Potrzebna operacja zamy czy zabieg endoprotezy kolana? Najszybciej i najtaniej mona leczy si w Czechach. Teoretycznie

Dyrektywa transgraniczna umoliwia wszystkim ubezpieczonym Polakom szybszy dostp do gwarantowanych, a realnie niedostpnych w kraju procedur medycznych za granic. Czy lawinowo przybywa rodakw, ktrzy korzystaj z tej moliwoci? Nie, choby dlatego, e nowe przepisy skutecznie do tego zniechcaj.

wiadomo moliwoci leczenia za granic wrd Polakw znacznie wzrosa po raporcie NIK-u w 2017 roku o praktycznych moliwociach korzystania z tzw. dyrektywy transgranicznej i licznych publikacjach na ten temat. Ekonomici i specjalici od rynku medycznego przewidywali, e Polscy pacjenci masowo bd z niej korzysta. Jak to wyglda dzisiaj i dokd zmierza? Sprawdzilimy.

Wicej pienidzy i 20 lat oczekiwania

Wymagasz "zabiegu w zakresie soczewki (zama)"(1) i mieszkasz w Radomiu? Wedug oficjalnego informatora Narodowego Funduszu Zdrowia o dostpnych terminach leczenia moesz go przej w swoim miecie. Trzeba jednak "troch" poczeka: najbliszy dostpny termin w Radomskim Szpitalu Specjalistycznym im. Tytusa Chaubiskiego w stanie stabilnym: 24 maja 2023 r. (stan na 03.06.2019). Mazowiecki Szpital Specjalistyczny przy ul. Aleksandrowicza w Radomiu moe ci przyj 18 padziernika 2022 r. (stan na 10.06.2019).

A moe potrzebujesz endoprotezoplastyki stawu kolanowego? Samodzielny Publiczny Zakad Opieki Zdrowotnej, Zesp Szpitali Miejskich w Chorzowie, chtnie ci przyjmie 11 stycznia 2039 roku, o ile ten termin jest wci dostpny, bo baz w tym zakresie aktualizowano na koniec maja, wic mogo si co zmieni.

Oczywicie, s placwki na Mazowszu czy lsku, ktre chc przyj pacjentw wczeniej. Przykadowo: Samodzielny Publiczny Wojewdzki Szpital Chirurgii Urazowej im.dr J. Daaba w Piekarach lskich, ktry "zaprasza" na endoprotezoplastyk kolana za 15 lat na swj oddzia II w 2034 roku, na odzia IX "ju" w padzierniku 2019 roku. Pod koniec listopada mona zrobi zabieg w Sosnowcu, a w Rybniku w kwietniu przyszego roku. Zama? W Siedlcach mona zrobi zabieg nawet w tym miesicu, a w Warszawie, w jednej placwce, jesieni tego roku, w dwch kolejnych za niewiele ponad p roku.

Nie zobaczysz, nie uwierzysz? Zrzut ekranu z oficjalnego informatora NFZNie zobaczysz, nie uwierzysz? Zrzut ekranu z oficjalnego informatora NFZ nfz (zrzut ekranu: https://terminyleczenia.nfz.gov.pl)

Sprawdzanie dostpnoci usug gwarantowanych w informatorze NFZ dostpnym na stronie https://terminyleczenia.nfz.gov.pl/ w zasadzie mogoby by dobr rozrywk na wolny wieczr. Wyszukiwarka jest wygodna, przyjazna, intuicyjna w obsudze. Jednak wyniki wyszukiwania zatrwaaj, gdy uwiadomimy sobie, e w tej kolejce stoj chorzy ludzie, ktrzy potrzebuj pomocy.

Nawet uwzgldniajc fakt, e wedug szacunkw wrd oczekujcych do 20 proc. stanowi tzw. "martwe dusze", czyli pacjenci, ktrzy zapisuj si do kilku kolejek lub rezygnuj ze wiadczenia i nie zgaszaj si na zabieg, wci nie ma wtpliwoci, e jest fatalnie. Raczej sytuacji nie rozwie te tegoroczne zwikszenie nakadw wielu wojewdzkich NFZ na leczenie zamy i wszczepiania endoprotez (przykadowo: wg "Gazety Lubuskiej" w wojewdztwie lubuskim ma by wykonane o 410 zabiegw wicej).

Polsko-Amerykaska Fundacja Edukacji i Rozwoju Ekonomicznego (PAFERE) przeanalizowaa powszechnie dostpne dane fragmentaryczne o polskich kolejkach z poszczeglnych wojewdztw i policzya, e aktualnie na operacj zamy czeka prawie p miliona pacjentw, na protez biodra ok. 100 tys., a na protez kolana blisko 120 tys. osb. cznie zapisanych w kolejkach do wiadcze jest prawie sze milionw Polakw. I czekaj... rednio 284 dni.

Ratunek za granic?

Nic zatem w tym dziwnego, e Polacy chc korzysta z dyrektywy transgranicznej, ktra od 15 listopada 2014 roku osobie ubezpieczonej w naszym kraju pozwala ubiega si o zwrot kosztw wiadcze opieki zdrowotnej, z ktrych skorzystaa poza granicami Polski w dowolnym kraju Unii Europejskiej. Leczy mona si zarwno w publicznym, jak i prywatnym systemie opieki zdrowotnej. Oczywicie, jest sporo ogranicze w zakresie usug i ich finansowania (2), ale dostpno zabiegw, w tym tych szczeglnie trudno osigalnych w Polsce, jak operacja zamy czy wszczepienie endoprotezy, kusi. Bywa, e to, na co czeka si w Polsce latami, za granic jest dostpne w cigu miesica, a maksymalny czas oczekiwania na usugi z pakietu (teoretycznie) "gwarantowanego" w kraju nie przekracza kwartau.

Kiedy dyrektywa transgraniczna wchodzia w ycie, poowa Polakw deklarowaa, e jest zainteresowana skorzystaniem z jej dobrodziejstw. Z ubiegorocznego sprawozdania Komisji Europejskiej wynika, e jestemy ju w absolutnej czowce obywateli UE, ktrzy lecz si za granic - zaraz za Francuzami i Duczykami (tre sprawozdania).

W 2018 roku do Funduszu wpyno cznie 18 666 wnioskw o zwrot kosztw wiadcze udzielonych na terenie innych pastw czonkowskich UE o cznej wartoci prawie 50 milionw zotych. To wicej ni przez pierwsze prawie 2,5 roku obowizywania dyrektywy (od 15 listopada 2014 r. do 10 lutego 2017 r. do NFZ wpyno ich 17 090). Liczba wnioskw zacza wyranie rosn od koca 2016 roku i wydawao si, e tendencja jeszcze dugo si utrzyma. Znalaz si jednak sposb, by j zatrzyma.

W UE, czyli w Czechach

Chocia Polacy maj moliwo, by leczy si we wszystkich krajach UE, niemal 90 proc. sfinansowanych wiadcze w ubiegym roku zrealizowano w Czechach. Dlaczego tak chtnie leczymy si akurat u tych poudniowych ssiadw? Niewtpliwie przyczynia si do tego najwiksze zainteresowanie "turystyk zdrowotn" mieszkacw lska, a ci do Republiki Czeskiej maj najbliej. Z pewnoci nie jest to jedyna przyczyna. Za granic chtnie lecz si te mieszkacy innych wojewdztw poudniowych i Mazowsza, wic nie decyduje tylko odlego. Bywa, e na leczenie do Czech docieraj pacjenci z Pomorza czy Wielkopolski (mieszkacy ciany wschodniej zdarzaj si sporadycznie).

Dlaczego? Czeska oferta wydaje si najszersza i najbardziej przyjazna pacjentowi. Czechom si opaca, Polakom jest najwygodniej: zazwyczaj brak bariery jzykowej, uatwione kwestie finansowania czy transportu.

