Kleszcze w natarciu, a na borelioz wci nie ma szczepionki. Jak si chroni?

Kleszcze ze skry usuwasz zaraz po spacerze i nie ma szans, by je przeoczy? 65 proc. chorych na borelioz nie przypomina sobie ataku pajczaka, a na pewno do niego doszo. Malekie nimfy (stadium rozwojowe kleszczy) bardzo atwo przeoczy. Tymczasem one take przenosz grone choroby. Jak usun kleszcza i na co uwaa?
Zobacz wideo



Kleszcze w naszym klimacie s zdecydowanie groniejsze ni znienawidzone komary i meszki. Niektre preparaty znane gwnie z tego, e odstraszaj komary, s te skuteczn broni przed kleszczami. Lepiej po nie sign, bo krwioercze potwory (chocia mikro, to grone) czaj si na nas niemal wszdzie. Jeli jednak nieproszony go ju zaatakuje - warto wiedzie, jak pozby si kleszcza. Borelioza to nie jedyne zagroenie ze strony tych pajczakw.

Kleszcz potrzebuje naszej krwi

Agresywne, roznoszce wyjtkowo duo zarazkw i prawie niewidoczne nimfy kleszcza maj ok. 0,5 milimetra dugoci (s wielkoci ziarna maku - zobacz zaczony cykl rozwojowy kleszcza). Po znalezieniu ywiciela i opiciu si jego krwi nie powikszaj si tak jak dorose koleanki (atakuj nas tylko samice dorosego kleszcza), ktre po wyssaniu zadowalajcej iloci krwi zwikszaj rozmiary nawet 200-krotnie. Jeli nie ogldamy starannie swojego ciaa po powrocie z miejsca, w ktrym kleszcz mg nas zaatakowa, to i duego roztocza nie zobaczymy. Pocztkowo ma tylko milimetr, ale nie tylko w tym rzecz. W linie kleszczy znajduje si bowiem substancja znieczulajca, wic bywa, e niezauwaony pasoyt eruje na nas nawet 10-11 dni. Larwa kleszcza potrzebuje pokarmu (naszej krwi lub zwierzcej), eby przeobrazi si w nimf, nimfa, by zmieni si w posta doros - dojrzaego kleszcza, eby zoy jaja. My tak czy owak mamy problem.

Skoro dorosych kleszczy tak duo w lesie, nietrudno zgadn, jak czsto larwom i nimfom udaje si znale ywiciela i wrci do naturalnego rodowiska. Fakt, czsto po ataku na bezbronnego zwierzaka, ale zawsze. Wikszo kleszczy przeobraa si w posta doros jesieni. Samce zwykle gin zim, a agresywnym samicom udaje si doczeka wiosny.

Nimfa kleszcza w trawie siedzi

Wierzymy, e kleszcze czaj si gwnie w lasach i spadaj na nas z drzew, nawet ze znacznej wysokoci. Znowu bd. Larwy i nimfy oszczdzaj energi maksymalnie i najczciej nie czekaj na ywiciela na wysokoci wikszej ni 15-100 cm od ziemi. Dorose osobniki bywaj na krzakach o wysokoci do 1,5 metra. Do schronienia nie potrzebuj zatem lasu, nawet parku. Peno ich w ogrodach, nawet na miejskich trawnikach. Przekonuj si o tym waciciele psw po spacerze z czworonogiem. Niejednokrotnie pupil przynosi kleszcze do domu. Szybko pozbawiony pasoytw ma szans unikn gronych chorb, bo kleszcz zazwyczaj nie wbija si w skr od razu. Dugo wdruje, nim znajdzie miejsce idealne z jego punktu widzenia. Ryzyko zakaenia nas niechcianym mikrobem, ktrego roznosi, ronie z czasem. Bywa, e potrzeba na to nawet doby czy kilku. Od ugryzienia przez kleszcza grona bakteria Borrelia, powodujca borelioz, przenosi si w rednim czasie 48 godzin (tj. od 24 do 72 godzin) z jelita pajczaka do jego linianek, skd trafia przez lin do organizmu nosiciela.

