Wskazyway, kto zabi, zdradzay SS-manw, ratuj ycie. Od ukadu ABC do leku na COVID-19

Gdyby ona Renzo Girardiego nie bya zazdrosna, epokowe odkrycie pewnego skromnego noblisty nie miaoby tak skutecznej reklamy. "Karierze" grup krwi i zwizanym z ni rozwojem medycyny znaczco dopomoga bowiem I wojna wiatowa, ale i palca konieczno znalezienia odpowiedzi na pytanie: kto zabi?

To ju 22. odcinek cyklu: "Pogromcy chorb". Piszemy w nim o pacjentach, bohaterskich lekarzach, pokrconych ciekach prowadzcych do znalezienia antidotum... Opowiadamy, jak Wilhelm Roentgen odkry niezwyke promienie, o chopcu, ktry zbiera koci skazacw, by poszerza wiedz o anatomii, a take, dlaczego wci nie mona lekceway grulicy. Ku pokrzepieniu serc i nauce. Czowiek bywa bezradny wobec natury, ale moe wicej, ni zazwyczaj sdzimy. Ludzki upr i praca bywaj nagrodzone, a czasem po prostu mamy szczcie lub pomaga nam przypadek.

"Chodzio przy tym o lady …, a zwaszcza lady krwi, ktre dla kadego byy najbardziej bezporednim i zdradliwym pitnem zbrodni" [1]

Kto zabi dziewicioletni Lucie Berlin? W 1904 r. stan serologii sdowo-lekarskiej by na takim poziomie, e ogromnym sukcesem okazao si jednoznaczne okrelenie pochodzenia plam krwi na jednym z dowodw rzeczowych. To wystarczyo, by za t niezwykle okrutn i gon zbrodni (porzucone w Sprewie zwoki dziecka byy pozbawione gowy i koczyn, a lady wskazyway na brutalny gwat) skaza podejrzanego. [2]

To okrelenie byo moliwe dziki testowi Uhlenhutha [3], ktry okaza si w tym czasie przeomowym. Mowa tu o moliwoci (wreszcie!) odrniania krwi ludzkiej i zwierzcej na podstawie prbek pobranych ze ladw. O bardziej pogbionej analizie, czyli np. okreleniu grupy tej krwi (by dowiedzie si, czy moe nalee do ofiary albo sprawcy) prawie nikt wtedy nawet nie ni.

"Niedawno zauwayem i doniosem, e…"

Prawie, bo Karl Landsteiner nie musia o nich ni. Na ich trop wpad cztery lata wczeniej. -

"Niedawno zauwayem i doniosem, e surowica krwi normalnych ludzi jest w stanie zlepia niekiedy czerwone krwinki innych zdrowych osb"

- napisa w skromnej publikacji "O zjawiskach aglutynacji normalnej krwi ludzkiej" (ukazaa si 14 listopada 1901 r. w "Wiener Klinische Wochensrift").

Karl Landsteiner jako pierwszy wykaza istnienie trzech grup krwi, ktre oznaczy jako A, B, C (pniejsze 0). Czwarta - AB - zostaa odkryta przez jego wsppracownikaKarl Landsteiner jako pierwszy wykaza istnienie trzech grup krwi, ktre oznaczy jako A, B, C (pniejsze 0). Czwarta - AB - zostaa odkryta przez jego wsppracownika Fot. VladiMens/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0

33-letni wtedy Austriak by asystentem w Instytucie Anatomii Patologicznej Uniwersytetu Wiedeskiego - rzekomo skrytym, niemiaym i cakowicie pochonitym swoimi badaniami. Mia wyksztacenie chemiczne i medyczne, praktykowa nawet jako lekarz, ale zniechcony ograniczonymi moliwociami leczenia wielu chorb postawi na medycyn teoretyczn, w tym bardzo mod jako dziedzina nauki serologi. [4]

Wiedza o tym, e aglutynacja, czyli zlepianie si erytrocytw (czerwonych krwinek) moe doprowadzi do mierci, nie bya wprawdzie nowa nawet na pocztku XX wieku. Liczne niepowodzenia w przetaczaniu krwi chorym uwiadomiy to a nadto niejednemu lekarzowi, ktry tego prbowa. Na przestrzeni lat pojawi si nawet sygna, e musz istnie rne rodzaje krwi, ktre nie s ze sob zgodne (zauway to m.in. Theodor Billroth - XIX-wieczny austriacki chirurg uznawany za twrc nowoczesnej chirurgii krtani, przeyku oraz jamy brzusznej), ale badania nad tym zagadnieniem podj dopiero Landsteiner.

Ze wzgldu na obecno antygenw na powierzchni czerwonych krwinek oraz przeciwcia w osoczu, wyrnia si cztery grupy. W przypadku grupy A, ktrej prbk wida na zdjciu, czerwone krwinki zlepiaj si w zetkniciu z surowic anty-A, czyli tak, ktr maj osoby z grup krwi BZe wzgldu na obecno antygenw na powierzchni czerwonych krwinek oraz przeciwcia w osoczu, wyrnia si cztery grupy. W przypadku grupy A, ktrej prbk wida na zdjciu, czerwone krwinki zlepiaj si w zetkniciu z surowic anty-A, czyli tak, ktr maj osoby z grup krwi B Fot. Wnt/Wikimedia Commons/Domena publiczna

Litery i liczby. Rne odkrycia…

Z sukcesem, ktry nie przyszed jednak ani od razu, ani atwo. Waciwie do dzisiaj nie wiadomo, co kierowao Austriakiem, gdy w 1900 r. zacz tworzy mieszanki erytrocytw z surowicami rnych ludzi. Pewnego dnia zdecydowa si pobra kilka prbek krwi - wasnej oraz piciu wsppracownikw, by na ich podstawie przeprowadzi eksperyment. Okazao si, e w czci przypadkw dodanie czerwonych krwinek jednej osoby do surowicy krwi (osocza pozbawionego fibrynogenu - biaka biorcego udzia w kocowym procesie krzepnicia) drugiej nie miao adnego specjalnego efektu - toleroway si. W innych przypadkach natomiast dochodzio do, widocznej ju goym okiem, aglutynacji.

Eksperyment Landsteiner oczywicie powtarza na krwi kolejnych osb, zawsze dochodzc do tych samych wnioskw - e istniej jakie specyficzne waciwoci krwi, ktre sprawiaj, e krwinki i surowica jednej grupy ludzi si toleruje, a innej nie. Dzi wiemy, e te "waciwoci" to kwestia wystpowania (lub nie) antygenw (specyficznych biaek) na powierzchni czerwonych krwinek. Tzw. prawa Landsteinera mwi e:

1. Jeli krew zawiera antygen okrelajcy grup krwi, to nie zawiera przeciwcia przeciwko temu antygenowi (to dotyczy grup A, B i Rh+. Grupa A ma antygen A na krwinkach i przeciwciaa anty-B w osoczu, B odpowiednio antygen B i przeciwciaa anty-A).

2. Krew zawiera przeciwciaa przeciwko antygenom, ktre nie wystpuj u danej osoby (to dotyczy grup 0 i Rh-. Grupa 0 nie ma antygenu A czy B, ale zawiera przeciwciaa anty-A i anty-B. Grupa AB odwrotnie i std wanie osoby z grup 0Rh- s uniwersalnymi dawcami, a osoby z grup ABRh+ uniwersalnymi biorcami).

W sumie austriacki naukowiec wyliczy trzy grupy krwi: najpierw A i B, a nastpnie C (nazwa 0 - zero - jest pniejsza i wzia si od niemieckiego sowa null. Uywano te okrelenia O - od rwnie niemieckiego ohne, czyli "bez"). Co z czwart grup? Na jej trop ju w 1902 r. wpad m.in. kolega i ucze Landsteinera, ktry uycza mu swojej krwi do eksperymentw. Dr Adriano Sturli, wraz z Alfredem von Decastello, w toku wasnych bada odkryli grup krwi "bez cechy" (dzi powiedzielibymy, e nie ma przeciwcia). Okrelenie AB przyszo pniej.

… jeden "polski" porzdek

Landsteiner by pierwszy, ale na pocztku XX wieku rni naukowcy zajmowali si badaniami grup krwi (ukadw grupowych krwi) i rnie je nazywali: grupa 0 bywaa okrelana i jako C, i jako IV albo I. Porzdek - naglcy i konieczny, by transfuzje krwi znw nie stay si miertelnie niebezpieczne, tym razem z powodu chaosu w rwnolegle funkcjonujcych okreleniach - zaprowadzi w nazewnictwie grup razem z Emilem von Dungernem Ludwik Hirszfeld. Polski lekarz i naukowiec o wielu zasugach [5] w 1910 r. wprowadzi, powszechnie obowizujcy od 1928 r., ukad grupowy AB, ktry zawiera cztery grupy: A, B, AB i 0.

Prof. Ludwik Hirszfeld (w rodku)Prof. Ludwik Hirszfeld (w rodku) Prof. Ludwik Hirszfeld (w rodku). ARCHIWUM

W toku prac nad grupami krwi Hirszfeld odkry reguy dziedziczenia grup krwi - wiedza na ten temat okazaa si nad wyraz podana na salach sdowych w sprawach o sporne ojcostwo. Jego zasug jest te odkrycie przyczyn konfliktu serologicznego (choroby hemolitycznej noworodka wystpujcej najczciej, gdy u matki wystpuje grupa Rh-, a u dziecka Rh+), za co w 1950 r. otrzyma nominacj do Nagrody Nobla z dziedziny medycyny. Oprcz tego Ludwik Hirszfeld opracowa - arcywane, bo nadal to zabieg obarczony duym ryzykiem - zasady przetaczania krwi, a take oznaczy czynnik Rh.

Landsteiner po raz drugi: na warsztacie mapy

Odkrywcami tego najwaniejszego obok AB0 ukadu grupowego krwi pozostaj jednak Karl Landsteiner i Alexander Wiener. Spore zasugi w poszerzeniu wiedzy na ten temat maj te badacze Philip Levine i Rufus Stetson oraz, niewiadomie, acz znaczco, makaki krlewskie (rezusy). Sprawa z ukadem Rh (rhesus) nazywanym tak wanie z powodu map, u ktrych po raz pierwszy stwierdzono krwinki Rh+, jest do skomplikowana i opiera si na istnieniu 49 antygenw (tyle przynajmniej dotd odkryto). To substancje, ktre wywouj odpowied odpornociow przeciw sobie, czyli immunogenno

Z tych 49 antygenw najwaniejszych jest pi: D, C, c, E oraz e. Najbardziej immunogenny jest antygen D. Jeli wystpuje na czerwonych krwinkach - a wystpuje u okoo 80 procent ludzkoci - mowa o osobach z grup Rh+. U pozostaych 20 procent (gwnie w Europie, a najrzadziej w Afryce i Azji) chodzi o Rh-. Co ciekawe, na erytrocytach okoo jednego procenta populacji wystpuje nieprawidowy antygen D (tzw. saby antygen D). Takie osoby s rwnoczenie dawc Rh+ i biorc Rh-.

Jeden z dwch najwaniejszych ukadw grupowych krwi swoj nazw zawdzicza makakom krlewskim, na ktrych odkrywcy ukadu Rh przeprowadzali eksperymentyJeden z dwch najwaniejszych ukadw grupowych krwi swoj nazw zawdzicza makakom krlewskim, na ktrych odkrywcy ukadu Rh przeprowadzali eksperymenty Fot. Domena publiczna/Pxhere.com

Blutgruppentätowierung. Jak grupy krwi zdradzay SS-manw

Oznaczanie grup krwi tak, jak zaproponowa to Ludwik Hirszfeld, szybko si upowszechnio. Na rne sposoby. A, B, AB lub 0 [6] wytatuowane czarnym tuszem na lewym ramieniu w okolicach pachy po II wojnie wiatowej byo traktowane jako jeden z dowodw, ktre zdradzay SS-manw. Czonkom Waffen-SS tatuowano grupy krwi ze wzgldw praktycznych - gdyby nieprzytomni oraz bez dokumentw dostali si do szpitala i potrzebowali natychmiastowego przetoczenia krwi.

