Sześćset Polek w wieku od 18 do 70 lat przepytały ankieterki firmy 4P research mix przy współpracy grupy LuxMed. W badaniu udział wzięły kobiety z różnym wykształceniem; mieszkanki zarówno dużych miast, jak i miasteczek czy wsi. Oto najciekawsze wnioski.
Chciałabym mniej
Przeciętna Polka ma 165 cm wzrostu i waży 67,6 kg. Aż co trzecia ma nadwagę. Odsetek szczupłych kobiet spada wraz z wiekiem - zdecydowana większość pań w wieku 18- -29 lat ma prawidłową wagę, ale w wieku powyżej 60 lat - już mniej niż co trzecia. Ciekawe, że linię częściej utrzymują kobiety z wykształceniem podstawowym lub zawodowym niż z wyższym.
Jednak już otyłość raczej dotyczy pań o niższym wykształceniu. Statystyczna Polka chciałaby ważyć pięć kilogramów mniej. Najbardziej ze swojej wagi zadowolone są najmłodsze krajanki - aż 68 proc. w grupie 18-29 lat uważa, że waży tyle, ile trzeba. Najmniej - panie w wieku 50-59 lat. Przeszło połowa z nich sądzi, że waży zbyt wiele. Polki niespecjalnie lubią stawać na domowej wadze - 22 proc. robi to raz w miesiącu, a 43 jeszcze rzadziej.
Zdrowa jak Polka?
Nasze rodaczki, generalnie, dobrze oceniają swój stan zdrowia. Choć 46 proc. określa go jako przeciętny, to już co trzecia jako bardzo dobry, a co dziesiąta jako wręcz doskonały. Dużo znów zależy od wieku. Im jesteśmy młodsze, tym czujemy się zdrowsze.
Dobry lekarz poradzi
Najważniejszym źródłem informacji o zdrowiu i zdrowym stylu życia nadal jest lekarz , który zmniejszą lub większą przewagą wygrywa we wszystkich grupach wiekowych. Rola pana doktora rośnie, gdy przybywa nam lat. Najbardziej więc cenią go najstarsze Polki. Bardzo dużo do powiedzenia na temat zdrowia mają według nas media. Więcej radio i telewizja niż prasa. W najmłodszym pokoleniu wyraźnie widać już ogromną rolę internetu jako źródła informacji o zdrowiu i zdrowym stylu życia minimalnie ustąpił jedynie lekarzom. Co trzecia z badanych Polek ufa w kwestii zdrowia znajomym i rodzinie.
Higiena najważniejsza
Tym, co ma zdecydowanie największy wpływ na zdrowie, jest higiena osobista. Na drugim miejscu Polki wymieniają sposób odżywiania. Dalej są: powstrzymywanie się od palenia papierosów i picia alkoholu, dobre wysypianie się i geny. Nie bardzo za to wierzymy, że na zachowanie zdrowia mają wpływ badania profilaktyczne, aktywność fizyczna i seks. Oczywiście, wszystko też zależy od wieku. I tak np. dla najmłodszych pań ważna jest aktywność fizyczna. Dla trzydziestolatek odziedziczone po rodzicach geny. Dla pań po sześćdziesiątce istotne stają się badania profilaktyczne i środowisko naturalne zamiast genów i wysypiania się.
Skąd takie wyniki? Dr Barbara Frątczak-Rudnicka, socjolog, konsultant ds. badań 4P research mix - Higiena i zdrowe odżywianie się to dość zdroworozsądkowe sposoby dbania o zdrowie, w dodatku łatwe, w zasięgu ręki. Z kolei wiara w to, że nasze zdrowie zależy od genów, to często wymówka, wyraz przekonania, że nie w pełni możemy kontrolować nasze życie. Łatwo sobie powiedzieć: "To nie zależy ode mnie, nie mam wpływu, i tak nic się nie da zrobić". To w pewnym sensie zwolnienie z uciążliwego psychicznie poczucia odpowiedzialności.
A niskie miejsce seksu? Nie kojarzy się on ludziom ze zdrowiem, ale ze sferą emocji, przyjemności, relaksu. Badania profilaktyczne wciąż w pojęciu niektórych osób nie wiążą się ze zdrowiem, ale z chorobą. To przykład myślenia: "Jak się dba o zdrowie, to badań nie trzeba wykonywać". Dr n. med. Grzegorz Juszczyk, ekspert zdrowia publicznego, dyrektor działu innowacji produktowych i profilaktyki grupy LuxMed - Polki wskazują na to, co w dużym stopniu mogą kontrolować: higienę, dietę, używki, odpowiednią ilość i jakość snu. Ta intuicyjna ocena zgodna jest z modelami przyjętymi w zdrowiu publicznym, gdzie zakłada się bardzo ważny udział stylu życia, czyli indywidualnych decyzji mogących wpływać na zdrowie. - Jeżeli chodzi o wysoką pozycję genów - to zapewne wpływ wielu publikacji popularnonaukowych z ostatnich lat. Wpływ genów oczywiście jest istotny, ale można go zmienić, np. przez zmianę stylu życia czy częstsze wykonywanie badań profilaktycznych wtedy, gdy w naszej rodzinie zdarzają się nowotwory - tłumaczy lekarz.
