Co czwarty nowotwr w Polsce jest zwizany z problemem urologicznym. Leczenia wszystkich pacjentw nie mona zostawi na "po pandemii" [WYWIAD]

Prof. Piotr Chosta, prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego: Osoby szczeglnie naraone na zgon z powodu COVID-19 czsto nale te do grupy ryzyka nowotworw urologicznych. Nie mona zajmowa si jednym problemem kosztem innych pacjentw.

Zoliwe nowotwory urologiczne, czyli nerek, pcherza, prostaty, jdra i prcia, co roku zabijaj ok. 20 tysicy Polakw. Kilkadziesit tysicy rodakw otrzymuje diagnoz, ktra wie si nie tylko z zagroeniem ycia, ale rwnie ryzykiem niepenosprawnoci, trwaej utraty zdrowia, intymnych problemw, odbierajcych ch do ycia i opniajcych leczenie. Eksperci ostrzegaj, e nawet ju po pandemii COVID-19 sytuacja w polskiej urologii moe dramatycznie si pogorszy, niemal w kadym wymiarze, przez opnienia w zakresie diagnostyki i koniecznego leczenia.

Eliza Dolecka: Czy problem utrudnionego dostpu do lekarza, a zarazem lku chorych przed kontaktem z pracownikami opieki medycznej, przeoy si bezporednio take na prac urologw?

Prof. Piotr Chosta, kierownik Katedry i Kliniki Urologii Uniwersytetu Jagielloskiego w Krakowie, prezes Polskiego Towarzystwa Urologicznego:

- Oczywicie. Przecie spadek wykrywalnoci nowotworw o niemal 30 procent nie oznacza, e pacjenci przestali chorowa. W kocu do nas trafi, w zdecydowanie bardziej zaawansowanym stadium choroby, gdy szansa na zastosowanie nowoczesnych metod leczenia i przeycie dramatycznie spadn. W ten sposb z problemem niespotykanej od II wojny wiatowej miertelnoci bdziemy boryka si dugo po epidemii.

Chyba w pewnym sensie musimy zaakceptowa t sytuacj, skoro system opieki zdrowotnej ma ograniczon wydolno, a pacjenci z COVID-19 potrzebuj natychmiastowej pomocy?

- Przede wszystkim - to s czsto ci sami pacjenci. Nowotwory urologiczne, z wyjtkiem raka jdra, ktry dotyczy gwnie bardzo modych mczyzn, w wikszoci s cile skorelowane z wiekiem chorego. Zapadalno na nie dramatycznie ronie po 65. roku ycia. Mwimy czsto o tych samych ludziach, ktrzy teraz nie otrzymuj waciwej pomocy. Seniorzy z problemem urologicznym s zdecydowanie bardziej naraeni na ciki przebieg COVID-19 ni inni zakaeni. To s dramatyczne rnice: gdy w zdrowej populacji ryzyko dotyczy ok. omiu procent, w grupie naszych pacjentw przekracza 35 proc. Zreszt  pacjent z nowotworem urologicznym, ktry nie choruje na covid, te niejednokrotnie potrzebuje pilnie pomocy i nie moe czeka. Jego problem nie jest mniej palcy.

Jak to wyway? Wszystkich leczy si nie da...

- Dlatego ju wiosn Polskie Towarzystwo Urologiczne stworzyo tria postpowania, by nie tylko usprawni prac lekarzom, ale take czciowo zdj z nich obowizek decydowania, ktremu choremu pomc natychmiast, a kto moe poczeka. Czasem to wydaje si oczywiste, ale wcale takie by nie musi. Oparlimy si na dowiadczeniach i dostpnych danych naukowych, jak dugo i w przypadku jakiego rozpoznania opnienie nie zagraa choremu, a kiedy czeka po prostu nie wolno. Dla przewaajcej wikszoci pacjentw trzy miesice realnie nie maj wikszego znaczenia dla rokowania, ale dla czci chorych mog oznacza wyrok mierci (link do triau urologicznego PTU).

embed

Najpierw jednak musi by diagnoza, a potem moliwo przeprowadzenia procedur medycznych?