Dzi tatua z grup krwi naley do najpopularniejszych wzorw noszonych przez ludzi na caym wiecie (niekoniecznie w tym samym stylu i miejscu, co u SS-manw). Oczywicie nie ma to ju praktycznego sensu. Jeli nie ma moliwoci potwierdzenia grupy krwi pacjenta w jego oficjalnej medycznej dokumentacji, przed transfuzj zawsze wykonuje si badanie suce okreleniu grupy krwi. [7]

Jednemu medal, drugiemu Nobla

Ostatecznie z zasug wyszczeglnienia czterech grup krwi (a nie trzech, jak Landsteiner) najpowszechniej kojarzony jest dzi Jan Janský. Ten czeski serolog i psychiatra w 1907 r. opublikowa prac, w ktrej zawar klasyfikacj krwi wanie na cztery grupy, ktre ponumerowa: I, II, III i IV. Dzi zasueni krwiodawcy z Czech i Sowacji dostaj Janského plaketa, czyli medal z wizerunkiem Janský’ego.

Karl Landsteiner po 30 latach od pierwszych eksperymentw doczeka si natomiast Nagrody Nobla z dziedziny fizjologii lub medycyny - wanie za "odkrycie ludzkich grup krwi". To odkrycie nie tylko zrewolucjonizowao medycyn, m.in. drastycznie zwikszajc bezpieczestwo transfuzji krwi i jej skadnikw. Okazao si bardzo pomocne tam, gdzie czsto na ratowanie ycia byo ju za pno. Ale nie na sprawiedliwo.

Plamy byy z krwi. Czyjej?

W zdobyciu uznania oraz zaufania dla odkrycia Landsteinera, a take szerokim wykorzystaniu go w praktyce niewtpliwie pomoga I wojna wiatowa, ktrej ofiary nazbyt licznie i czsto potrzeboway ratujcej ycie transfuzji. Swoje zrobi te jednak mody i zaangaowany Woch. Uzdolniony jzykowo i z otwartym na nowoci w nauce umysem, w krtkim czasie Leone Lattes przeczyta wszystko, do czego udao mu si dotrze na temat grup krwi. Okazja do wykorzystania tej wiedzy nadarzya si w 1915 r., kiedy w Instytucie Medycyny Sdowej uniwersytetu w Turynie zjawi si robotnik z listem polecajcym i paczk. W licie znajomy Lattesa poleca jego uwadze spraw Renzo Girardiego. W paczce bya lniana koszula z wyranymi brunatnoczerwonymi plamami w dolnej czci.

Plamy byy z krwi. Czyjej? To wanie mia ustali Lattes - za wszelk cen, bo zazdrosna ona Girardiego uznaa, e krew na odwitnej koszuli to sprawka kochanki ma i nie dawaa mu ju y. 28-letni Leone podj si wyjanienia tej zagadki, ktrej rozwizanie okazao si nad wyraz prozaiczne - nieprzesadnie higieniczny, a na dodatek cierpicy na krwiomocz Renzo pobrudzi koszul niewiadomie sam, gdy by w toalecie.

'Wyczytanie' grupy krwi z plam przez pewien czas byo wanym dowodem przeciwko sprawcy przestpstwa. Niepodwaalne zasugi na tym polu ma Leone Lattes'Wyczytanie' grupy krwi z plam przez pewien czas byo wanym dowodem przeciwko sprawcy przestpstwa. Niepodwaalne zasugi na tym polu ma Leone Lattes Fot. Ser Amantio di Nicolao/Wikimedia Commons/CC BY-SA 4.0

Baha wydawaoby si sprawa miaa jednak doniose znaczenie dla nauki - przede wszystkim kryminalistyki. Lattes wyszed przed szereg, wykorzystujc wiedz o grupach krwi zdobyt dziki odkryciu Karla Landsteinera i nada jej rozgos. Przynajmniej w Europie, bo w USA "ten serologiczny biznes" musia czeka na uznanie duo duej - do lat 40. i to mimo tego, e sam Landsteiner przenis si tam ju w 1923 r., by dalej prowadzi swoje badania (w 1927 r. odkry nawet kolejne grupy krwi: M, N i P. Do dzi nauka zna niespena 40 ukadw grupowych krwi, jednak najwaniejsze pozostaj AB0 i Rh).

