus salicylowy, jodyna (w maści), gaza wyjałowiona, bandaż elastyczny, żel lub chusteczki antybakteryjne do mycia rąk.