- Dokadnie. Niestety, zwaszcza na pocztku pandemii, dowiadczylimy totalnego paraliu. Lekarze pierwszego kontaktu nie przyjmowali chorych, szpitale z oddziaami urologicznymi, nawet o najwyszym stopniu referencyjnoci, przeksztacano w placwki jednoimienne, dedykowane wycznie chorym z COVID-19. W ten sposb najlepsi specjalici nie mogli w peni wykorzystywa swojego potencjau i ratowa ludzi.

Od lat przebija si pogld, e skoro urolodzy to troch odpowiednicy ginekologw, tylko dla mczyzn, moe czciowo problem rozwizaby dostp do urologa bez skierowania?

- System z wykorzystaniem lekarzy pierwszego kontaktu ma uzasadnienie, nie tylko podczas pandemii. To oni mog przeprowadzi podstawow diagnostyk, ktra opiera si przede wszystkim na badaniach nieinwazyjnych, atwo dostpnych, jak usg i analizy laboratoryjne. Oszczdzamy czas i nie tworzymy dodatkowych kolejek, jeli kieruj ju do nas pacjentw, ktrzy maj wstpne rozpoznanie. Lekarze musz jednak z pacjentami rozmawia, przeprowadzi peny wywiad, widzie ich po prostu. Tego nie zaatwi rozmowa przez telefon ani nawet telekonferencja. Pacjent nie musi trafnie ocenia swojego stanu, nie zauwaa drobnych, charakterystycznych zmian w wygldzie. Bezporedni kontakt daje szans, e lekarz bdzie wiedzia, o co jeszcze dopyta. Poza tym urolodzy nie zajmuj si tylko mczyznami.

Taka jest powszechna wiadomo, e jestecie "lekarzami od prostaty".

- Ponad 90 procent aktywnoci urologw w Polsce i na wiecie koncentruje si na leczeniu pacjentw z nowotworami urologicznymi. wrd nich typowe problemy mskie, ale nowotwory nerki czy pcherza dopadaj take kobiet. Mczyni jednak choruj czciej, zapewne take dlatego, e to choroby, w ktrych istotnym czynnikiem ryzyka, poza wiekiem, jest palenie papierosw. Rzadko si o tym mwi, a to niepodwaalne. Zajmujemy si rwnie pacjentami z kamic nerkow; w przypadku niedronoci drg moczowych take nie mona czeka na zabieg po pandemii.

Opiekujemy si chorymi z wadami wrodzonymi ukadu moczowego i moczowo-pciowego mczyzn, w tym problemami czynnociowymi o rnym podou. Czsto trafiaj do nas kobiety z problemem nietrzymania moczu. Niejednokrotnie niewiadome, e ten problem si leczy.

Faktycznie, trudno sobie wyobrazi leczenie kamicy przez telefon, ale chorzy si boj i trudno im si dziwi. Jak jest realnie z tym bezpieczestwem u lekarza, w szpitalu?

- Nie moemy sobie pozwoli na naraanie pacjentw, ktrzy s w grupie najwyszego ryzyka COVID-19, i siebie. Nasza praca opiera si na zespole. Wyeliminowanie kogokolwiek uniemoliwia skuteczne funkcjonowanie caoci. Mam sygnay z caego kraju, e zespoy urologiczne doskonale to rozumiej. U mnie w szpitalu wydaem szczegowe zalecenia, nie czekajc na oficjalne wytyczne, dotyczce nie tylko funkcjonowania w pracy, bo to jest do oczywiste, ale take prywatnie. Unikamy wszelkich skupisk ludzkich, na ile to moliwe, unikamy spotka towarzyskich, do minimum ograniczamy kontakty z rodzin, poza osobami, z ktrymi mieszkamy. To bardzo trudne i uciliwe, ale konieczne i trzeba to zaakceptowa. Dopki wikszo z nas nie bdzie zaszczepiona, musimy minimalizowa ryzyko w ten sposb. Cakowicie wyeliminowa si go nie da, ale chorzy z pewnoci podejmuj wiksze ryzyko nie leczc si, a moe nawet wychodzc na due zakupy.

