Nootropy - czym są, jak działają, jaki mają wpływ na organizm?

Nootropy, nazywane też lekami nootropowymi albo lekami prokognitywnymi, to grupa substancji, które mają usprawniać funkcjonowanie mózgu i poprawiać zdolności poznawcze. Ich działanie jest od pewnego czasu przedmiotem dyskusji naukowców, ponieważ właściwości takich substancji nie zostały do końca potwierdzone, ani nie stwierdzono również, że są one w pełni bezpieczne. Jakie substancje są zaliczane do nootropów? Jaki mają one wpływ na nasz organizm?

Definicja słowa “nootropowy” została opracowana w latach 70. XX wieku przez psychologa rumuńskiego pochodzenia Corneliu E. Giurgea. Wprowadzona wówczas definicja określa, że substancjami nootropowymi są preparaty, które:

  • Zwiększają efektywność nauki albo poprawiają pamięć,
  • Zabezpieczają mózg (działają neuroprotekcyjnie),
  • Zwiększają skuteczność uczenia się, nawet w niekorzystnych warunkach,
  • Ich przyjmowanie nie ma wcale lub ma mało efektów niepożądanych,
  • Nie są toksyczne.

Samo słowo pochodzi od połączenia greckich słów “nous” - “rozum” i “trepein” - “skręcać”. Do grupy nootropów zalicza się różne preparaty, między innymi leki oraz suplementy diety. Preparaty tego typu mają wspólną cechę - ich zadaniem jest poprawianie zdolności umysłowych, w szczególności funkcji poznawczych, pamięci, koncentracji, motywacji czy kreatywności. Takie preparaty mogą mieć także wpływ na funkcje ruchowe i pobudzać w chwilach przemęczenia.

Rozróżnia się kilka grup substancji nootropowych. Najbardziej powszechne i najczęściej stosowane są preparaty z grupy stymulantów, do których należy kofeina. Środkami nootropowymi mogą być zarówno preparaty naturalne, jak i syntetyczne. Do nootropów zalicza się między innymi:

  • Żeń-szeń,
  • Miłorząb dwuklapowy,
  • Nicerogolina,
  • Modafinil,
  • Winopocetyna,
  • Teanina,
  • Hydergina,
  • Dekstramfetamina,
  • Piracetam,
  • Donepezyl.

Mechanizmy działania preparatów tego typu są różne, niektóre z nich prowadzą wzmożonego zużycia glukozy oraz tlenu, inne do poprawy mikrokrążenia mózgowego, niektóre zwiększają stabilność błon komórek nerwowych, a jeszcze inne mają działanie antyoksydacyjne.

Nootropy – czy są skuteczne?

Działanie tego typu leków jest potwierdzone tylko w przypadku kilku preparatów, na temat innych wciąż trwają badania. Mimo tego, zainteresowanie nimi oraz sprzedaż leków tego typu stale rośnie. Substancje o działaniu nootropowym budzą wiele kontrowersji wśród użytkowników, a także wśród lekarzy, psychologów oraz neurologów. Specjaliści poddają w wątpliwość skuteczność takich środków. Poza tym, podzielone są zdania na temat tego, czy stosowanie substancji tego typu jest etyczne i sprawiedliwe. Niektórzy twierdzą, że takie leki mogą znaleźć zastosowanie w leczeniu trudności w poruszaniu się oraz zaburzeń poznawczych, które są związane ze schorzeniami takimi jak choroba Parkinsona,choroba Alzheimera czy ADHD, ale takie działanie nie zostało potwierdzone.

Zobacz wideo

Leki nootropowe są najczęściej stosowane przez osoby zdrowe, które oczekują polepszenia swoich zdolności umysłowych, lepszej wydajności podczas pracy czy poprawy pamięci. Wielu specjalistów zaznacza jednak, że takie działanie leki mogą mieć jedynie u osób z ograniczonymi zdolnościami psychofizycznymi, na przykład u pacjentów, którzy przeszli udar mózgu. W przypadku osób zdrowych, działanie wykazują jedynie niektóre substancje z grupy nootropów. Poza tym, niezwykle istotne jest regularne zażywanie leków, ponieważ często dają one efekty dopiero po dłuższym czasie stosowania.

Według definicji związki tego typu nie mogą mieć poważnych skutków ubocznych, jednak często definicja ta jest rozszerzana, a do grupy takich substancji zaliczane są preparaty mogące powodować wystąpienie niepożądanych efektów. Niektóre z substancji tego typu mogą wpływać na ograniczenie zdolności prowadzenia pojazdów, inne mogą natomiast wywoływać trudności z zasypianiem. Możliwe jest również, że zażycie leków nootropowych w celu pobudzenia i zwiększenia aktywności będzie skutkowało nadmiernym pobudzeniem, do tego stopnia, że trudne będzie dłuższe skupienie uwagi. Szczególnie niebezpieczne jest stosowanie takich leków przez osoby cierpiące na zaburzenia rytmu serca, niewydolność nerek oraz takie, które przeszły krwawienie wewnątrzczaszkowe. Należy również zachować szczególną ostrożność kupując preparaty tego typu w sklepach internetowych. Nie należy przyjmować leków nootropowych pochodzących z niewiadomego źródła, ponieważ zapewne nie zostały one poddane odpowiednim badaniom i nie wiadomo, jakich efektów przyjmowania można się spodziewać.

Więcej o: