Układ komorowy mózgu - budowa, funkcje, znaczenie w medycynie

Układ komorowy mózgu jest to struktura, która wykształca się już w bardzo wczesnym okresie zarodkowym. Składa się z 4 przestrzeni - 4 komór, które połączone są otworami oraz wodociągami. Połączenie tych przestrzeni stanowi istotę układu komorowego, ponieważ dzięki temu może przez niego przepływać płyn mózgowo-rdzeniowy, pełniący rolę wewnątrzczaszkowego amortyzatora mózgu.

Budowa układu komorowego mózgu

Układ komorowy mózgu jest to składająca się z 4 przestrzeni struktura, która znajduje się w mózgowiu. Przestrzenie (komory) są ze sobą powiązanie oraz wypełnione płynem mózgowo-rdzeniowym. Układ komorowy mózgu człowieka składa się z:

  • Dwóch komór bocznych – jedna komora boczna znajduje się w jednej półkuli. Charakteryzują się one łukowatym kształtem (podobnym do litery C), który jest nieco pochylony. Przedni róg tej komory zlokalizowany jest przy płacie czołowym, zaś tylny – przy płacie potylicznym. Komory boczne łączą się z położoną niżej komorą III.
  • Komory III – przestrzeń częściowo zlokalizowana w międzymózgowiu, pomiędzy lewym, a prawym wzgórzem mózgowia. Cechuje się wąskim i podłużnym kształtem. W dolnej części komory III rozpoczyna się tzw. wodociąg Sylwiusza, czyli kanał łączący tę przestrzeń z komorą IV.
  • Komory IV – przestrzeń ta stanowi przedłużenie kanału rdzeniowego i zlokalizowana jest pomiędzy móżdżkiem, a tylną częścią pnia mózgu. Przypomina ona kształtem piramidę, której podstawa zlokalizowana jest na pniu mózgu, zaś jej szczyt „przykryty” jest móżdżkiem. W komorze tej występuje pojedynczy otwór Magendiego, przez który uwalniany jest płyn mózgowo rdzeniowy do przestrzeni podpajęczynówkowej.

Podstawową funkcją układu komorowego mózgu jest wytwarzanie i obieg płynu mózgowordzeniowego, który krąży po mózgowiu za pomocą wymienionych komór, a także następujących przewodów i otworów:

  • Lewego i prawego otworu międzykomorowego, tzw. Monro
  • Wodociągu mózgu (Wodociąg Sylwiusza, Wodociąg śródmózgowia)
  • Otworu Magendiego (pośrodkowego)
  • Prawego i lewego otworu bocznego, tzw. Luschki

Rozwój układu komorowego

Starożytni Grecy uważali, że w przestrzeni mózgowej znajduje się ludzka dusza, która odpowiedzialna jest za świadomość i funkcjonowanie człowieka. Dziś już wiadomo, że w przestrzeni mózgowia znajdują się komory, które wypełnione są nie duszą, ale płynem mózgowo-rdzeniowym.

Układ komorowy człowieka rozwija się już w okresie zarodkowym. Już w trzecim tygodniu życia zarodka ektoderma, czyli jedna z warstw komórek, przekształca się w cewę nerwową. Struktura ta stanowi zaczątek ośrodkowego układu nerwowego. W czwartym tygodniu od zapłodnienia cewa nerwowa przekształca się w trzy struktury – przedmózgowie, śródmózgowie oraz tyłomózgowie. W kolejnym tygodniu światło cewy nerwowej przekształca się w kanał środkowy ciągnący się wzdłuż całego rdzenia kręgowego, a także układ komorowy, który natychmiast zaczyna produkować płyn mózgowo-rdzeniowy.

Układ komorowy mózgu – funkcje

Układ komorowy mózgu charakteryzuje się dwiema podstawowymi funkcjami: produkcją płynu mózgowo-rdzeniowego oraz ochroną mózgowia.

Produkcja płynu mózgowo-rdzeniowego następuje w tzw. wyściółce, czyli warstwie komórek zwanych ependymocytami. Wyściółka występuje w niemal wszystkich komorach mózgu. W czaszce dorosłego człowieka znajduje się około 150 ml płynu.

Najbardziej istotna jest druga funkcja układu komorowego, czyli ochrona mózgowia przed uderzeniami, wstrząsami i innymi czynnikami zewnętrznymi, które mogą skutkować jego uszkodzeniem. Mózg człowieka, który ma gęstość budyniu, stanowi strukturę milionów połączeń nerwowych i waży około 1400 gramów. Pierwszą i podstawową warstwę ochronną stanowi czaszka. W przypadku silnych wstrząsów ochrona w postaci samej struktury kostnej jest niewystarczająca, ponieważ ujemne przyspieszenie skutkuje wgnieceniem mózgu w tę twardą część. Rolę amortyzatora w mózgu pełni więc płyn mózgowo-rdzeniowy, który oprócz ochrony przed wstrząsami zapewnia odpowiednią wyporność.

Znaczenie układu komorowego w medycynie

Zaburzenia w układzie komorowym mózgu skutkują bardzo poważnymi konsekwencjami. W przypadku zatamowania któregoś z przewodów lub otworów dochodzi do nagromadzenia płynu mózgowo-rdzeniowego (wciąż produkowanego przez wyściółkę), a w efekcie zwiększenia ciśnienia w czaszce oraz zagrażającego życiu krwotoku wewnątrzczaszkowego.

Przeprowadzone badania w latach 70-tych ubiegłego wieku wykazały, że osoby, cierpiące na schizofrenię, a także demencję mają większe komory mózgowe od średniej populacji. Do tej pory nie udowodniono jednak, czy to te schorzenia mają wpływ na powiększenie komór, czy powiększone komory przyczyniają się do powstania schizofrenii lub demencji.

Więcej o: