Dializa

Postpowanie terapeutyczne zastpujce czynno nerek stosowane przy ostrej lub przewlekej niewydolnoci nerek powodujcej bardzo powane zaburzenia rwnowagi organizmu, niekwalifikowane do leczenia innymi metodami i zagraajce yciu chorego.
Artyku jest czci publikacji pochodzcej z nowej serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna, ktr naby mona w Kulturalnym Sklepie lub w kad rod w kiosku

Dializa pozwala na usunicie z krwi (oraz pynw ustrojowych) substancji, ktre powinny by eliminowane z organizmu, a ktrych nerki nie s w stanie wydali w wystarczajcej iloci i w odpowiednim czasie. Znalaza ona rwnie zastosowanie w wielu sytuacjach, w ktrych konieczne jest wyeliminowanie z organizmu substancji toksycznych podlegajcych dializie lub w ktrych zachodzi konieczno unormowania zmienionego skadu pynw ustrojowych. Dializa polega na przepywie substancji midzy dwoma roztworami wodnymi, oddzielonymi jeden od drugiego pprzepuszczaln bon, umoliwiajc przepyw substancji z roztworu, w ktrym jej stenie jest wiksze, do tego, w ktrym jej stenie jest mniejsze lub znikome. cilej, jedn z substancji jest krew, ktra musi zosta oczyszczona, a drug jest roztwr zawierajcy > elektrolity w steniu zblionym do stenia wody w osoczu krwi (> osocze). Istniej dwa typy dializ: dializa otrzewnowa oraz hemodializa. W dializie otrzewnowej, wewntrzustrojowej, roztwr dializacyjny jest wprowadzany do wntrza jamy otrzewnowej (> otrzewna) pacjenta; w hemodializie roztwr dializacyjny oraz krew chorego, oddzielone od siebie sztuczn bon, przepywaj w aparacie pozaustrojowym.

Dializa otrzewnowa

W tym typie dializy wymiana z krwi, przepywajc przez naczynia woskowate otrzewnej, zachodzi przez jej ciany ograniczone bon. Powierzchnia bony otrzewnowej to 1-2 m kw., co odpowiada w przyblieniu powierzchni skry. Roztwr dializacyjny (1,5-2 l) jest wprowadzony do jamy otrzewnowej za pomoc cewnika (> cewnik); po pewnym czasie zostaje on odprowadzony i zastpiony wieym. Wyrnia si dwa przebiegi dializy otrzewnowej: przerywany i cigy. Dializa otrzewnowa przerywana skada si z powtarzalnych co 24-48 godz., trwajcych 8-12 godz., cyklw oczyszczania. Roztwr dializacyjny jest wprowadzany i odprowadzany 10-20 razy podczas cyklu, automatycznie lub pautomatycznie. Dializa otrzewnowa przerywana jest zarezerwowana dla przypadkw nagych oraz przypadkw ostrej niewydolnoci nerek; wymaga hospitalizacji chorego. Dializa otrzewnowa ciga skada si z 3-6 cyklw dializacyjnych dziennie, podczas ktrych roztwr pozostaje w jamie otrzewnowej przez 4-8 godz. Dziki temu oczyszczanie krwi jest powolne, stopniowe oraz cige, co upodabnia je do oczyszczania fizjologicznego. Procedura jest bardzo prosta i moe zosta przeprowadzona przez pacjenta w domu lub, przy odpowiedniej organizacji, take w podry. Dializa otrzewnowa ciga zapewnia moliwo rehabilitacji nie tylko klinicznej, ale i spoecznej. Kolejnym krokiem ku likwidacji kosztw socjalnych jest wprowadzenie automatycznej dializy otrzewnowej (APD), przeprowadzanej w nocy, podczas snu, w domu pacjenta, przy uyciu odpowiedniego urzdzenia. Dziki temu terapia nie wpywa ujemnie na czynnoci zawodowe oraz ycie prywatne pacjenta.

Hemodializa

Hemodializa jest przeprowadzana za pomoc urzdzenia zwanego "sztuczn nerk", skadajcego si z trzech elementw: pojemnika z pynem dializacyjnym, filtra, obiegu hematycznego zapewniajcego przepyw krwi do dializatora i z powrotem do pacjenta. Dostp do ukadu naczyniowego w celu przetoczenia krwi od i do pacjenta moe by rny: cewnikowanie y centralnych (takich jak ya udowa czy podobojczykowa) lub specjalny przeszczep yy, wskutek ktrego powiksza si arteria, dajc atwy dostp do naczy krwiononych, np. w nadgarstku, z ktrych przy cewnikowaniu bdzie mg korzysta nawet pacjent. Moliwo ta jest wygodna zwaszcza w leczeniu przewlekej niewydolnoci nerek, przy ktrej dializa musi by przeprowadzana trzy razy w tygodniu do koca ycia. Najlepsz terapi przy niewydolnoci nerek pozostaje przeszczep nerki, lecz liczne i skomplikowane procedury prawne i organizacyjne sprawiaj, e rozwizanie to nie jest na razie dostpne dla wszystkich pacjentw.