Ukad krwiotwrczy. Gdzie, jak i kiedy powstaje krew?

Ukad krwiotwrczy to zesp narzdw, w ktrych wytwarzane s elementy morfotyczne krwi. Proces produkcji nowych komrek gwnie zachodzi w szpiku kostnym. Tworz go jednak take wzy chonne i ledziona. Elementy morfotyczne krwi wytwarzane s rwnie w ukadzie siateczkowo-rdbonkowym. Co warto wiedzie o ukadzie krwiotwrczym i procesie krwiotworzenia?

Ukad krwiotwrczy tworz narzdy, ktre s odpowiedzialne za powstawanie wszystkich elementw morfotycznych krwi. Krew jest pynem ustrojowy, czyli rodzajem tkanki cznej, ktrej istota midzykomrkowa jest pynna. Krew skada si z osocza i skadnikw komrkowych. Skadniki komrkowe to krwinki: czerwone (erytrocyty) i biae (leukocyty) oraz pytki krwi (trombocyty).

Ukad krwiotwrczy: jak powstaje krew

Wytwarzanie i rnicowanie si elementw morfotycznych krwi, zachodzcy w ukadzie krwiotwrczym poprzez proliferacj oraz dojrzewanie komrek macierzystych nazywa si hemopoez (hematopoeza, krwiotworzenie).

Hemopoeza, czyli proces wytwarzania krwi, obejmuje:

  • erytropoez, czyli wytwarzanie krwinek czerwonych. To proces namnaania i rnicowania erytrocytw z komrek macierzystych w szpiku kostnym koci paskich i nasadach koci dugich. Proces ten jest regulowany przez stenie erytropoetyny we krwi,
  • leukopoez, to jest wytwarzanie krwinek biaych. To proces powstawania leukocytw, u ktrych wystpuj ziarnistoci w cytoplazmie, czyli granulocytw, w skad ktrych wchodz neutrofile (granulocyty obojtnochonne), eozynofile (granulocyty kwasochonne) oraz bazofile (granulocyty zasadochonne).
  • trombopoez – wieloetapowy proces wytwarzanie pytek krwi. Dochodzi do niej w szpiku kostnym.

Ukad krwiotwrczy: gdzie i kiedy powstaje krew

Proces krwiotworzenia rozpoczyna si w pierwszych tygodniach rozwoju embrionalnego i trwa cae ycie w sposb nieprzerwany. Oznacza to, e kadego dnia powstaj miliony krwinek czerwonych, biaych i pytek krwi, a nowe elementy krwi zastpuj stare skadniki, ktre ulegaj rozpadowi i niszczeniu.

U podu hemopoeza zachodzi w ledzionie i wtrobie. W 2. poowie okresu podowego dochodzi te do stopniowego zasiedlania przez komrki krwiotwrcze szpiku. U podu i u dzieci w okresie wzrostu szpik czerwony znajduje si we wszystkich kociach, natomiast u osoby dorosej gwnie w kociach paskich.

U zdrowego dorosego proces krwiotworzenia zachodzi jedynie w szpiku kostnym, ktry znajduje si w kociach, cho w sytuacjach szczeglnych i w przebiegu niektrych chorb moe doj do podjcia czynnoci krwiotwrczej przez ledzion i wtrob.

Gdzie powstaj poszczeglne elementy morfotyczne krwi?

  • erytrocyty powstaj w szpiku kostnym czerwonym, ledzionie i wtrobie,
  • trombocyty powstaj w szpiku kostnym czerwonym,
  • leukocyty, wyczajc limfocyty T, powstaj w szpiku kostnym czerwonym. Limfocyty T powstaj w wzach chonnych oraz ledzionie.

Ukad krwiotwrczy: szpik kostny

Elementy morfotyczne krwi wytwarzane s gwnie w szpiku kostnym. To mikka, silnie ukrwiona tkanka o gbczastej konsystencji, ktra jest obecna wewntrz jam szpikowych koci dugich oraz w maych jamkach w obrbie istoty gbczastej koci. Znajduj si w nim specjalne komrki multipotencjalne, czyli majce zdolno do odtwarzania wszystkich komrek krwi.

Wyrnia si szpik kostny ty, ktry jest hemopoetycznie nieczynny oraz szpik kostny czerwony (ac. medulla ossium rubra), ktry jest miejscem produkcji i cigej odnowy komrek krwi. Tu powstaj elementy morfotyczne krwi, takie jak: erytrocyty, leukocyty (gwnie granulocyty), trombocyty.

Podstawowymi jednostkami budulcowymi szpiku kostnego s: tkanka siateczkowata pochodzenia mezenchymalnego oraz naczynia wosowate. Elementy siateczki tworz ksztat sieci, w ktrej oczkach zawieszaj si komrki wystpujce w szpiku.

U dziecka szpik kostny czerwony wypenia wszystkie koci. Z biegiem czasu czerwony szpik przeksztaca si w ty. Poniewa objto czynnego szpiku kostnego zmniejsza si z wiekiem wskutek zastpowania go tkank tuszczow i czn, u dorosych wystpuje on jedynie w kociach paskich: mostku, trzonach krgw, ebrach, kociach czaszki, kociach miednicy i opatkach oraz w nasadach koci dugich. Ubytek odbywa si kosztem wszystkich ukadw hemopoezy. Pomimo zachodzcych zmian szpik zachowuje do pnej staroci wystarczajc zdolno kwriotworzenia. Ze szpikiem wie si wiele chorb, midzy innymi biaaczki, granulocytopenie  czy niedokrwistoci

Zobacz wideo