Trzeba pamita, e s choroby, wirusowe, bakteryjne, roznoszone przez pierwotniaki (cznie kilkanacie, chocia niektre nie zdarzaj si w Polsce), ktrymi moemy zarazi si szybciej, np. KZM (kleszczowe zapalenie mzgu). Amerykanie, ktrzy maj najbardziej "zjadliwe" kleszcze (niektre choroby s roznoszone tylko w USA), od lat 70. ubiegego wieku w ramach profilaktyki maj zalecane po kadym spacerze branie prysznica o do silnym strumieniu wody. Ma to pozwoli usun roztocza, nim przyczepi si do skry. C, u nas te nie zaszkodzi.

Jak si chroni przed kleszczem?

Najlepiej jeszcze przed wyjciem na spacer zadba o oson antykleszczow. Nakrycie gowy (eby si roztocze we wosy nie dostao), koszula z dugim rkawem, pene buty, dugie spodnie... I jeszcze wszystko ze cigaczami, nogawki wpuszczone w skarpety, kombinezon jeszcze lepszy...

Kto chciaby takich wakacji? Kto miaby to w ogle znie? Lepiej ju kupi preparat odstraszajcy kleszcze (niejednokrotnie ten sam, ktry ma zniechca komary czy inne owady latajce, ale upewnij si, czy wybrany ma takie waciwoci).

Uwanie przeczytaj (informacje na opakowaniu bd w ulotce), jak dugo wybrany preparat ma ci chroni. Przy duszej wyprawie niewykluczone, e bdzie trzeba si pryska czy smarowa ponownie. Czas ochrony przed rnymi insektami bywa inny. Upewnij si, czy wybrany nadaje si dla dziecka. Odstraszaczy nie wolno nanosi na skr skaleczon, podranion, zaraz po opalaniu. Po powrocie do domu substancj naley dokadnie zmy z ciaa, co ma swoje zalety: zaatwisz od razu ten prysznic polecany przez Amerykanw.

Starannie obejrzyj cae ciao po powrocie do domu, szczeglnie okolice dobrze ukrwione (gow, szyj, pachy, pachwiny, zgicia podkolanowe). Jeli znajdziesz kleszcza, trzeba go zaraz usun. Najlepiej zrobi to w rkawiczkach, pset kosmetyczn o wskich kocach, tak by usun pasoyta w caoci. Naley jednak uwaa, aby nie chwyta i nie ciska pset mikkiej czci ciaa kleszcza (w przypadku kleszczy duej erujcych jest ona wyranie nabrzmiaa od pobranej krwi). Kleszcza chwytamy wic za tward nasad narzdw gbowych, ktra tkwi bezporednio przy skrze. Niejasne? W aptece moesz kupi specjalne kleszczoapki, ktre s atwe w obsudze. Zasadniczo. Te dziaajce na zasadzie pompki sscej czasem zawodz, gdy kleszcza masz we wosach. W takim przypadku zdaniem znawcw lepsze s te przypominajce miniaturowe lasso.

Pamitaj, by miejsce po ugryzieniu zdezynfekowa, choby spirytusem salicylowym, i umy rce.

Rumie to nie norma!

Dlaczego to takie wane? Gwnie ze wzgldu na ryzyko zakaenia dwiema chorobami: borelioz i kleszczowym zapaleniem mzgu. Oczywicie, sama dezynfekcja nie daje gwarancji, e choroby na pewno unikniesz, ale zmniejsza ryzyko. Z roku na rok coraz wicej osb zapada na nie z powodu zakaenia od kleszcza.

  • W 2012 roku borelioz zdiagnozowano u 8 tys. Polakw,
  • dwa lata pniej ju u ponad 10 tysicy,
  • a w roku 2018 ju u ponad 20 tysicy.

Poniewa borelioza daje niespecyficzne objawy, chorych moe by znacznie wicej.

