Psychoonkologia to nie dodatek, a wany element terapii. Jak wsparcie psychologiczne wpywa na leczenie chorych z nowotworami?

Pomoc psychoonkologa okazuje si nieodzowna na kadym etapie walki z nowotworem. To nie tylko moliwo wspierania chorego po diagnozie i nauka akceptacji nowej sytuacji yciowej. Profilaktyka przeciwnowotworowa, terapia rodzin, a nawet egzekwowanie praw pracowniczych i ochrona kobiet - tym wszystkim dzi zajmuj si psychoonkolodzy.

Osobom pracujcym na co dzie z pacjentami onkologicznymi trudno ju sobie wyobrazi sytuacj, e w nowoczesnym zespole terapeutycznym mogoby zabrakn psychologa i psychiatry. Pogldy typu: „najpierw zajmiemy si chorob, a potem psychik” nale ju do wstydliwej przeszoci medycyny.

Wiele chorb nowotworowych ma dowiedzione podoe emocjonalne, a nawet bezporedni zwizek z hormonem stresu, kortyzolem (np. guzy neuroendokrynne). Same terapie onkologiczne mog bezporednio wpywa na psychik i stan emocjonalny chorego. Nowotwr to nie wyrok, a niejednokrotnie perspektywa wielu lat mierzenia si z chorob przewlek. Tego musi nauczy si pacjent, ale take jego otoczenie.

Zrozumie oczywiste

Chocia zwizek onkologii i psychologii wydaje si naturalnym, historia oficjalnego stworzenia psychoonkologii, osobnej gazi nauki na styku tych dziedzin jest stosunkowo krtka w Polsce, ale take na wiecie.

Jeszcze w latach 70. ubiegego wieku pogldy te uchodziy za rewolucyjne. Uwaano, e bez doranego i systemowego wsparcia psychologicznego pacjentw oraz ich rodzin zwycistwo nad epidemi nowotworw jest niemoliwe. Pionierskie badania epidemiczne pozwoliy dowie naukowo, jak ogromn rol odgrywa szeroko pojta edukacja w tym zakresie. Rak niejednokrotnie wie si ze strachem, zaprzeczaniem, bezradnoci, przekonaniem o nieuchronnoci losu. Jak w takim klimacie przekonywa czowieka nie tylko do uciliwego leczenia, ale choby bada przesiewowych?

Kluczowe trzy obszary

Wspczenie psychoonkolodzy koncentruj si na trzech kluczowych obszarach:

  1. Profilaktyka chorb nowotworowych.
  2. Edukacja personelu pracujcego z osobami chorymi.
  3. Wsparcie chorych i ich bliskich.

Skuteczne kampanie informacyjne, docierajce do grupy docelowej, ale przede wszystkim realnie zachcajce do konkretnych dziaa, to spore wyzwanie. Pokazuj to choby programy profilaktyczne, skierowane do kobiet. Zaproszenia na mammografi czy cytologi czsto nie dziaaj. Z jednej strony przeszkadza postawa: „mnie to nie dotyczy”, z drugiej: „a jak co znajd?”. Bez wyczucia w przekazie, rwnowagi midzy komunikatem oswajajcym lki, a zarazem nie pozwalajcym na lekcewaenie tematu, nie ma sukcesu. To wanie zadanie dla psychoonkologw.

Warto przy tym pamita, e prewencja nowotworw to nie tylko zachta do bada. Niezwykle wany jest zdrowy styl ycia – odpowiednia dieta, aktywno fizyczna, relaks, kontrola wagi, brak naogw. Chocia coraz czciej strach przed powan dolegliwoci ma wielkie oczy i lk przed chorob bywa gorszy od niej samej, nie da si zaprzeczy takim zjawiskom i trzeba w umiejtny sposb te lki oswaja.

Nauczy empatii?