Wystarczy wpisa w wyszukiwark: "leczenie w Czechach", by znale oferty wyspecjalizowanych firm, ktre oferuj "kompleksow opiek". Co to oznacza w praktyce?

Jak wyjania Pawe Chabrzyk, prezes zarzdu "Europejskiej Grupy Medycznej", w przypadku jego spki:

Kompleksowa pomoc oznacza przeprowadzenie pacjenta przez cay proces leczenia od pierwszego kontaktu poprzez wymagane badania na miejscu przed wyjazdem oraz wstpn kwalifikacj, jeli jest konieczna, np. przy soczewkach torycznych. Zapewniamy pacjentowi transport do kliniki za granic, zajmujemy si take caoci procesu refundacji. Przygotowujemy te, w razie koniecznoci, tumaczenie dokumentacji po leczeniu na jzyk polski.

Europejska Grupa Medyczna, ktra oferuje usugi w Czechach, Niemczech i na Litwie, ma siedzib w Warszawie. Wsppracuje z polskimi klinikami w Warszawie, Krakowie, Poznaniu, odzi, Wrocawiu oraz Czstochowie.

Pawe Chabrzyk zapewnia, e czeska okulistyka od lat stoi na bardzo wysokim poziomie, dlatego chtnie lecz si tam take pacjenci z Austrii i Niemiec. Polski pacjent zazwyczaj jest po 65. roku ycia (chocia zdarzaj si i dwudziestolatkowie), pochodzi z miasta, wczeniej wyjeda ju za granic. Istotny jest dla niego fakt, e klinika, ktr proponuje Europejska Grupa Medyczna, jest tu przy granicy, operuj w niej polscy chirurdzy z asyst polskich pielgniarek, a cay personel kliniki jest polskojzyczny, wic nie ma bariery jzykowej.

Dlaczego Czechom si opaca?

Mamy wyobraenie, e stawki NFZ za usugi s niejednokrotnie miesznie niskie. Std problemy finansowe wielu placwek. Skoro Fundusz dokonuje zwrotu kosztw w kwocie nie wyszej, ni paci za dane wiadczenie w Polsce, dlaczego opaca si leczenie w Czechach? Zwaszcza w przypadku wiadcze gwarantowanych, do ktrych pacjent z wasnej kieszeni nie dokada zotwki.

Dr Piotr Borowski, twrca programu "Kierunek: Umiech", umoliwiajcego bezpatne leczenie stomatologiczne w Czechach osobom niepenosprawnym, wyjania:

Jest co najmniej kilka powodw. Usugi dodatkowe, a tym wanie jest leczenie Polakw dla wikszoci partnerw zagranicznych, zazwyczaj s szczeglnie opacalne. Wiadomo, e najatwiej obniy koszty, maksymalnie wykorzystujc moliwoci ludzkie i sprztowe. W Polsce mamy takie niezdrowe sytuacje, e ludzie czekaj w kolejce miesicami, a z powodu limitu lekarz nudzi si w pustym gabinecie i nie zarabia na utrzymanie. Same koszty w Czechach te s nisze. Niewiele, ale zawsze. I system podatkowy jest inny, bardziej przyjazny przy takich wiadczeniach. To wszystko razem sprawia, e si opaca.

Bezgotwkowo, no bo jak?

Teoretycznie kady ubezpieczony moe leczy si za granic bez porednikw, jeli chce skorzysta ze wiadczenia gwarantowanego w Polsce i spenia obowizujce kryteria (szczegy na kocu artykuu). Przepisy zasadniczo s jednoznaczne, jednak dla wielu osb to kolejna bariera, std przy wypenianiu i gromadzeniu odpowiednich dokumentw wol skorzysta z porednictwa wyspecjalizowanych firm, ktre, zazwyczaj bez dodatkowych opat, bior na siebie wszelkie formalnoci (upewnij si jednak, e tak jest w przypadku firmy, ktr wybierasz). Najczciej zapaci trzeba jedynie za transport czy rnic w cenie midzy wysokoci refundacji a cen usugi, np. gdy wybierasz soczewk (w leczeniu zamy) lepszej jakoci ni ta gwarantowana przez NFZ (w Polsce jest tak samo, chocia cena usugi zwykle wysza ni w Czechach).