Na KZM zapada rednio 250 (150-350) osb rocznie. Choroba moe skoczy si mierci chorego i chocia nie dzieje si to czsto, nie mona jej bagatelizowa, bo powikania (niedowady, poraenia, zanik mini) rzutuj czasem na reszt ycia.

Wiele osb wierzy, e kleszcz nie narobi im szkody, bo na skrze nie pojawi si charakterystyczny rumie (okrge zaczerwienienie, blade w rodku). Tymczasem to objaw typowy jedynie dla zakaenia borelioz, a i tak wystpuje tylko u czci chorych: ocenia si, e a 40-70 proc. chorych na borelioz nie ma rumienia.

Borelioza - na to nie ma szczepionki

Kleszczowe zapalenie mzgu to cika ostra choroba zakana centralnego systemu nerwowego. Wywouj j wirusy z rodziny Flaviviridae bytujce w linie kleszczy. Nie przenosz si one z czowieka na czowieka, wic nie moemy si zakazi od chorej osoby, chocia znane s przypadki zakaenia pokarmowego, po wypiciu mleka "prosto" od chorego zwierzcia. Choroba zazwyczaj przebiega w dwch fazach:

  1. Pocztkowo jej objawy przypominaj gryp: pojawia si gorczka, osabienie, poczucie oglnego rozbicia, czasami wymioty i wysypka.
  2. U ok. 30 proc. zakaonych moe wystpi druga, neurologiczna i najgroniejsza faza choroby. W tym czasie u chorego mog si pojawi zaburzenia wiadomoci i koordynacji, poraenia mini koczyn i nerww czaszkowych.

Najlepszym sposobem ochrony przed kleszczowym zapaleniem mzgu jest szczepionka. Zaszczepi moe si kady, u kogo nie stwierdzono wyranych przeciwwskaza (np. cikiej reakcji alergicznej na biako jaja kurzego). Przede wszystkim powinny to zrobi osoby pracujce w lesie, stacjonujcy tam onierze, rolnicy i modzie przebywajca na obozach. Mona szczepi dzieci ju od pierwszego roku ycia.

Znacznie gorzej jest z nie mniej gron, a znacznie czciej wystpujc w Polsce borelioz. Wywouj j bakterie - krtki nalece do trzech gatunkw: Borrelia burgdorferi atakuje gwnie stawy, Borrelia afzelii - skr. Najgroniejsza jest Borrelia garinii powodujca chorob centralnego systemu nerwowego. Wci nie ma szczepionki przeciw tej chorobie, a i rozpoznanie jest trudne: z powodu niespecyficznych objaww, a take braku testu diagnostycznego o 100 proc. skutecznoci.

Nieleczona borelioza przebiega u czowieka w 3 etapach:

  • W pierwszym moe (nie musi) wystpi rumie i objawy grypopodobne.
  • W drugim dolegliwoci ze strony staww (bl, obrzk), symptomy podranienia lub zapalenia opon mzgowo-rdzeniowych i nerww obwodowych, zapalenie minia sercowego.
  • Na etapie trzecim, przewlekym, wystpuje niedowad, poraenie nerww obwodowych, zaburzenia czucia, zaburzenia psychiczne, problemy z pamici, zanikowe zapalenie skry, przewleke zmczenie. Pojawiaj si te objawy, ktre niejednokrotnie prowadz do bdnej diagnozy: gorczka, fale gorca, wahania masy ciaa, zaburzenia snu, ble jder, garda, kurcze mini, ble w klatce piersiowej, nadwraliwo na wiato, zaburzenia suchu, nasilenie objaww choroby lokomocyjnej, nadwraliwo skry i wiele innych.

Borelioz leczy si przede wszystkim antybiotykiem, przez kilka tygodni. Cz lekarzy w Polsce i na wiecie przekonuje jednak, e powinno si to robi miesicami, by mie pewno, e krtki zostan trwale zniszczone. Niestety, nawet pokonanie ich nie wszystkim pacjentom z powikaniami pozwala wrci do zdrowia.

Krwawe ycie kleszczaKrwawe ycie kleszcza