Zasug Wocha jest te opracowanie metody okrelania grup krwi bazujcej na prbkach pobranych ze ladw. Metoda Lattesa bya wykorzystywana pniej przez innych specjalistw, przede wszystkim w przypadkach zabjstw. Jedn z goniejszych spraw, w ktrych odegraa wan rol i rozpowszechnia szerzej wiedz o znaczeniu grup krwi tak wrd ledczych, jak i zwykych obywateli, byo zabjstwo 19-letniego Helmuta Daube. To o tyle interesujce, e w caej sprawie jedynym, czego nie spartaczono, byy wanie badania krwawych plam, ale z powodu nieudolnoci ledczych nawet to nie pomogo skaza - do oczywistego - podejrzanego. [8] 

Dzi specjalici maj ju oczywicie o wiele wicej narzdzi, sposobw i moliwoci do bada ladw na miejscu zbrodni (choby innych ladw pochodzenia biologicznego - np. spermy czy liny, z ktrych mona uzyska materia genetyczny). Jednak osignicia Leone Lattesa na stae wpisay si do historii serologii sdowo-lekarskiej oraz kryminalistyki i niewtpliwie popchny j naprzd. Nie ma si te co udzi, e to artykuy z fachowych czasopism uwiadamiay spoeczestwo w kwestii m.in. grup krwi. Zaistnienie wiedzy na ten temat w szerszej wiadomoci to zasuga medialnych doniesie (bywao, e z bdami) o gonych zbrodniach i metodach ich rozwizywania.

Pena zagroe ostateczno

Oczywicie badania nad grupami krwi i serologia w ogle od pocztku XX wieku przeszy do dzisiaj dug drog, na ktrej kolejne kroki stawiao wielu naukowcw. Jedni oddawali si swoim poszukiwaniom w subie sprawiedliwoci (jak Lattes), inni dyli do wykorzystania tej wiedzy dla ratowania zdrowia i ycia (jak Janský i Hirszfeld).

Trudno nie pojmowa wagi odkrycia istnienia i zrozumienia istoty konfliktu serologicznego. Bez wiedzy o grupach krwi jej skuteczne przetaczanie byoby niemoliwe, a ofiary urazw (ran odniesionych w walce lub wypadkach), pacjenci potrzebujcy transplantacji narzdw lub innych zabiegw (np. wymagajcych przecicia koci), chorzy na hemofili (genetyczn chorob wpywajc na krzepliwo krwi), anemi czy biaaczk mogliby nie przey.

Ciekawostka: O ile w przypadku przeszczepu narzdw grupa krwi dawcy organu i jego biorcy musz si bezwzgldnie zgadza, przy transplantacji szpiku kostnego nie ma to ju takiego znaczenia. Istotniejsza jest zgodno tkankowa HLA (genetyczna). [9] Co wicej, grupa krwi biorcy po takim zabiegu moe si zmieni, jeli dawca krwiotwrczych komrek macierzystych ma inn (wtedy zmienia si wanie na tak, ktr ma dawca).

Transfuzje, przeprowadzane ju od czasw staroytnych mimo wysokiej miertelnoci spowodowanej zarwno niezgodnoci przetaczanej krwi, jak i zakaeniami oraz problemem wysokiej krzepliwoci krwi (ktry opanowao dopiero odkrycie kwasu cytrynowego), wci nale do niebezpiecznych zabiegw. Dlatego traktuje si je jako ostateczno. A jeli jest taka moliwo (np. w przypadku zaplanowanych operacji chirurgicznych) wykonuje si transfuzj autologiczn, czyli biorca jest jednoczenie dawc i przetacza mu si wczeniej pobran krew lub jej skadniki. Transfuzja homologiczna bazuje na krwi zgromadzonej w bankach krwi.

Na przestrzeni lat zostaa te opracowana metoda przetaczania krwi ze zwok - pionierami tego zabiegu byli Rosjanie, zwaszcza chirurg Siergiej Judin, ktry z powodzeniem przeprowadzi go po raz pierwszy ju 23 marca 1930 r. Ostatecznie ten rodzaj transfuzji nie by i nie jest powszechnie stosowany, jednak eksperymenty i badania Judina okazay si bardzo przydatne do opracowania bezpiecznych metod gromadzenia, konserwowania oraz przechowywania krwi.

Krew do transfuzjiKrew do transfuzji Vladimir Mucibabic / 123RF

Bezkrwawe operacje elektrycznym noem

Medycyna wci szuka sposobw na to, by zastpi transuzj innymi, bezpieczniejszymi rozwizaniami. Jednym z nich jest tzw. bezkrwawa chirurgia, ktra wymaga konkretnych przygotowa, std sprawdza si w przypadku planowanych operacji. Kilka tygodni przed ni (jeli to konieczne, bo chory ma zbyt niski poziom hemoglobiny) pacjentowi podaje si kwas foliowy, witamin B12 i elazo, by organizm sam "nadrobi straty". Stosuje si te erytropoetyn, czyli lek, ktry pobudza szpik kostny do wytwarzania erytrocytw.

Podczas samego zabiegu stosuje si rozmaite rodki - od lekw obniajcych cinienie (by spowolni krenie), przez ogrzewajce maty i odpowiednie uoenie pacjenta na stole operacyjnym, po wykorzystywanie specjalnych narzdzi (np. skalpela hemostatycznego lub noa elektrycznego, ktry od razu "przypala" i zamyka naczynia krwionone) oraz technik operowania. - Wane jest, by operowa fizjologicznie, czyli robi cicia midzy miniami. Minie s bardzo silnie ukrwione i gdy si je przetnie, zwiksza si krwawienie - wyjania dr Pawe gosz, zastpca Ordynatora-Kierownika Kliniki Ortopedii i Traumatologii Narzdu Ruchu Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w rozmowie z Agnieszk Pochrzst-Motyczysk.

atwo nie jest, ale uniknicie transfuzji krwi to czasem konieczno - np. w przypadku wiadkw Jehowy, ale te starszych osb i pacjentw w zym stanie.

"Proste i logiczne, musi zadziaa"

Krew i jej skadniki - np. osocze - s te przedmiotem bada, ktre maj na celu opracowanie lekarstw albo stanowi lek sam w sobie. Tu bez wiedzy o grupach krwi (i oczywicie nie tylko) take ani rusz.

"Gorcy" przykad: o tym, e bezporednie przetaczanie osocza (a dokadniej zawartych w nim przeciwcia - immunoglobulin) ozdrowiecw moe wyleczy chorych na COVID-19, wiatowe i polskie media donosiy ju w kwietniu. Nie jest to nowy sposb leczenia, jednak niezmiennie ma sporo ogranicze. W przypadku terapii antycovidowej kady chory potrzebuje dwch dawcw, oczywicie zgodno tkankowa to mus, do tego waciwie kada dawka ma nieco inny skad i stenie.

Osocze ozdrowiecw, ktrzy zwalczyli wirusa SARS-CoV-2Osocze ozdrowiecw, ktrzy zwalczyli wirusa SARS-CoV-2 pirke/Shutterstock.com

Tymczasem lek osoczopochodny, nad ktrym pracuj w polskiej wytwrni surowic i szczepionek Biomed Lublin, jest tych ogranicze pozbawiony. Materia pobrany od 280 dawcw ma wystarczy na stworzenie 3000 dawek dla 1000 chorych i nie ma koniecznoci zachowania zgodnoci tkankowej. Do tego konkretny skad i stenie przeciwcia w leku pozwoli na precyzyjne okrelenie jego skutecznoci czy ewentualne modyfikacje. No i moe by podawany w wygodnej formie zastrzyku.

Doniesienia o lekarstwie na COVID-19 opracowywanym w Polsce pozostaj jednymi z najbardziej optymistycznych, jakie pojawiy si podczas pandemii. Pokadana w nim nadzieja naprawd nie jest bezpodstawna - dziaanie lekw osoczopochodnych jest bardzo proste, bezpieczne i wrcz naturalne, do tego uniwersalne (zakada si, e mona tym sposobem leczy wikszo chorb zapalnych, ju leczy si niektre nowotwory) i z minimalnym ryzykiem skutkw ubocznych.

- Nie trzeba tworzy cakowicie nowej substancji, eby wyleczy chorob. Wykorzystujesz natur. Zbierasz osocze od ludzi, ktrzy maj lepsz odporno i potem t odporno "przeszczepiasz" sabszym jednostkom. Proste i logiczne, musi zadziaa - mwi Jakub Grabski, lekarz oglny w rozmowie z Eliz Doleck.