Jeli leczysz si bez porednika, za leczenie musisz zapaci, a dopiero potem sprbowa odzyska pienidze z NFZ. Jak podaje Fundusz (3), zgodnie z przepisami:

  • na zoenie wniosku o zwrot kosztw masz sze miesicy od dnia wystawienia rachunku za wiadczenie opieki zdrowotnej, ktrego wniosek dotyczy;
  • termin rozpatrzenia wniosku bez koniecznoci prowadzenia postpowania wyjaniajcego wynosi 30 dni od dnia wszczcia postpowania;
  • jeli konieczne jest postpowanie wyjaniajce - do 60 dni;
  • w przypadku prowadzenia postpowania wyjaniajcego z udziaem zagranicznego punktu kontaktowego zwrot kosztw bd wydanie decyzji o odmowie zwrotu kosztw nastpuje w terminie 6 miesicy od dnia wszczcia postpowania;
  • zwrot nalenej kwoty powinien nastpi w cigu 7 dni od dnia, w ktrym oddzia wojewdzki NFZ "podejmie wiadomo"(4), e decyzja staa si ostateczna lub do dnia 31 stycznia nastpnego roku, jeli kwota przeznaczona w ramach dyrektywy transgranicznej na dany rok zostaa wydatkowana.  

Tyle teoria. Jak przekonuje Piotr Borowski, praktyka bywa taka, e te 60 dni to fikcja. S takie oddziay NFZ, ktre wsppracuj wzorcowo (choby opolski i maopolski) i formalnoci oraz wypaty s realizowane niemal od rki. Zdarza si jednak i tak, e mija p roku i nikt w NFZ (lskim, dolnolskim) nawet do wniosku nie zajrzy. W takich sprawach wyjciem jest sd i zapadaj wyroki korzystne dla pacjentw. Kto ma jednak zdrowie na tak walk o nalene pienidze? Wiele osb nie jest w stanie tyle czeka i przebija si przez gszcz przepisw, dlatego decyduje si na porednika. Coraz wicej firm w Czechach pomaga pacjentom w finansowaniu. Jeli pacjent podpisuje z nimi umow, to porednik prowadzi postpowanie w NFZ, a pacjent paci tylko niewielk cz kwoty za operacj, poniewa pozosta dokada porednik.

NFZ zalega z wypatami. Ze sprawozdania Funduszu wynika, e dokonane wypaty w ubiegym roku dotyczyy w 75,31 proc. wnioskw zoonych w 2018 roku, ale w 24,51 proc. wnioskw zoonych w 2017 roku, w 0,17 proc. wnioskw zoonych jeszcze w 2016 roku i w 0,01 proc. wnioskw zoonych w 2015. Porednicy decyduj si jednak zakada rodki za pacjentw, bo Fundusz to patnik opieszay, ale jednak wypacalny i pewny.

Lublin 2015. Kolejki do okulisty w Klinice OkulistyczejLublin 2015. Kolejki do okulisty w Klinice Okulistyczej JAKUB ORZECHOWSKI

Z zam coraz trudniej

W 2018 roku Fundusz w ramach dyrektywy transgranicznej zwrci pienidze za 17 425 operacji i zabiegw o cznej wartoci 32 074 tys. z. wiadczenia szpitalne stanowiy 50,19 proc. Najwikszy udzia w tej kategorii stanowiy wiadczenia zwizane z zabiegiem usunicia zamy: 15 894 wiadcze za 30 577 tys. z, co stanowi 95,33 proc. wypaconej kwoty za wiadczenia w kategorii: leczenie szpitalne.

Wida, e leczenie zamy dominuje, ale to si na pewno zmieni. A w zasadzie ju si zmienio.

Od lipca 2018 roku obowizuj nowe przepisy, ktre wyranie zahamoway fal pacjentw. Obecnie zaostrzono zasady kwalifikacji do zabiegu usunicia zamy i dodatkowo zobowizano pacjenta, ktry chce ubiega si o refundacj, do wizyty kontrolnej w placwce, ktra zabieg przeprowadzia, w cigu 14-28 dni po operacji.

Dotychczas Fundusz paci za usuwanie zamy niezalenie od stanu pacjenta. Teraz podstawowym kryterium kwalifikacyjnym jest stwierdzenie zmtnienia soczewki w badaniu przy uyciu biomikroskopu po rozszerzeniu renicy. Nie mona kwalifikowa do zabiegu pacjentw z ostroci wzroku lepsz ni 0,6 do dali (z najlepsz korekcj), z wyjtkiem przypadkw, gdy:

  • zama stanowi przeszkod w diagnostyce i leczeniu innych schorze oka;
  • w jaskrze zamknitego kta lub w wskim ktem przesczania zagraajcym wystpieniem jaskry;
  • w przypadku rnowzrocznoci, ktra powstaa w wyniku operacji pierwszego oka, przekraczajcej 3,0 D;
  • osoby wykonujce zawd kierowcy, osoby z udokumentowanym upoledzeniem umysowym oraz chorobami psychicznymi.

Trudno podwaa sensowno tych kryteriw, bo powstay na podstawie nowych standardw kwalifikacji do zabiegu usunicia zamy Polskiego Towarzystwa Okulistycznego (5). Wprawdzie kilka lat temu profesor Jerzy Szaflik, uznany autorytet w dziedzinie okulistyki, przekonywa, e traktowanie takiej operacji jako ostatecznoci to nieporozumienie, bo zabieg jest bezpieczny i wyranie poprawia jako ycia pacjenta (zobacz wywiad z prof. Szaflikiem). Profesor Marek Rkas, krajowy konsultant w dziedzinie okulistyki, jest odmiennego zdania. W wywiadzie dla "Polityki Zdrowotnej" przekonuje, e zamy nie powinno si operowa na zapas, choby dlatego, e nawet prawidowo przeprowadzona operacja u ok. 30 proc. pacjentw w obserwacji dugoterminowej powoduje powikania. Prof. Rkas wierzy, e nowe przepisy uatwi dostp do zabiegw pacjentom, ktrzy naprawd ich potrzebuj, bo w dugich kolejkach czeka wielu pacjentw, ktrzy realnie operacji nie potrzebuj (pena tre wywiadu).

Wiksze wtpliwoci budzi zapis o koniecznoci wizyty kontrolnej po zabiegu. Trudno zrozumie, dlaczego nie moe odby si ona na terenie Polski, na przykad u wsppracujcego z zagraniczn placwk wiadczeniodawcy. Zmuszanie pacjentw po operacji, niejednokrotnie osb starszych, do ponownej wyprawy z pewnoci nie jest zniechcajce. Argumenty NFZ? Tak mwi ustawa ((Dz. U. z 2018 r. poz. 1510, z pn. zm.) i nie ma innej moliwoci (oficjalne odpowiedzi NFZ na pytania dot. nowych zapisw o leczeniu zamy za granic).

Poniewa uznajemy tak odpowied za niewystarczajc (ze ustawy da si zmieni - jak pokazuje praktyka - nawet bardzo szybko), wystpilimy o peniejsze objanienia. Praktyka pokazuje, e w przypadku wielu zabiegw operacyjnych, wykonywanych na terenie Polski, wizyty kontrolne odbywaj si w rejonie, take w przychodniach. Choby po to, by chorego nie naraa na podr, kontakt z bakteryjnymi szczepami szpitalnymi etc., a zarazem mie pewno "wyapania" zagroe zwizanych z ewentualnymi powikaniami. Skd potrzeba wyjtkowego potraktowania zamy, poza wzgldami ekonomicznymi?