Jak na to reaguj pracownicy? Miesice upywaj, morale i motywacja nie sabn?

- Ludzie, z ktrymi mam zaszczyt pracowa, zdali egzamin w pandemii. Jest pene zrozumienie sytuacji, take dla nowego systemu organizacji pracy, ktry ma uchroni nas choby przed ewentualnym rwnoczesnym zakaeniem kilku zespow operacyjnych naraz. Tak, czas sporo zmienia. Bywa nam zwyczajnie po ludzku przykro, gdy lekarze czy pielgniarki dowiadczaj nieuprzejmoci, a nawet szykan, bo pracuj z chorymi. Znam przypadki, gdy pracownika szpitala wyproszono ze sklepu czy poproszono, eby wyprowadzi si z bloku. Moemy y bez braw i piewania na balkonach, ale gdzie musimy mieszka i co je.

Polski pacjent, jeli ju przejdzie wstpn diagnostyk i upora si z przeszkodami covidowymi, trafi w dobre rce?

Mog odpowiedzie z pen odpowiedzialnoci, e tak. Polscy urolodzy nale do europejskiej i wiatowej czowki, czego dowodem jest choby nasza spora reprezentacja na eksponowanych stanowiskach w zrzeszeniach i organizacjach midzynarodowych. Zdajemy takie same egzaminy, stosujemy te same metody leczenia i mamy porwnywalne wyniki, jeli pacjent zgosi si do lekarza odpowiednio wczenie.

Z tym jest chyba problem? Nie do, e nieatwo dosta si do lekarza, to jeszcze schorzenia urologiczne s "chorobami wstydu". Pacjenci nie chc si leczy, bo obawiaj si, e jeli nawet przeyj, czeka ich niejednokrotnie okaleczajcy zabieg, mnstwo blu, niepenosprawno seksualna, oddawanie moczu do woreczka...

- To nie urolodzy okaleczaj pacjenta, tylko choroba. Wczesne rozpoznanie pozwala leczy si nowoczenie, skutecznie i metodami minimalnie inwazyjnymi. Nie brakuje specjalistw w takim stopniu, e pacjenci musz zostawa bez pomocy. Wielu chorych niejednokrotnie widzimy jednak dopiero pierwszy raz, gdy choroba jest bardzo zaawansowana, nowotwr rozsiany w innych narzdach, wic konieczne s rozlege operacje i stosowanie metod o ograniczonej skutecznoci. Czasem ju niewiele moemy zrobi.

Obserwuj jednak, e to powoli si zmienia i ronie wiadomo zdrowotna Polakw. Nieprawda, e kampanie edukacyjne u nas nie dziaaj. Potrzebujemy czasu i konsekwentnego edukowania spoeczestwa. Za granic sensowne programy profilaktyczne realizowane s od lat 60.-70. ubiegego wieku i przynosz wymierne efekty. Jestemy spnieni o jakie 20-30 lat, ale powoli nadrabiamy take w tym wymiarze. Dzi wreszcie w dobrym tonie jest bada si, dba o zdrowie, nie pali. Kultura sanitarna jest na coraz wyszym poziomie, a modzi ludzie swobodniej mwi o problemach intymnych, nie tylko z lekarzem. To przeoy si w kocu na zdrowie spoeczestwa, bo w przypadku wielu chorb to od pacjenta zaley ich wczesne wykrycie.

Na co przede wszystkim naley zwraca uwag w przypadku problemw urologicznych?

- Objawy raka jdra naprawd mona szybko samodzielnie wykry, w stadium zazwyczaj w peni wyleczalnym. Kade nietypowe zgrubienie, powikszenie, zmian "konsystencji", przebarwieni, trzeba pokaza lekarzowi. S mczyni, ktrzy wracaj w peni do zdrowia, zostaj rodzicami, ale okoo 1,5 tysica bardzo modych ludzi co roku przegrywa walk z chorob, najczciej dlatego, e zostaje rozpoznana, gdy przerzuty s ju w kociach, wtrobie, pucach. Rak jdra najczciej nie boli i to usypia czujno.

