Badania przesiewowe: na czym polegaj, kiedy si je przeprowadza

Badania przesiewowe to nie badania diagnostyczne lecz rodek zapobiegawczy. Wykonywane s w celu wykrycia potencjalnych zaburze zdrowotnych u osb, ktre nie maj jeszcze objaww choroby. Dziki badaniom przesiewowym mona wczenie wykry oznaki choroby i wdroy odpowiednie leczenie, zanim choroba w peni si rozwinie.

Badania przesiewowe - kiedy si je przeprowadza?

Badania przesiewowe zatem nie s testami diagnostycznymi. Dziki nim moliwe jest jednak zidentyfikowanie osb, ktre powinny podda si dodatkowym badaniom w zwizku z podejrzeniem choroby. Zatem naley mie na uwadze, e badania przesiewowe nie su do postawienia diagnozy. Dopiero dodatkowe testy i badanie lekarskie s w stanie rzeczywicie potwierdzi chorob.

Testy przesiewowe nie poka z ca pewnoci, e cierpimy na dane schorzenie, ale ich warto polega na ostrzeganiu i zwracaniu uwagi na ryzyko rozwoju choroby. Innymi sowy wykrywaj potencjalne problemy ze zdrowiem. Natomiast to, jakim badaniom przesiewowym powinnimy si podda, zaley od wielu czynnikw, w tym pci, wieku, oglnego stanu zdrowia oraz przebytych chorb lub te specjalnych okolicznoci (jak na przykad wysokie ryzyko naraenia na zakaenie).

Badania przesiewowe wykonuje si wtedy, gdy istnieje due prawdopodobiestwo, e osoby, ktre si im poddaj, mog na tym skorzysta (np. kobiety w pewnym wieku, starsze osoby, noworodki itd.), poniewa ryzyko wystpienia danego schorzenia w konkretnej grupie jest wysokie (dla przykadu ryzyko raka piersi u kobiet, czy raka prostaty w mczyzn w rednim i starszym wieku).

Negatywny wynik badania przesiewowego oznacza, e ryzyko wystpienia u nas tej choroby, ktr badanie miao wykry, jest minimalne. Nie oznacza to natomiast, e zachorowanie w przyszoci jest niemoliwe. Pozytywny wynik badania przesiewowego to sygna do wykonania testw ju o charakterze diagnostycznym. Dopiero wtedy schorzenie moe by wykluczone lub potwierdzone.

Korzyci z bada przesiewowych s ogromne. Znalezienie wczesnych oznak choroby oznacza, e atwiej j wyleczy lub zapobiega pogorszeniu si stanu. Z drugiej strony naley pamita, e badania przesiewowe nie s doskonae i nie zastpi staej dbaoci o zdrowie.

Podkrela si take fakt, e badania przesiewowe nios ze sob take pewne negatywne konsekwencje. Mog prowadzi do nadmiernego niepokoju i niepotrzebnych testw dodatkowych, jeeli przynios pozytywny wynik. Istnieje co takiego jak nadmierna diagnoza (gdy zdiagnozowana zostaje choroba, ktra nigdy nie da objaww ani nie spowoduje mierci w cigu normalnie oczekiwanego okresu ycia pacjenta). Mog te prowadzi do powstania faszywego poczucia bezpieczestwa. Czasem te badania przesiewowe oznaczaj konieczno podjcia trudnych decyzji.

Rodzaje bada przesiewowych

Badania przesiewowe mog by uniwersalne, to znaczy e obejmuj wszystkie osoby nalece do okrelonej kategorii (na przykad wiekowej). Drugi rodzaj to tzw. ustalanie przypadku, czyli badania mniejszej grupy osb, a ktrej istniej pewne czynniki ryzyka (np. gdy w rodzinie zdiagnozowano chorob dziedziczn).