Jak poinformowaa Marta Popek z Biura Komunikacji Spoecznej Centrali NFZ, pytanie zostao skierowane do odpowiedniego departamentu merytorycznego. Czekamy na odpowied. Niestety, take na ewentualne kolejne pomysy, ktre zahamuj wyjazdy na zabiegi endoprotezy czy leczenie stomatologiczne.

Zobacz wideo

Przypisy i rda:

1. Nazewnictwo i terminy za: oficjalny informator NFZ - https://terminyleczenia.nfz.gov.pl/

2. Gwne zasady dotyczce realizacji dyrektywy transgranicznej (za Krajowym Punktem Kontaktowym):

  • Fundusz dokonuje zwrotu kosztw w kwocie nie wyszej, ni paci za dane wiadczenie polskim wiadczeniodawcom, i nie wyszej, ni faktycznie poniesiona.
  • Zwrot kosztw dotyczy gwarantowanych wiadcze opieki zdrowotnej, czyli takich, ktre przysuguj osobom ubezpieczonym w Polsce, z wyczeniem wiadcze niepodlegajcych finansowaniu w ramach dyrektywy.
  • W przypadku niektrych wiadcze opieki zdrowotnej moliwo uzyskania zwrotu kosztw warunkowana jest koniecznoci uzyskania uprzedniej zgody dyrektora oddziau wojewdzkiego NFZ.
  • Jeli w Polsce na dane wiadczenie wymagane jest skierowanie lub zlecenie, to posiadanie tego typu dokumentu jest jednym z warunkw uzyskania zwrotu kosztw wiadczenia udzielonego w innym pastwie czonkowskim UE.

wiadczenia niepodlegajce finansowaniu w ramach opieki transgranicznej:

  1. obowizkowe szczepienia ochronne,
  2. opieka dugoterminowa, jeeli jej celem jest wspieranie osb potrzebujcych pomocy w zakresie wykonywania rutynowych czynnoci ycia codziennego,
  3. przydzia i dostp do narzdw przeznaczonych do przeszczepw; obejmuje wszelkie czynnoci zwizane z pobraniem i przeszczepieniem komrek, tkanek i narzdw, o ktrych mowa w art. 3 ust. 3 Ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komrek, tkanek i narzdw. Dz.U. 2005 nr 169, poz. 1411.

wiadczenia wymagajce uprzedniej zgody dyrektora oddziau wojewdzkiego NFZ:

  • wiadczenia wymagajce pozostania pacjenta w szpitalu co najmniej do nastpnego dnia, bez wzgldu na rodzaj udzielanych wiadcze,
  • pozytonowa tomografia emisyjna (PET),
  • tomografia komputerowa,
  • rezonans magnetyczny,
  • badania medycyny nuklearnej,
  • badania genetyczne,
  • leczenie w ramach programw lekowych,
  • terapia izotopowa,
  • teleradioterapia stereotaktyczna,
  • terapia hiperbaryczna,
  • wszczepienie pompy baklofenowej w leczeniu spastycznoci opornej na leczenie farmakologiczne.

Szczegowe informacje (w zakresie dokumentw, adresatw wnioskw, zasad wypacania wiadcze itd.), znajdziesz tutaj.

3. Za: NFZ Szczecin, dyrektywa transgraniczna

4. "Podejmie wiadomo, e decyzja staa si ostateczna" - to oficjalne nazewnictwo stosowane w dokumentach i instrukcjach NFZ, take w sprawozdaniu za ubiegy rok z dziaalnoci Funduszu. Poniewa nie dotarlimy do rozwinicia, co praktycznie oznacza i jakie wynikaj z tego konsekwencje, a zwrot wydaje si by lakoniczny i otwierajcy furtk do naduy, wystpilimy o objanienia do Funduszu. Jak poinformowaa Marta Popek z Biura Komunikacji Spoecznej Centrali NFZ, pytanie zostao skierowane do odpowiedniego departamentu merytorycznego. Czekamy...

5. Standardy kwalifikacji do zabiegu usunicia zamy - nie dotyczy dzieci, Polskie Towarzystwo Okulistyczne, 26.06.2018