- Interesująca jest niska pozycja poczucia satysfakcji z pracy i zamożności. Praca pewnie większości kojarzy się ze stresem. Wysoki dochód natomiast, jak wykazały badana naukowe, wprawdzie pozytywnie wpływa na zdrowie, ale pośrednio -osoby zamożne mogą sobie pozwolić na zdrowszy tryb życia (droższe produkty żywnościowe, bilety wstępu na basen, siłownię, urlopy itp.). Mnie najbardziej uderzyło, jak często kobiety, mówiąc o zachowaniu zdrowia, wskazują na rolę szczęścia rodzinnego, a także życia seksualnego. Generalnie są z niego zadowolone, ale większą wagę przywiązują do więzi rodzinnych, relacji emocjonalnych niż wyłącznie do tego wybranego aspektu budowania więzi między partnerami.
Polski ból głowy
Najczęstszą chorobą, na jaką uskarżają się Polki, są bóle głowy i migreny - dotyczą one aż ponad połowy mieszkanek naszego kraju. Najczęściej nękają panie trzydziestoletnie (61 proc.), najrzadziej te najmłodsze (47 proc.). Wyraźnie widać, że bóle głowy to dolegliwość charakterystyczna dla dużych miast. Poza tym Polki gnębi zapalenie gardła i górnych dróg oddechowych(w ciągu ostatniego roku chorowała na nie prawie połowa z nich) oraz bóle kręgosłupa. Ta dolegliwość ściśle wiąże się z wiekiem - młode kobiety nie mają z tym kłopotów, ale już prawie co druga pięćdziesięciolatka skarży się na takie bóle. Ciekawe, że najczęściej dotyczą one mieszkanek wsi i największych miast.
Kobietom dokuczają też silny stres i bezsenność. Aż 17 proc. z nich żyje wstałym napięciu - najczęściej te między trzydziestką a sześćdziesiątką. Niestety, stres jest przypisany do wyższego wykształcenia. Na stres narzeka prawie co piąta kobieta, która ukończyła studia. One także najczęściej mają problemy z bezsennością. Podobnie jak migreny kłopoty ze snem dręczą panie z dużych miast. Dlaczego Polki przywiązują tak małą wagę do aktywności fizycznej, która przecież jest świetnym sposobem na walkę ze stresem czy bólami kręgosłupa? Dr Grzegorz Juszczyk - Dziś wszędzie można dostać najróżniejsze środki przeciwbólowe. Kobiety sięgają po nie - zdecydowanie zbyt często - odsuwając tym samym moment wizyty u lekarza, która mogłaby wyjaśnić przyczynę ich dolegliwości. Migreny, bóle kręgosłupa i mięśni to ewidentnie pokłosie stresu. Regularna aktywność fizyczna mogłaby zmniejszyć częstość występowania tych dolegliwości, ale zapewne zabieganym paniom brakuje na nią czasu
Kochają leki
Okazuje się, że jedna trzecia Polek przyjmuje w tym momencie środki dostępne tylko na receptę. Czy to dużo? - Porównując kobiety z mężczyznami, to młode panie częściej niż młodzi panowie stosują leki na receptę, bo kupują środki antykoncepcyjne - tłumaczy dr Juszczyk -Poza tym z wiekiem bierzemy coraz więcej leków, co jest zrozumiałe - pojawiają się choroby przewlekłe, jak nadciśnienie tętnicze, choroba wrzodowa itp., wymagające stałego leczenia. Dodatkowo u kobiet częściej występują leczone przez specjalistę zaburzenia zdrowia psychicznego, jak lęki czy depresja. Mężczyźni rzadziej zgłaszają się z takimi problemami do lekarza i rzadziej też się leczą. - Polki chętnie sięgają po leki, także te dostępne bez recepty. W domu, w rodzinie, to one najczęściej decydują, czy doradzają, o wyborze środka. Wykorzystują to oczywiście specjaliści od marketingu. Większość reklam leków dostępnych bez recepty kieruje się właśnie do pań.