Jeli testy kliniczne si powiod, Biomed Lublin planuje rozpocz leczenie zastrzykami w lutym 2021 roku, ale - jeli np. nastpi taka konieczno przez powane zaostrzenie sytuacji epidemicznej - niewykluczone jest wdroenie terapii wczeniej. Prezes spki Marcin Pirg 15 wrzenia informowa, e prace nad lekiem id zgodnie z planem. Pozostaje wic - z realn nadziej - cierpliwie czeka.

***

PRZYPISY:

[1] Cytat pochodzi z ksiki autorstwa Jurgena Thorwalda pt. "Godzina detektyww", wydawnictwo Znak, Krakw 2010, s. 49.

[2] 23 grudnia 1904 r. berliski sd skaza za t zbrodni na 15 lat wizienia Theodora Bergera, mieszkajcego w tym samym, co ofiara domu przy Ackerstrasse 130 w Berlinie. Mczyzna trudnicy si sutenerstwem mia zwabi Lucie do mieszkania konkubiny, prostytutki Johanny Liebetruth, zgwaci dziecko, udusi je i powiartowa zwoki, a nastpnie - w wiklinowym koszu nalecym do Johanny - przetransportowa paczki z fragmentami ciaa dziewczynki do rzeki Sprewy, gdzie zostay odnalezione. Kosz, a konkretniej zaschnite lady krwi na nim oraz wkna pochodzce z ubrania Lucie, stay si dowodem, ktry przekona aw przysigych do uznania Bergera za winnego.

[3] Test opracowany w 1900-1901 r. przez niemieckiego bakteriologa i immunologa, profesora Paula Uhlenhutha. Bazuje na odkryciu "przeciwdziaania" surowic rnych zwierzt i ludzi na biaka pochodzce od innych gatunkw. Zanim powsta test Uhlenhutha, wielu sprawcw wymykao si wymiarowi sprawiedliwoci, twierdzc, e krew na ubraniu czy miejscu zbrodni jest zwierzca lub na odwrt - kusownicy zarzekali si, e s poplamieni wasn krwi, najczciej z nosa.

[4] W 1890 roku Niemiec Emil von Behring odkry, e w surowicy zwierzt, ktrym wstrzykuje si niewielkie iloci toksyny bonicznej, wytwarzaj si przeciwciaa skierowane wanie przeciwko bonicy, pomocne w leczeniu tej choroby u ludzi. To zapocztkowao wytwarzanie rnych surowic leczniczych na caym wiecie, a rwnoczenie dao podstaw do powstania nowej dziedziny nauki - serologii. Emil von Behring jest uznawany za twrc immunologii, ktrej serologia jest czci (skupia si na interakcjach midzy antygenami i przeciwciaami). To te pierwszy laureat nagrody Nobla w dziedzinie fizjologii lub medycyny.

[5] yciorys Ludwika Hirszfelda jest niezwykle bogaty. Sam wielce zasuony dla wiata nauki i Polski badacz uj go w autobiografii pt. "Historia jednego ycia".

[6] Czynnik rhesus, odkryty w 1937 r., pomijano ze wzgldu na ograniczon wtedy wiedz dotyczc jego znaczenia.

[7] O zasadach i przebiegu transfuzji krwi wicej mona przeczyta tutaj.

[8] Helmut Daube zgin w nocy z 22 na 23 marca 1928 r. przed domem rodzicw w niemieckim Gladbeck. Zabjca, stojc od tyu, podern mu gardo. Pracujcy przy sprawie ledczy zawiedli na tak wielu poziomach, e trudno wszystkie wymieni: nie zabezpieczyli ladw, nie zauwayli wielu rzeczy, nie przyoyli si do przesucha podejrzanego, ktry od pocztku by jeden i nie potrafili odpowiednio wykorzysta zdobytych informacji. Ostatecznie wic - mimo narzdzia zbrodni znalezionego w ogrodzie domu podejrzanego, ladw krwi na jego ubraniu i butach oraz obciajcych zezna kadego, kto go zna - szkolny kolega i zarazem drczyciel Helmuta, Karl Hussmann, nie zosta skazany za t zbrodni. Cae ledztwo szczegowo opisa Jurgen Thorwald w gonej ksice "Godzina detektyww".  

[9] Wicej na ten temat (bardzo przystpnym jzykiem) mona przeczyta np. na stronie DKMS.