Somatyczny ukad nerwowy: budowa i funkcje

Somatyczny ukad nerwowy nie jest odrbn struktur anatomiczn. Wraz z ukadem autonomicznym tworzy obwodowy ukad nerwowy. Ta czci ukadu nerwowego odpowiada za analiz bodcw zmysowych i za wykonywanie ruchw dowolnych, czyli zalenych od woli. Co warto wiedzie o somatycznym ukadzie nerwowym?

Somatyczny ukad nerwowy, inaczej ukad somatyczny (ac. systema nervosum somaticum, Sympathetic nervous system, SNS), jest odpowiedzialny za kontakt ze rodowiskiem zewntrznym oraz szybkie reagowanie w przypadku zachodzcych w nim zmian. W przeciwiestwie do ukadu autonomicznego, z ktrym tworzy obwodowy ukad nerwowy, dziaanie somatycznego ukadu nerwowego w duym stopniu jest zalene od naszej woli. Ukad autonomiczny, w skad ktrego wchodzi ukad wspczulny oraz przywspczulny, kontroluje przebieg procesw niezalenych od woli.

Budowa ukadu nerwowego

Somatyczny ukad nerwowy uznawany jest za cz obwodowego ukadu nerwowego. Nie jest odrbn struktur i czci ukadu nerwowego. Wyrnia si go, majc na uwadze penione przez niego funkcje.  Somatyczny ukad nerwowy to nazwa wynikajca z czynnociowego podziau caoci drg i orodkw nerwowych.

Ukad nerwowy ma za zadanie odbiera informacje ze rodowiska zewntrznego i wewntrznego organizmu, przetwarza je i odpowiednio reagowa na nie impulsami do narzdw wykonawczych.

Z punktu widzenia anatomii wyrnia si:

  • ukad orodkowy, ktry mieci si wewntrz czaszki i krgosupa. Skada si z dwch czci: mzgu i rdzenia krgowego,
  • ukad obwodowy. Mieci si na zewntrz czaszki i krgosupa. Skada si z dwch czci: somatycznego ukadu nerwowy i autonomicznego ukadu nerwowego.

Ze wzgldu na speniane funkcje ukad nerwowy dzieli si na:

  • ukad somatyczny. SNS jest t czci obwodowego ukadu nerwowego, ktra zajmuje  si wymian informacji ze rodowiskiem zewntrznym.
  • ukad autonomiczny (zwany ukadem wegetatywnym) jest t czci obwodowego ukadu nerwowego, ktra odpowiedzialna jest za regulacj wewntrznego rodowiska ustroju.

Somatyczny ukad nerwowy - podzia

Somatyczny ukad nerwowy dzieli si na:

  • ruchowy (piramidowy i pozapiramidowy). Ukad piramidowy jest zaangaowany w wykonywanie celowych i zaplanowanych aktywnoci. Pozwala na planowanie ruchw i ich realizacj. Funkcj czci pozapiramidowej jest kontrola nad ruchami automatycznymi, takimi jak napicie mini, postawa i czciowo rwnie koordynacja czci ciaa.
  • czuciowy (czucia powierzchniowego, czucia gbokiego, narzdw zmysw). Cz czuciowa ukadu somatycznego obejmuje elementy odpowiedzialne za czucie powierzchowne i gbokie oraz uczestniczy w przetwarzaniu wrae, ktre docieraj do organizmu z narzdw zmysw.

Somatyczny ukad nerwowy – budowa i dziaanie

  • W skad somatycznego ukadu nerwowego wchodz zwoje, sploty nerwowe oraz nerwy obwodowe. Podstawowymi komrkami budujcymi ukad nerwowy s neurony, za za podstawow jednostk ukadu somatycznego uznaje si wkna nerwowe.

Somatyczny ukad nerwowy skada si z dwch typw wkien nerwowych:

  • nerww aferentnych. To wkna doprowadzajce, centropetalne. Przenosz sygnay sensoryczne, czyli czuciowe do orodkowego ukadu nerwowego,
  • nerww eferentnych. To wkna odprowadzajce, centrofugalne. Przenosz sygnay motoryczne, czyli ruchowe z orodkowego ukadu nerwowego do mini szkieletowych.

Wyrnia si 12 par nerww czaszkowych, wywodzcych si bezporednio ze struktur mzgowia oraz 31 par nerww rdzeniowych. Od kadego z segmentw odchodzi jedna para nerww. Za porednictwem czuciowych wkien nerwowych, do wyszych orodkw ukadu nerwowego, przesyane s informacje odebrane przez receptory rozsiane po caym organizmie. Somatyczny ukad nerwowy odpowiada take za wykonywanie zaplanowanych ruchw. Jest to moliwe dziki wknom ruchowym, ktre przesyaj impulsy nerwowe z rnych orodkw ukadu nerwowego do narzdw wykonawczych.

Somatyczny ukad nerwowy – rola i funkcje

Dziaanie somatycznego ukadu nerwowego w duym stopniu podlega kontroli wiadomoci. Funkcje somatycznego ukadu nerwowego to:

  • odbieranie rozmaitych bodcw czuciowych (zajmuje si tym cz czuciowa ukadu),
  • wykonywanie celowych, zalenych od naszej woli ruchw (odpowiada za to cz ruchowa ukadu somatycznego),
  • rejestracja i przetwarzanie dozna z receptorw (dotyk czy temperatura),
  • odbieranie impulsw, ktre docieraj do zmysw (bodce wzrokowe, suchowe, wchowe czy smakowe),
  • unerwianie mini szkieletowych, ktrych czynno zalena jest od woli,
  • kierowanie prac gruczow skrnych i komrek barwnikowych skry.
Zobacz wideo