Oko - najlepszy aparat wiata. Jak to dziaa?

Ludzkie oko to najdoskonalsze znane urzdzenie suce do rejestracji obrazu. Soczewki, przesony i matryce najnowoczeniejszych kamer i aparatw tylko prbuj dorwna temu, co stworzya natura.
Docz do Zdrowia na Facebooku!

Oko ksztatem przypomina niewielk, zewntrzn kamerk internetow: jest niemal kuliste, o rednicy ok. 24 mm, way 7 g. Umieszczone w oczodole, odpowiednio zabezpieczone i chronione (tuszczow wycik), za pomoc kabelka, jakim jest nerw wzrokowy, podczone jest do znakomitego komputera, czyli do ludzkiego mzgu.



Obiektyw

Oko, jak i wikszo urzdze optycznych, wyposaone jest w obiektyw. Jego podstawowym elementem jest soczewka, przypominajca z wygldu te, ktre znamy z mikroskopw czy aparatw. Jest przezroczysta, ma dwie wypukoci i ok. 0.5 cm rednicy. Soczewka jest chroniona specjaln torebk i pokryta nabonkiem, ktry umoliwia napraw drobniejszych uszkodze.

Jako super doskonay obiektyw nasze oko wyposaone jest w moliwo zmiany ogniskowej, u ludzi nazywamy to zdolnoci akomodacji. Gdy np. czego wypatrujemy soczewka staje si bardziej wypuka, przez co zwiksza swoj moc optyczn. Za pomoc tzw. wizadeek Zinna, poczonych z miniem rzskowym moe przyjmowa waciwe pooenie. Patrzc w lustro nie moemy jej zobaczy, doskonale za to widzimy drugi, nie mniej istotny element naszego "obiektywu", rogwk.

Rogwka to pierwsza, zewntrzna cz oka. Moemy jej nawet dotkn, ale - uwaga, ostronie - jest to jedna z najwraliwszych na bl czci naszego ciaa. Zbudowana jest z rwnolegle uoonych wkien kolagenowych i pozbawiona jakichkolwiek naczy (odywiana jest z pomoc ez), co zapewnia jej idealn przezroczysto. Jest to bardzo wane, gdy zadaniem rogwki jest skupianie wizki promieni wietlnych.

Od tyu oko zamiast rogwki ma twardwk - bia nieprzezroczyst bon penic funkcje ochronne.

Przesona

Midzy rogwk a soczewk znajduje si tczwka, warstwa oka zoona z naczy i mini, ktra te nadaje kolor naszym oczom. W tylnej czci tczwki, czyli nabonku barwnikowym, zgromadzony jest pigment. Barwa oczu zaley od jego iloci: osoby o brzowych oczach maj go duo, te o niebieskich - mao. Co ciekawe, wygld tczwki jest jedn z najbardziej charakterystycznych cech czowieka - nawet blinita jednojajowe maj rne tczwki! Pomijajc mechaniczne urazy - tczwka nie zmienia si od urodzenia a do mierci.

renica to najzwyczajniej w wiecie otwr, znajdujcy si w rodku tczwki, przez ktry wiato dostaje si do wntrza oka. Tczwka peni t sam funkcj co przesona w aparacie, czyli reguluje ilo wiata wpadajcego do jego wntrza: automatycznie dopasowuje do jego natenia wielko renicy. Gdy jest ciemno, dziki miniom tczwki, renica rozszerza si redukujc ilo wiata, a gdy np. patrzymy pod soce, zwa si do rozmiarw przysowiowego ebka szpilki.



Budowa oka, autor grafiki: gazeta.pl

Matryca

Siatkwka to tkanka nerwowa wycielajca od wewntrz naczyniwk - jest superczu matryc, ktra rejestruje widziany przez nas obraz, by za porednictwem nerwu wzrokowego mg on by przesany do mzgu. Skada si z milionw komrek wiatoczuych, czyli receptorw odbierajcych bodce wietlne. Wyrniamy ich dwa rodzaje: prciki i czopki. Prciki s wyduonymi, cienkimi komrkami, ktre zawieraj wiatowraliwy barwnik - rodopsyn. W kadym oku jest okoo 120 milionw prcikw.

Czopkw, czyli komrek o obym ksztacie, mamy po 6 milionw w kadej gace ocznej. Dziki nim widzimy kolory: zawieraj one trzy barwniki wraliwe na wiato niebieskie, zielone i czerwone. Czopki s te odpowiedzialne za ostro widzenia.

Receptory wiatoczue tak gsto pokrywaj powierzchni siatkwki, i jest ona znacznie doskonalsz matryc ni te znane nam z aparatw fotograficznych i kamer.

Prciki s rozmieszczone na caej siatkwce, a, czopki skoncentrowane gwnie na rodku, w miejscu zwanym t plamk. To punkt znajdujcy si w centrum osi wzrokowej, ktry nie tylko odpowiada za precyzyjne widzenie, ale jest take czym w rodzaju wskazwki busoli, w odniesieniu do niego orientujemy si w przestrzeni. Miejsce, gdzie nerw wzrokowy czy siatkwk z mzgiem, pozbawione jest czopkw i prcikw, dlatego nazywane jest lep plamk.

Siatkwka, poza tym, e umoliwia nam widzenie, prawdopodobnie reguluje te rytm snu i czuwania. Dziki zawartej w niej substancji reagujcej na dopyw wiata -melanopsynie, wysya sygna stymulujcy aktywnoci w cigu dnia i uczucie sennoci, gdy jest ciemno.

Baterie i obudowa

Do siatkwki przylega od tyu przylega naczyniwka. Jest to gsta trjwarstwowa sie naczy krwiononych odywiajcych i dotleniajcych fotoreceptory. Naczyniwka zawiera komrki wypenione ciemnym pigmentem, ktre absorbuj nadmiar wiata wpadajcego do oka i zapobiegaj "rozmywaniu si" obrazu .

Tyln cz gaki ocznej wypenia ciao szkliste, czyli galaretowata substancja, nadajca jej ksztat i chronica pozostae czci oka. Cao gaki ocznej zamknita jest w szczelnej obudowie z najbardziej wytrzymalej warstwy, zwanej twardwk. Gaka oczna poruszana jest za pomoc szeciu mini tworzcych precyzyjny ukad nastawczy: czterech prostych i dwch skonych. Pozostae minie oka to oczodoowy i misie dwigacz powieki grnej. Powieki - jak dobrze wiemy - to fady skry wyposaone w rzski, ktre chroni oko przed urazami oraz poprzez nawilanie zapobiegaj wysychaniu jego powierzchni. Nie zawsze jednak zdajemy sobie spraw, e s absolutnie niezbdne. Bez nich w krtkim czasie stracilibymy wzrok.