Prawo do informacji i wyrażania zgody

Jednym z podstawowych praw pacjenta jest to, by mógł świadomie uczestniczyć w procesie leczenia. Prawo do informacji i wyrażania zgody przysługuje także dzieciom

Prawo rozróżnia dwie grupy dzieci, którym w różnym zakresie przysługuje prawo do informacji - te powyżej i te poniżej 16. roku życia. Informowanie dziecka i rodziców Dzieci, które nie ukończyły 16 lat, informuje się o ich stanie zdrowia w ograniczonym zakresie - takim, który umożliwi lekarzowi podejmowanie czynności medycznych. Dobierając zakres wiedzy, którą przekaże, lekarz powinien kierować się tym, na ile dziecko jest w stanie zrozumieć podawane mu informacje.

Dzieci, które ukończyły 16 lat, informuje się w pełnym zakresie, ale z dostosowaniem do ich możliwości zrozumienia. Lekarz powinien poinformować takie starsze dziecko o wszelkich następstwach zabiegu. Może ominąć tzw. skutki nadzwyczajne, czyli takie, które występują bardzo rzadko, oraz niedobre informacje o rokowaniu. Lekarz przekazuje również bezpośrednio informacje o lekach i o ich dawkowaniu (dobrze, by to zrobił na piśmie), podaje także zalecenia dietetyczne, o ile takie są.

Bez względu na wiek dziecka lekarz ma obowiązek poinformować w pełnym zakresie o stanie zdrowia dziecka jego rodziców, także wtedy, gdy rokowania są złe.

Prawo do informacji ma każde z rodziców, chyba że sąd opiekuńczy (inaczej sąd rodzinny) dla dobra dziecka ograniczy te prawa jednemu z rodziców. Wystarczy, że personel przekazuje informacje jednemu z nich, jeśli drugi się np. nie zgłasza. W pełnym zakresie informuje się nie tylko rodziców biologicznych, ale także opiekunów prawnych ustanowionych przez sąd opiekuńczy.

Dalsza rodzina

Lekarz nie ma obowiązku informowania o stanie zdrowia pozostałych członków rodziny dziecka. Tylko rodzic lub opiekun prawny może upoważnić inne osoby z tzw. szerokiej rodziny, np. babcię czy ciocię, do dostępu do informacji o dziecku. Takie upoważnienie może być ustne albo pisemne - najlepiej, by zostało wpisane do dokumentacji medycznej dziecka. Rodzice dziecka mogą ograniczać w różnym stopniu prawa dalszych członków rodziny, np. upoważnić babcię do otrzymania informacji o stanie zdrowia dziecka - np. że jest przeziębione ima brać określone leki, ale ograniczyć jej wiedzę na temat dodatkowych badań, które należy wykonać.

Jeżeli dziecko ukończyło 16 lat, to również i ono oprócz rodzica powinno wyrazić zgodę na informowanie innych osób, np. babci, cioci, sąsiadki - ustnie lub pisemnie. Dziecko młodsze może wyrazić swoje zdanie, które należy wziąć pod uwagę.

Wskazanie przez rodziców dziecka osoby, której - poza nimi -można udzielać informacji o dziecku, jest prawem, a nie obowiązkiem. Jeżeli rodzice lub rodzice i dziecko nie upoważnią nikogo, lekarz nie może przekazywać jakichkolwiek informacji dotyczących dziecka. Zasada ta odnosi się również do dziennikarzy robiących np. reportaż

o dziecku. Wpisanie do dokumentacji medycznej nazwiska osoby upoważnionej do otrzymywania informacji zapobiega łamaniu praw dziecka do poszanowania prywatności.

Powiadomienie w nagłym wypadku

W interesie dziecka przebywającego w szpitalu jest również wpisanie do dokumentacji medycznej numeru telefonu kontaktowego jego rodziców lub upoważnionej osoby na wypadek pogorszenia się stanu zdrowia dziecka. Szpital ma wówczas obowiązek niezwłocznego ich powiadomienia.

W wyjątkowych sytuacjach zagrożenia życia lub zdrowia dziecka przychodnia z własnej inicjatywy powinna powiadomić

rodziców o konieczności skontaktowania się z lekarzem. Taką sytuacją może być np. nabranie podejrzenia choroby nowotworowej u dziecka w trakcie przeprowadzania rutynowych badań (np. bilansu zdrowotnego).

Wyrażanie zgody

Za dziecko, które nie ukończyło 16 lat, zgodę na poszczególne czynności medyczne wyraża rodzic. Jeżeli dziecko wdanej chwili pozostaje faktycznie pod opieką babci lub cioci, to te osoby mogą za dziecko wyrazić zgodę wyłącznie na tzw. zwykłe badanie. Polega ono na oględzinach ciała i badaniu fizykalnym - palpacyjnym i osłuchaniu. Niekiedy w terminie tym mieszczą się też inne badania diagnostyczne - muszą to być jednak czynności rutynowe i niestwarzające ryzyka.

Jeżeli stan zdrowia dziecka wymaga poważniejszych czynności medycznych, personel medyczny placówki musi podjąć próbę skontaktowania się z opiekunami prawnymi dziecka.

Jeżeli nie udaje się skontaktować z rodzicami, lekarz ma dwa wyjścia:

W sytuacji nagłej lekarz sam podejmuje decyzje ratujące zdrowie lub życie dziecka.

Jeżeli natomiast dziecko może kilka dni poczekać, lekarz zwraca się o zgodę na dalsze czynności o zwiększonym ryzyku (np. na operację) do sądu opiekuńczego. Wtedy opiekun faktyczny dziecka (np. babcia czy ciocia) wyraża swoją opinię, którą sąd bierze pod uwagę. Powinien wziąć pod uwagę także zdanie samego dziecka.

Jeżeli dziecko skończyło 16 lat, wówczas zgoda na każdą interwencję medyczną powinna być podwójna, tj. tego dziecka i jego rodziców lub rodzica.

W przypadku konfliktu

Może się zdarzyć, że w trakcie leczenia dziecka rodzice między sobą nie potrafią uzgodnić, czy się zgadzają, czy nie na dany zabieg, czy metodę terapeutyczną, lub że zaistnieje konflikt między rodzicami a dzieckiem, które ma co najmniej 16 lat, lub między lekarzem a rodzicami. W zależności od stanu zdrowia dziecka i występujących alternatywnych metod leczenia (lub ich braku) mogą być różne sposoby rozwiązania konfliktu.

Jeżeli wdanej placówce istnieją alternatywne metody leczenia, rodzice mają prawo je poznać i wyrazić zgodę na jedną z nich. Mogą również wypisać dziecko ze szpitala i przenieść je do innej placówki. Lekarz może odmówić wypisania dziecka tylko wtedy, jeśli jego stan zdrowia na to nie pozwala lub gdy konieczne jest pilne wykonanie konkretnego zabiegu.

Szpital nie może zatrzymać dziecka ani poddać go czynnościom medycznym wbrew woli rodziców i dziecka. Tylko z uwagi na jego stan zdrowia w przypadku konfliktu pomiędzy samymi rodzicami lub rodzicami a lekarzem kierownik szpitala lub lekarz przez niego upoważniony ma prawo wystąpić do sądu opiekuńczego o rozstrzygnięcie sprawy. Do chwili podjęcia decyzji przez sąd dziecko przebywa w szpitalu.

Gdyby szpital chciał przeprowadzić zabieg wbrew woli rodziców, sami rodzice mogą wystąpić do sądu opiekuńczego.

Uwaga!

Niedopuszczalne jest wyrażanie zgody w izbie przyjęć in blanco na pobyt dziecka w szpitalu i wszystkie zaproponowane metody leczenia. Nie można zgodzić się na coś, o czym nie ma się wystarczających informacji. W chwili przyjęcia dziecka do szpitala powinno się wyrażać jedynie zgodę na jego przyjęcie. Dopiero po rozmowie na oddziale z lekarzem prowadzącym można wyrażać zgodę na kolejne poszczególne czynności. Na zabiegi operacyjne oraz na poważne i ryzykowne zabiegi zgoda powinna być pisemna.