Rodzaje bada przesiewowych:

  • masowe badania caej populacji lub podgrupy, oferowane wszystkim niezalenie od tego, czy istnieje ryzyko zachorowania w przypadku konkretnej osoby
  • badania przesiewowe w grupie wysokiego ryzyka lub selektywne (przeprowadzane w populacjach zagroonych dan chorob)
  • wielofazowe badania przesiewowe (jednoczesne zastosowanie wielu testw przesiewowych przy okazji jednego badania)
  • rozpoznanie czynnikw ryzyka
Zobacz wideo Samobadanie piersi - kiedy i jak je wykonujemy?

Jakie badania przesiewowe wykonuje si najczciej?

W kadym niemal kraju istniej rne programy bada przesiewowych. Najczciej wykonuje si nastpujce testy:

  • Test na cholesterol

Cholesterol peni w naszych organizmach rnorodne funkcje, w tym jest niezbdny przy produkcji rnych hormonw czy do budowy bony komrkowej. Jednak nadmiar cholesterolu (a waciwie jednego rodzaju cholesterolu) przyczynia si do rozwoju chorb naczyniowo-sercowych. S dwa rda cholesterolu. Jednym z nich jest poywienie, ale cholesterol syntetyzowany jest take w wtrobie. Cholesterol i inne tuszcze transportowane s we krwi w postaci tzw. lipoprotein, przy czym rozrnia si "dobry" cholesterol (HDL - czyli lipoproteiny o duej gstoci) oraz "zy" cholesterol (LDL - lipoproteiny o niskiej gstoci)

Poziom cholesterolu stwierdza si badajc jego poziom we krwi. Wysoki poziom cholesterolu moe sta si jedn z przyczyn chorb naczyniowo-sercowych.

  • Badania cytologiczne

Pobierajc tzw. wymaz, czyli prbk luzu z szyjki macicy, szuka si ladw mogcych wiadczy o rozpoczynajcym si procesie nowotworowym w drogach rozrodczych (rak szyjki macicy). Cytologia jest wanym badaniem przesiewowym szczeglnie u kobiet w wieku poniej 65 roku ycia. Dziki temu badaniu mona wykry raka bdcego jeszcze na etapie bezobjawowym. Wczesne wykrycie zmian nowotworowych to znacznie wiksza szansa na wyleczenie.

Czasami badaniom cytologicznym towarzyszy badanie przesiewowe pod ktem wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV).

  • Mammografia

Jest to badanie przesiewowe w kierunku raka piersi. Powinno si go wykonywa co jeden lub dwa lata po ukoczeniu 50 roku ycia.

  • Badanie krwi utajonej w kale

Analizy kau na obecno czsteczek hemoglobiny (czerwony skadnik krwi) wykonuje si przy pomocy technik chemicznych oraz przy uyciu mikroskopu. Obecno krwi w kale wskazuje na ryzyko raka jelita grubego. Ale wiadczy take o innych, mniej gronych schorzeniach, a tym o obecnoci hemoroidw. Ponadto obecno krwi w kale mona zaobserwowa po zayciu niektrych lekw oraz w przypadku krwawienia z przewodu pokarmowego.

  • Kolonoskopia - bo badanie w kierunku raka okrnicy lub polipw okrnicy.
  • Badania przesiewowe u kobiet w ciy

Mog to by dania w kierunku chorb zakanych, takich jak wirusowe zapalenie wtroby typu B, HIV, kia. Ponadto badania przesiewowe w kierunku zespou Downa,zespou Pataua i zespou Edwardsa, badania w kierunku anemii sierpowatokrwinkowej i talasemii, badania przesiewowe w kierunku nieprawidowoci fizycznych, przeprowadzane w poowie ciy.

  • Badania przesiewowe dla noworodkw - badania fizykalne, obejmujce oczy, serce, biodra i jdra, badanie suchu, testy krwi.
  • Badania przesiewowe oczu u osb z cukrzyc w kierunku retinopatii cukrzycowej
  • Badania przesiewowe ttniaka aorty brzusznej (AAA), skierowane do mczyzn powyej 65 roku ycia.
  • Badania dermatologiczne w kierunku czerniaka

rda: NHS.uk, CDC.gov