Niewtpliwie objawem alarmujcym w kadej sytuacji powinna by krew w moczu. Jeli si pojawi, nie ma znaczenia czy towarzysz jej objawy infekcji, bl. Przyczyn jej obecnoci jest co najmniej kilka, ale wrd nich znajduje si rak nerki i pcherza moczowego. Bez pogbionej diagnostyki nie mona wykluczy nowotworu.

S stany, ktre zmuszaj chorego do kontaktu z lekarzem i nie trzeba do tego szczeglnie namawia, choby atak kolki nerkowej. Wyjani jednak naley te kade zaburzenia w oddawaniu moczu i nie zapomina, e wiele schorze urologicznych moe rozwija si bezobjawowo lub dawa sygnay nie do koca czytelne dla pacjenta, jak zmczenie, obrzki, nadcinienie, gorczka bez wyranego powodu. Std tak istotne jest wykonywanie bada profilaktycznych, w tym tak podstawowych jak morfologia i badanie oglne moczu, a take korzystanie z wszelkich okazji, by o swoim zdrowiu porozmawia z lekarzem i wyjani ewentualne wtpliwoci. W naszym szpitalu co roku organizujemy dni otwarte, w tym roku skromniejsze z oczywistych przyczyn, ale doskonale rozumiemy ich warto. Mamy festiwal KultURO, niezwyke wydarzenie kulturalne, ktrego gwnym celem jest propagowanie profilaktyki bada ukadu moczowego.U niemal 30 proc. pacjentw przy takiej okazji wykrywamy schorzenia wymagajce specjalistycznego leczenia. Mamy wiadomo, e bez nich jeszcze dugo nie trafiliby do specjalisty.

Czy pacjent w Polsce ma realn szans na nowoczesne leczenie, jeli zgosi si odpowiednio wczenie. Niedawno radiolodzy z Banacha chwalili si, e jako pierwsi przeprowadzili zabieg krioterapii, w wielu krajach dostpny od lat?

- Bardzo mnie cieszy sukces radiologw, ale trzeba pamita, e to specyficzna metoda, przeznaczona dla wskiej grupy pacjentw - takich, ktrzy nie mog by leczeni w inny sposb, z powanymi obcieniami, z jedn nerk, w podeszym wieku etc. Jej gwne wady to niejednokrotnie konieczno powtarzania zabiegu, wyjtkowe wymagania sprztowe, a przede wszystkim niezbdny jest wyspecjalizowany zesp. Tymczasem istotne jest, by kady pacjent mg by leczony nowoczenie i profesjonalnie. I to si dzieje. Nie odstajemy od Europy Zachodniej. Wrcz przeciwnie. Zabiegi laparoskopowe, ale take nowoczesna chirurgia zabiegowa, pozwalaj leczy oszczdzajco, precyzyjnie. Pozostaje naprawd niewielka blizna, pacjenci szybko wracaj do formy, a co najwaniejsze - nie musz do nas wraca na kolejny zabieg. Urolodzy maj zreszt kompetencje, by prowadzi te skuteczne leczenie farmakologiczne i terapie uzupeniajce.

W zasadzie to do optymistyczny obraz urologii... Jakie bolczki?

- Prawdziwy. Oczywicie, problemem s pienidze, a waciwie wycena procedur medycznych. Pracujemy na takim samym sprzcie jak koledzy za granic, wykorzystujemy te same materiay, musimy tak samo szkoli si, podnosi kompetencje, a zabieg wykonywany u nas jest wyceniany kilka razy niej. Skutek? Dugi szpitali, brak moliwoci, by zwrciy si nakady na najnowoczeniejsz aparatur, stay brak komfortu finansowego. To bardzo przeszkadza, ale robimy wszystko, eby nie odbijao si negatywnie na pacjentach.

Zobacz wideo