Wzrok i słuch
Polki dobrze słyszą. Zaledwie 3 proc. używa specjalnych aparatów poprawiających słuch. Za to blisko połowa nosi okulary lub soczewki kontaktowe. Wyraźnie widać oczywiście związek z wiekiem, wśród najmłodszych pań odsetek ten wynosi 15 proc., wśród najstarszych - aż 75 proc. Mimo problemów ze wzrokiem kobiety rzadko odwiedzają okulistę - prawie trzy czwarte pytanych przyznało, że w ciągu ostatniego roku nie było u tego specjalisty.
Badania - mamy problem
Nasze krajanki najczęściej chodzą do lekarza rodzinnego. Ogólnemu badaniu internistycznemu (lekarz pooglądał, osłuchał, zmierzył ciśnienie) poddało się w ciągu ostatniego roku 59 proc. pań. Najrzadziej badają się kobiety z wykształceniem zawodowym, mieszkanki wsi i małych miast. Mniej chętnie kobiety badają krew (niewiele ponad połowa) oraz mocz (mniej niż połowa). Chętniej decydują się na to wykształcone mieszkanki dużych miast. Wciągu ostatniego roku 60 proc. Polek przynajmniej raz było u ginekologa.
Niestety, oznacza to, że aż 40 proc. pań nie było tam ani razu. Najczęściej tego lekarza odwiedzają czterdziestolatki i kobiety najmłodsze. Najtrudniej na wizytę namówić osoby starsze, o niskim wykształceniu, mieszkające na wsi. Gorzej wygląda sprawa z cytologią - badanie to wykonało jedynie 17 proc. respondentek. Najczęściej te 40-50- -letnie. A mammografia? W ciągu minionych 12 miesięcy wykonała to badanie co dziesiąta Polka. Co piąta Polka nie robi żadnych badań! Szczególnie dotyczy to kobiet mieszkających na wsi i w małych miasteczkach.
Dr Barbara Frątczak-Rudnicka - Polki najczęściej chodzą do internisty, bo mają do niego najłatwiejszy dostęp. Z badaniami specjalistycznymi jest już trudniej. Polkom brakuje motywacji, aby takie badania wykonywać regularnie. Nie jest to do końca racjonalne. Moja magistrantka przeprowadziła niedawno wywiady z kobietami nie korzystającymi z badań mammograficznych. Wynika z nich, że kobiety mają świadomość, że badania są potrzebne, ale... boją się, że mogą być chore! Częstą wymówką był też rzekomy brak czasu lub zapominanie, że trzeba takie badanie zrobić. - Polki i tak badają się częściej niż mężczyźni, ale prawdą jest, że jako naród robimy to dużo rzadziej niż wiele innych krajów Europy - uważa dr Juszczyk
- Pamiętajmy jednak, że w ankiecie pytano o okres ostatnich 12 miesięcy, a przecież nie wszystkie badania trzeba wykonywać co roku. Przy prawidłowych wynikach można je powtarzać co dwa-trzy lata, a niektóre nawet raz na dziesięć lat (np. kolonoskopię - badanie jelita grubego, po 50. roku życia). Szkoda, że nie doceniamy tzw. ogólnych badań lekarskich lub ogólnych badań krwi i moczu. Dobrze zebrany wywiad i podstawowe badania mogą już bardzo dużo powiedzieć lekarzowi, który w razie czego skieruje nas na badania specjalistyczne - tłumaczy Juszczyk.
Dlaczego tak nie lubimy badań? - Jest wiele przyczyn. Badania te z założenia powinna wykonać osoba zdrowa - bez istotnych dolegliwości. Po otrzymaniu wyniku może się okazać, że wymaga dalszego badania, a nawet jest śmiertelnie chora. Wiele osób nie chce podejmować takiego ryzyka, woli o tym nie wiedzieć. To pozorny zysk, bo jeśli są chore, to potem będzie tylko gorzej. Jednak dla niektórych osób ten, nawet chwilowy, spokój ducha jest ważny, zwłaszcza gdy mają wiele obowiązków rodzinnych czy zawodowych. Hamulcem jest też ograniczenie dostępności do badań, zwłaszcza w mniejszych miejscowościach.
Boimy się dentysty
W ciągu minionego roku u stomatologa była co czwarta Polka przed 49. rokiem życia, co piąta pięćdziesięciolatka i co dziesiąta pani powyżej 60. roku. To chyba fatalny wynik. Dr Barbara Frątczak-Rudnicka: - Z wizytami u stomatologa nie jest u nas tak do końca źle. Według CBOS-u (2009r.) w ciągu ostatnich sześciu miesięcy 62 proc. Polaków było u dentysty. Z badań Zakładu Stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie wynika też, że wciąż boimy się stomatologa. Co drugi Polak odczuwa lęk przed taką wizytą, w efekcie 99 proc. ma próchnicę. Zaniedbane zęby mamy też z powodu trudnego dostępu do bezpłatnej opieki stomatologicznej. A koszty tej prywatnej są naprawdę wysokie. Mimo to według danych Naczelnej Izby Lekarskiej z2008r. z prywatnej opieki dentystycznej korzysta 60 proc. Polaków, choć prawdopodobnie właśnie ze względu na koszty nie tak często, jak powinni.
