Arytmia

Arytmia to zaburzenia rytmu serca. Liczba uderze serca na minut w normalnych warunkach waha si rednio od 60 do 100. Arytmi mog powodowa zarwno czynniki niesercowe, jak i sercowe; w wielu przypadkach nie rozpoznaje si jednak adnej przyczyny.
Artyku jest czci publikacji pochodzcej z serii Biblioteki Gazety Wyborczej pt.: Wielka Encyklopedia Medyczna

Tempo uderze serca reguluj impulsy elektryczne, wysyane z obszaru serca zwanego wzem zatokowo-przedsionkowym i penicego funkcj naturalnego "rozrusznika" minia sercowego, biegnce przez przedsionki a do wza przedsionkowo-komorowego. Impulsy elektryczne przemieszczaj si nastpnie wzdu wyspecjalizowanej wizki wkien, ktre poprzez odnog praw i lew dochodz do tkanki miniowej komory, rytmicznie pobudzajc misie sercowy do skurczu.

Liczba uderze serca na minut w normalnych warunkach waha si rednio od 60 do 100; moe jednak wzrosn nawet do 200 lub wicej w przypadku wzmoonej aktywnoci fizycznej. Gdy tempo bicia serca przekracza 100 uderze na min, wystpuje zjawisko czstoskurczu poniej 60 uderze - rzadkoskurczu. Arytmi mog powodowa zarwno czynniki niesercowe, jak i sercowe; w wielu przypadkach nie rozpoznaje si jednak adnej przyczyny (arytmia idiopatyczna).

Przyczyny niesercowe

Jednymi z najistotniejszych przyczyn arytmii s zaburzenia elektrolitowe (szczeglnie hipo- lub hiperpotasemia, hipomagnezemia i hiperkalcemia), zaburzenia rwnowagi kwasowo-zasadowej, jak kwasica i kamica, niedostateczne natlenowanie oraz niektre klasy lekw (preparaty z naparstnicy purpurowej, leki znoszce arytmi serca, sympatykomimetyki i leki przeciwnadcinieniowe). Arytmia moe pojawi si take wskutek dziaania alkoholu i dymu tytoniowego. Z jej pojawieniem si wie si wiele innych chorb: choroby pcherzyka ciowego, niektre choroby zakane, choroby tarczycy itp. Rzadkoskurcz diagnozowany jest ponadto powszechnie u intensywnie trenujcych sportowcw.

Przyczyny sercowe

Kada choroba serca (q serca choroby) moe stanowi przyczyn arytmii: niedokrwienna choroba serca, wady zastawek, wrodzone wady serca, kardiomiopatia rozstrzeniowa i przerostowa. Diagnoz arytmii mona sformuowa na podstawie objaww klinicznych (koatanie serca, trudnoci oddechowe, szybkie mczenie si, zawroty gowy, ble w klatce piersiowej, utrata przytomnoci, wyczuwalne zmiany pulsu itp.), jednak podstawow metod stwierdzenia arytmii i okrelenia jej rodzaju pozostaje elektrokardiografia.

Leczenie

Istnieje wiele sposobw kontroli oraz leczenia arytmii:

1) Dziaania samodzielne. Ich podstaw jest kontrola rytmu serca poprzez dziaania pobudzajce wpyw nerwu bdnego na regulacj akcji serca: wstrzymanie oddechu, zwilenie twarzy zimn wod, powolne wypicie szklanki wody, masa szyi, zatkanie nozdrzy i prb wydmuchiwania powietrza przy zamknitych ustach, tak jak przy "odtykaniu" uszu, kaszel.

2) Leczenie farmakologiczne. Moliwoci leczenia farmakologicznego s, w przypadku arytmii, wzgldnie szerokie i zoone. Leczenie zaburze rytmu serca wymaga jednak rozwanego oszacowania koniecznoci jego zastosowania, poniewa wszystkie leki znoszce arytmi serca mog potencjalnie zaostrzy jej przebieg (efekt proarytmiczny); wiele rodzajw arytmii nie powoduje ponadto zaburze podmiotowych ani dalszych komplikacji, co sprawia, e leczenie farmakologiczne moe okaza si zbdne. Ze wzgldu na fakt, e arytmia moe czsto stanowi efekt chorb serca, zalecane jest rwnie poddanie ocenie oglnego stanu zdrowia pacjenta, ze szczeglnym uwzgldnieniem stanu minia sercowego. W przypadkach arytmii hiperkinetycznej wskazana jest natomiast analiza funkcji tarczycy, jako e w tego rodzaju arytmii nieprawidowoci metabolizmu hormonw tarczycy nale do czynnikw zwikszajcych ryzyko jej wystpienia. Innym istotnym aspektem jest czynnik psychoemotywny; stan zaniepokojenia moe wywoa bd wpyn na utrzymanie si zjawiska arytmii. Powysze spostrzeenia odnosz si do tych odmian arytmii, ktre nie wymagaj natychmiastowej interwencji lekarskiej

3) Rozrusznik serca i defibrylator. Rozrusznik serca to nowoczesne urzdzenie elektroniczne, wszczepiane pod skr poniej obojczyka i poczone z sercem cienkimi elektrodami; stosowane w przypadkach wystpowania rzadkoskurczu. Nie wiksze od monety, wyposaone jest w baterie, zapewniajce mu ponad 10-letni okres dziaania, polegajcy na rytmicznym wysyaniu do minia sercowego impulsw elektrycznych, ktrych zadaniem jest regulacja czstotliwoci skurczw. Defibrylator natomiast to urzdzenie rejestrujce sygnay wysyane przez misie sercowy; w przypadku wystpienia czstoskurczu przywraca normalny rytm serca za pomoc wstrzsu elektrycznego. Wywoujcy wstrzs impuls elektryczny wysyany jest przez generator, nie wikszy ni 9 na 6 cm. Obecnie s w uyciu defibrylatory, ktre nie wymagaj bezporedniego umieszczenia na miniu sercowym, pozwalajc w ten sposb unikn zabiegu chirurgicznego na otwartym sercu na czas konieczny do dokonania wszczepu. Szpitale wykorzystuj wielofunkcyjne defibrylatory umoliwiajce odczytywanie kolejnych parametrw mierzonych przez urzdzenie (EKG, temperatura ciaa, cinienie ttnicze, saturacja itp.).

