Furan: czym jest furan. Furan w produktach ywnociowych

Furan jest zwizkiem chemicznym, ktry powstaje podczas procesw cieplnych przy obrbce ywnoci. Jest wpisany na list zwizkw potencjalnie rakotwrczych dla czowieka. Czy jedzenie z puszki jest niebezpieczne?

Czym jest furan

Furan to zwizek uywany w niektrych gaziach przemysu chemicznego do produkcji ywic, rodkw agrochemicznych i farmaceutycznych. W normalnych warunkach ma posta bezbarwnej lotnej cieczy o zapachu chloroformu. Temperatura wrzenia tego zwizku to tylko 32 stopnie Celsjusza.

Furan i jego pochodne zostay kilkanacie lat temu wykryte w puszkowanej ywnoci, w konserwach, soiczkach z potrawami, w tym dla niemowlt i dzieci, co zapocztkowao badania nad zawartoci tego zwizku w ywnoci i jego wpywu na nasze zdrowie. Amerykaska Agencja ds. ywnoci i Lekw (FDA) po raz pierwszy opublikowaa dane na ten temat w 2004 roku.

Jak czytamy na stronie FDA furan znaleziono w puszkach z ywnoci i w soikach z zup, sosami, fasol, makronem, w kawie, sokach oraz w ywnoci dla niemowlt. Zidentyfikowano go przede wszystkim tam, gdzie ywno jest podgrzewana w szczelnie zamknitych pojemnikach. Furan powstaje bowiem podczas obrbki cieplnej potraw, w tym gotowania oraz konserwowania i puszkowania ywnoci (wiksze iloci furanu znajdowano w tych produktach, ktre s podgrzewane bez dostpu powietrza, poniewa powstajcy wtedy zwizek nie ma moliwoci si ulotni).

Kopot w tym, e jest to metoda konserwowania ywnoci uywana powszechnie od wielu lat. Podczas gotowania powstaje wiele rnych zwizkw chemicznych. Pod wpywem ciepa pomidzy aminokwasami, cukrami, kwasem askorbinowym (witamin C), kwasami tuszczowymi zawartymi w ywnoci dochodzi do reakcji chemicznych w wyniku ktrych powstaj nowe zwizki, w tym furan.

W puszkowanej ywnoci znajdowane s jednak minimalne iloci tego zwizku. Furan i alkilofurany (gwnie 2- i 3-metylofuran) nale jednak do zwizkw rakotwrczych, std zaniepokojenie naukowcw i badania nad ywnoci przetworzon oraz ocena ryzyka gotowej ywnoci dla zdrowia konsumentw.

Dla jasnoci dodajmy, e terminu "furany" uywa si te jako skrtu dla grupy zanieczyszcze rodowiska o nazwie dibenzofurany. Te zwizki maj podobne dziaanie do dioksyn, ale nie s z nimi tosame. Pod okreleniem "furany" rozumie si take du klas zwizkw (np. nitrofurany), ale o innych waciwociach ni furan. Furan nie jest zwizkiem podobnym do dioksyn.

Zobacz wideo Czy "bio" warzywa i owoce s zdrowsze? [NaZdrowie]

Czy furan nam szkodzi?

Po wykonaniu bada na zwierztach, ktre poddano dziaaniu duej iloci furanu, stwierdzono jego rakotwrcze dziaanie. Na tej podstawie w 1995 roku wpisano furan na list niebezpiecznych dla zdrowia zwizkw chemicznych. Midzynarodowa Agencja Bada nad Rakiem zalicza furan do grupy 2B, czyli zwizkw prawdopodobnie rakotwrczych dla ludzi na podstawie wystarczajcych dowodw zdobytych w dowiadczeniach na zwierztach laboratoryjnych. Powstaje pytanie, czy te iloci furanu, ktre znajduj si w gotowej i sprzedawanej w sklepach ywnoci, szkodz ludziom. Ponadto nie wiadomo, czy dugotrwae naraenie nawet na niskie poziomy tego zwizku nie jest dla nas rakotwrcze.

- Istnieje znaczna niepewno co do ryzyka dla zdrowia zwizanego ze spoywaniem furanu wraz z ywnoci - napisali naukowcy na amach "Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety" (CRFSFS) w lutym 2019 roku w artykule podsumowujcym aktualny stan wiedzy na temat furanu w ywnoci (autorami s eksperci ds. ywnoci ze Szwajcarii, Belgii, Wielkiej Brytanii i Niemiec). 

- Nie wiadomo jednak, jakie jest ryzyko dla konsumentw, poniewa trudno jest obliczy ile tego zwizku tak naprawd zjadamy - czytamy na stronie FDA. Ale znalezione w puszkach czy soikach z ywnoci iloci s naprawd niewielkie. Naukowcom udao si je zidentyfikowa dziki coraz dokadniejszym nowoczesnym technikom analitycznym. Nie ma natomiast dowodw, aby te iloci zwizku, ktre znajduj si w gotowej ywnoci, szkodziy ludzkiemu organizmowi.

- Ryzyko dla konsumentw wydaje si niewielkie, na co wskazuj dostpne dane. Niezalenie od tego wane jest, aby poszerza nasz wiedz na temat wystpowania furanu i metylofuranw w ywnoci, aby lepiej zrozumie ich znaczenie dla naszego zdrowia - czytamy w artykule w CRFSFS.

- Jest moliwe, e ywno w puszkach lub soikach, ktra ma mierzalne poziomu furanu zaraz po otwarciu, moe mie niszy poziom po podgrzaniu w otwartym pojemniku. Furan jest lotny i jego cz moe w ten sposb wyparowa - pisz eksperci FDA. - Wstpne dane FDA mwi, e poziomy furanu w ywnoci s znacznie poniej tych, ktre mogyby powodowa szkodliwe skutki. Dopki nie bdzie wiadomo wicej, FDA zaleca po prostu stosowanie zrnicowanej diety i wybieranie rnorodnych produktw, w tym nieprzetworzonych.

rda: Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, FDA