A może prywatnie?
Zaledwie 3 proc. Polek ma wykupiony abonament na usługi medyczne lub jest objętych abonamentem kogoś bliskiego. Barierą są pieniądze, a także: brak informacji (np. co do zakresu oferowanych usług), brak takich placówek w mniejszych miejscowościach a także... zadowolenie z bezpłatnej opieki zdrowotnej. Mimo to aż 39 proc. byłoby skłonne wydać pieniądze na indywidualny abonament. Co piąta Polka przyznaje, że w ciągu ostatnich 12 miesięcy zabrakło jej pieniędzy na podstawowe wydatki związane ze zdrowiem, czyli leki, wizyty u lekarza, badania. Wśród pań po sześćdziesiątce aż 24 proc. twierdzi, że nie było w stanie wykupić przepisanych lekarstw!
Uwielbiają swoich lekarzy
Tyle się słyszy, również z mediów, że lekarz był nieuprzejmy, że mało czasu poświęcił, że nic się nie można było dowiedzieć, a tymczasem...? Aż 91 proc. Polek twierdzi, że podczas ostatniej wizyty u lekarza ten był uprzejmy i życzliwy! Poza tym mogły go o wszystko spytać, udzielił im wyczerpującej informacji na temat zdrowia, ewentualnych schorzeń oraz leczenia.
Dbają o bliskich i o siebie
Znakomita większość Polek stara się, żeby najbliżsi - mąż, partner, dzieci - prowadzili zdrowy tryb życia. 71 proc. kobiet na pytanie, czy same prowadzą zdrowy tryb życia, odpowiada, że tak. Dr Barbara Frątczak-Rudnicka - To oczywiście poziom deklaracji, być może trochę bezrefleksyjnej, ale o którą łatwo się pokusić, jeśli nie jest się pytanym o konkrety. Ponadto, skoro w opinii kobiet, na zdrowie najbardziej wpływa higiena, sposób odżywiania się i brak nałogów, to jeśli dbam o higienę, jem warzywa i nie upijam się, prowadzę zdrowy styl życia, prawda?
Mistrzynie sportu?
Aż 63 proc. Polek twierdzi, że są znacznie lepiej wysportowane niż mieszkańcy Polski rodzaju męskiego. No cóż, ale w końcu jeżeli 56 proc. Polek nie wyobraża sobie życia bez sportu, a aż 71 proc. (!) jest zadowolone ze swojej sprawności fizycznej, to czemu się dziwić. Może tylko temu, jak nisko Polki wcześniej oceniły wpływ aktywności fizycznej na stan ich zdrowia. Najwyraźniej deklaracje na temat tego, co jest ważne (profilaktyka zdrowia, aktywność fizyczna), pozostają w sferze pobożnych życzeń.
Co ma być, to będzie
Te życzenia kłócą się ze stwierdzeniem: "Dieta, ruch czy badania nie uchronią mnie przed chorobami, które są mi przeznaczone". Zgadza się z nim aż 68 proc. Polek. Tylko o jeden procent mniej podpisuje się pod stwierdzeniem: "Tyle rzeczy może zaszkodzić zdrowiu, że przestałam się tym przejmować". - Takie deklaracje podważają przekonanie o tym, że możemy być skuteczni w ochronie własnego zdrowia - tłumaczy dr Juszczyk. - Wiara we własne możliwości jest z kolei kluczowa dla motywacji i wytrwania w postanowieniu prowadzenia zdrowego stylu życia. Osoby religijne mogą sądzić, że nie zmienią boskiego planu.
Pragmatyczki mogą kwestionować wyniki badań, bo w medycynie nie ma nigdy 100-proc. pewności, a pamiętajmy, że mówimy jedynie o zmniejszeniu ryzyka zachorowania. Kobieta więc myśli: "Może zatem ja będę tą osobą, która podjęła niezbędne kroki, ale jednak zachorowała". Często słyszymy argumenty, że sąsiadka poszła na mammografię, wykryli jej raka, a i tak po kilku miesiącach zmarła. Chodzi o to, że bez zdrowej diety, ruchu i wykonywania badań o wiele bardziej prawdopodobne jest zachorowanie i mniejsza szansa na wyleczenie. Ale zawsze szansa, a nie pewność - przekonuje dr Juszczyk. - Zazwyczaj też zdrowy styl życia wiąże się z rezygnacją z przyjemności, nawet krótkotrwałych (np. słodycze). Dlatego ludzie szukają argumentów podtrzymujących ich wybór.