4) Leczenie metod ablacji. Istniej odmiany arytmii powodowane anomaliami wystpujcymi w konkretnych punktach minia sercowego; punkty te mona precyzyjnie zlokalizowa i usun, wykonujc zabieg mapowania funkcji elektrycznej minia sercowego, w celu przerwania przepywu impulsu elektrycznego powodujcego arytmi. Zabieg ten mona przeprowadzi przy uyciu cewnika, w znieczuleniu miejscowym.

5) Zabieg chirurgiczny. W wypadku, gdy nie jest moliwe zastosowanie ablacji przy uyciu cewnika, mona dokona usunicia obszaru minia sercowego wywoujcego arytmi.



Arytmia - zaburzenia akcji serca

Czstotliwo uderze serca, regulowana specjalnymi impulsami elektrycznymi, moe ulega wymienionym poniej zmianom, zarwno z przyczyn fizjologicznych, jak i patologicznych:

  • Czstoskurcz

    Inaczej tachykardia; charakteryzuje si nieprawidowo szybkim biciem serca, najczciej powyej 100 uderze na min. Stan ten moe by wywoany rnymi przyczynami, takimi jak: wzrost temperatury ciaa, dziaanie niektrych lekw lub hormonw, choroby minia sercowego, emocje, wiczenia fizyczne, niedokrwisto bd rnego rodzaju wstrzsy.

  • Rzadkoskurcz

    Inaczej bradykardia; charakteryzuje si spowolnionym biciem serca, najczciej poniej 60 uderze na min. Przyczyn moe by obnienie temperatury ciaa albo te dziaanie niektrych lekw; moe rwnie pojawi si podczas snu.

    Skurcz dodatkowy (ekstrasystole)

    Uderzenie serca pojawiajce si przed wystpieniem prawidowej serii uderze, wywoane impulsami elektrycznymi pochodzcymi z niewaciwych obszarw minia sercowego (ogniska ektopowe). Ogniskami ektopowymi mog by tkanki ubogie w tlen bd wkna miniowe podranione w nastpstwie choroby lub przyjcia lekw.

  • Trzepotanie

    Przy trzepotaniu misie sercowy kurczy si w sposb regularny, lecz ze zbyt wzmoon czstotliwoci, ok. 250-350 uderze na min. Wystpuje gwnie w sytuacji uszkodzenia minia sercowego, chocia sporadycznie moe si pojawi rwnie przy prawidowo funkcjonujcym organie.

  • Migotanie

    Charakteryzuje si gwatownymi skurczami minia sercowego, ale, w odrnieniu od trzepotania, nie s one skoordynowane. Niewielkie czci minia sercowego zaciskaj si i rozluniaj niezalenie od innych obszarw. W konsekwencji nie zaciska si on jako cao, a cianki jam (przedsionki i komory) podczas migotania nie pompuj krwi. Migotanie przedsionkowe zasadniczo nie jest grone dla ycia, poniewa krew wci jest pompowana przez komory (jeli funkcjonuj prawidowo). Odwrotnie jest w przypadku migotania komorowego, ktre czsto jest przyczyn nagej mierci. Komory mog migota z wielu przyczyn, m.in. w zwizku z niedokrwieniem poczonym z niedronoci ttnicy wiecowej (niedrono naczy wiecowych), wstrzsem elektrycznym, urazem serca albo klatki piersiowej, a take w zwizku z toksycznoci rnych lekw. Podczas migotania komr prawidowa akcja serca moe zosta przywrcona tylko przez defibrylacj. Jeli prawidowe krenie nie zostanie przywrcone w cigu kilku minut, nastpuje nieodwracalne uszkodzenie kory mzgowej oraz zgon.

  • Arytmie spowodowane zaburzeniami przewodzenia

    Kada interferencja albo zatrzymanie przewodzenia impulsu serca moe wywoywa arytmi. Rodzaj arytmii zaley od lokalizacji i rozlegoci zjawiska. Wze zatokowo-przedsionkowy (SA) generuje zwykle 70-80 impulsw na min. Jeli wze SA zostanie uszkodzony, impulsy pochodzce z wza przedsionkowo-komorowego (AV) mog skierowa si w grn cz przedsionka serca oraz w doln cz cian komr, stymulujc w tych miejscach pojawienie si skurczu. Pod wpywem impulsw wza AV, ktry dziaa jak rozrusznik serca, misie sercowy moe kontynuowa toczenie krwi, lecz z czstotliwoci wynoszc 40-60 uderze na min. Podobnie wkna Purkiniego (wiksze komrki serca, w ktrych przewodnictwo impulsu elektrycznego jest bardzo wysokie) mog generowa impulsy serca, sprawiajc, e kurczy si ono 15-40 razy na min.