Z jednej strony pacjenci nieraz narzekaj, e ze strony lekarzy, pielgniarek i innego personelu medycznego, nie otrzymali odpowiedniego wsparcia. Sporo w tym racji, chocia o problemie niewiele si mwi. Z drugiej strony chorzy czsto unikaj psychologw, nie dowierzaj, e ci mog im pomc albo z kolei po prostu si wstydz lub nie maj w okolicy gabinetu psychoonkologa. O moliwo takiego wsparcia warto zapyta lekarza prowadzcego, lekarza pierwszego kontaktu lub innych pacjentw, ktrzy maj podobne problemy. Poradnie niejednokrotnie pracuj przy szpitalach, ale mona te otrzyma odpowiedni pomoc niedaleko miejsca zamieszkania.

Niestety, studia medyczne nie koncentruj si na nauce rozmowy z pacjentem, przekazywaniu zych informacji, a ograniczenia czasowe i biurokracja czsto uniemoliwiaj optymalny przekaz. Problemy komunikacyjne, nasilajce strach i bezradno chorych, nie musz wynika ze znieczulicy. Lekarz jest tylko czowiekiem i czasem po prostu nie wie, jak co zrobi. Nie wystarczy by wraliwym. Potrzebne s kompetencje, znajomo technik interpersonalnych, a przede wszystkim wiadomo ich roli.

Wane jest tworzenie standardw dla pracownikw opieki zdrowotnej, ktre uatwi im prac i pozwol chroni chorych przed dodatkowym stresem, niejednokrotnie w traumatycznych okolicznociach.

Praca psychoonkologa z chorymi i rodzinami - jak to w praktyce wyglda?

Psychoonkolog moe by pomocny na kadym etapie walki z nowotworem. Pacjenci bywaj do niego kierowani przez lekarza prowadzcego, czasem spotykaj go na oddziale szpitalnym. Niejednokrotnie tam, jak i w poradniach przyszpitalnych oraz rejonowych, specjalici czekaj take na bliskich chorego.

Nowotwr to choroba, ktra dotyka ca rodzin, a nawet dalsze otoczenie: przyjaci, wsppracownikw. Zdarzaj si postawy skrajne: od lku i niedowierzania, po odrzucenie, agresj, rozpacz. Niekoniecznie umiemy wspiera bliskich, chobymy tego bardzo chcieli. Specjalista moe pomc nie tylko w walce z sam chorob. Bywa, e na szali s relacje midzyludzkie, wizi, zwizki partnerskie.

Redukcja stresu za pomoc technik relaksacyjnych, budowanie poczucia wartoci, techniki motywacyjne - praca pacjenta z psychoonkologiem moe przyjmowa rne formy. Czasem potrzebna jest po prostu rozmowa. To mit, e najatwiej rozmawia si z bliskimi. S tematy, z ktrymi czowiek chce upora si sam, ale z pomoc specjalisty to po prostu okazuje si atwiejsze. Choby dlatego, e mona si odwoa do dowiadcze innych pacjentw. Sprawdzaj si te grupy wsparcia dla osb o podobnych problemach. Kto, kto ju przeszed terapi, ktra nas czeka, zawsze jest bardziej przekonywajcy ni ulotka na jej temat czy nawet lekarz.

Jak nadal czu si pikn, gdy gubimy wosy lub konieczna jest mastektomia? Czy zrezygnowa z pracy, czy moe by aktywnym zawodowo? Jak poradzi sobie z diagnoz i procesem leczenia, ktry wie si czsto z trudnymi skutkami ubocznymi? Czy i jak mwi o swojej chorobie? Psychoonkolog nie rozwie tych problemw, ale moe wskaza drog, ktra sprawi, e bdzie nieco atwiej to przej. To ju wiele. S naukowe dowody, e silniejsi psychicznie mamy zdecydowanie wiksze szanse na skuteczne leczenie.

Wicej informacji na ten temat znajdziesz w bezpatnym video poradniku Nationale-Nederlanden "Wsparcie psychologiczne w chorobie". Video poradnik dla pacjentw i ich bliskich". Jest to cykl bezpatnych materiaw video dedykowanych zarwno osobom chorym jak i ich rodzinom. Programy prowadz psychoterapeutki na co dzie pracujce z pacjentami: Katarzyna Sass i Elbieta Poarowska.