Zakażenia wirusem opryszczki zwykłej

Opryszczka zwykła jest jedną z najczęstszych chorób wirusowych skóry i błon śluzowych o często przewlekłym i nawrotowym przebiegu. Czynnikiem etiologicznym tych zakażeń są wirusy Herpes simplex - HSV typ 1 i 2 należące do rodziny Herpesviridae, podrodziny Alphaherpesvirinae i rodzaju simplexvirus.
Opryszczka zwykła jest jedną z najczęstszych chorób wirusowych skóry i błon śluzowych o często przewlekłym i nawrotowym przebiegu. Czynnikiem etiologicznym tych zakażeń są wirusy Herpes simplex - HSV typ 1 i 2 należące do rodziny Herpesviridae, podrodziny Alphaherpesvirinae i rodzaju simplexvirus.

Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, przez dotyk lub drogą kontaktów seksualnych. Wrotami infekcji dla HSV 1 najczęściej są błony śluzowe jamy ustnej lub zmieniona chorobowo skóra twarzy (herpes labialis), a dla HSV2 - błony śluzowe oraz skóra narządów płciowych i okolicy odbytu, (herpes progenitalis). Zmiany obyczajowości seksualnej wpływają na coraz mniejszy związek pomiędzy typem HSV, a lokalizacją zmian chorobowych.

Do zakażenia HSV2 z pomiędzy 14 a 29 rokiem życia (16 % populacji po okresie pokwitania ma swoiste przeciwciała). Przeciwciała przeciw HSV2 w badaniach seroepidemiologicznych stwierdzane są u różnego odsetka osób w różnych rejonach na świecie. W Europie obecność przeciwciał waha się między 24% (Bułgaria) a 4% (Anglia i Walia).W Polsce przeciwciała przeciw HSV2 stwierdzono u 9,3% populacji. W USA ok. 25% badanej populacji miało przeciwciała przeciw 2 typowi HSV. Szacuje się że średnio ponad 20% kobiet w ciąży na świecie jest zakażonych HSV u a ok. 2% do zakażenia dochodzi w trakcie ciąży co jest szczególnie niebezpieczną sytuacją dla płodu i noworodka. Częstość występowania opryszczki noworodkowej w dużym stopniu zależy od ogólnej częstości zakażeń na danym terenie i np. w Wielkiej Brytanii wynosi 1 : 60 000 a w USA 1: 15 000 żywych porodów .

Dodatkowy problem stanowi zwiększone prawdopodobieństwo zakażenia innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową w tym HIV u osób zakażonych HSV1/2. Wykazano że wystąpienie klinicznych objawów opryszczki narządów płciowych u HIV dodatniej kobiety w ciąży zwiększa prawdopodobieństwo okołoporodowej transmisji HIV.

Zakażenie HSV1 występuje u większości osób światowej populacji, najczęściej dotyczy twarzy i jamy ustnej. U większości ludzi ma ono charakter utajony. Do zakażenia HSV 1 dochodzi najczęściej między 6 miesiącem, a 5 rokiem życia (50 % dzieci do 5 roku życia ma swoiste przeciwciała). Infekcja HSV1 w okolicy narządów płciowych jest związana zwykle z kontaktami oralnymi z zakażonym partnerem i podobnie jak zakażenie HSV-2 stanowi zagrożenie dla noworodka . Infekcja HSV może mieć charakter zakażenia pierwotnego, nawrotowego bądź bezobjawowego.

Zakażenie pierwotne

Objawy kliniczne związane z wniknięciem wirusów do ustroju przez błony śluzowe lub uszkodzoną skórę występują w okresie 2 do 12 dni od zakażenia i dotyczą 10 - 20 % chorych. Częściej w sposób objawowy przebiega pierwszy kontakt organizmu z HSV 2 (60 - 75 % zakażeń pierwotnych związanych jest z HSV 2, podczas gdy z HSV 1 - 25-40 % ).

Wirusy po wniknięciu do ustroju namnażają się w miejscu inokulacji i w regionalnych węzłach chłonnych, które powiększają się i są bolesne. Następnie wirusy przedostają się do krwi, co powoduje wytwarzanie przeciwciał. Przed wystąpieniem zmian w skórze chorzy odczuwają pieczenie, swędzenie lub mają przeczulicę. Po 2-3 dniach pojawiają się drobne - średnicy kilku milimetrów - wykwity pęcherzykowe wypełnione surowiczą treścią. Pęcherzyki powstają na podłożu rumieniowo-obrzękowym i mają tendencję do grupowania się. Ze względu na nietrwałą pokrywę pęcherzyki szybko przekształcają się w powierzchowne nadżerki, pokrywające się strupami i następnie gojące się bez pozostawienia śladów.

W porównaniu ze zmianami nawrotowymi, objawy w przebiegu zakażenia pierwotnego utrzymują się dłużej - do 3 tygodni, zajmują większe powierzchnie skóry i błon śluzowych, obrzęk jest bardziej nasilony, a nadżerki głębsze. Dolegliwości bólowe towarzyszące zmianom chorobowym są znacznie większe. Charakterystyczne dla większości odmian zakażenia pierwotnego są objawy ogólne - gorączka, bóle głowy i mięśni - związane z wiremią (rozprzestrzenianiem się infekcji drogą krwi).

Zakażenie bezobjawowe

Po ustąpieniu objawów pierwotnej infekcji HSV choroba przechodzi w okres utajenia. W większości przypadków (80 - 90 % ) zakażenie od początku ma charakter bezobjawowy. W tym czasie wirusy, w przypadku herpes labialis, są obecne w czuciowych zwojach nerwu trójdzielnego, a w herpes progenitalis w komórkach zwojów krzyżowych.

Opisano przewlekłe, bezobjawowe zakażenie HSV z okresową sekrecją wirusów ze śliną i łzami, wydzieliną pochwową i szyjki macicy, wydzieliną z cewki moczowej i z nasieniem. Tak zwani ,,wydzielacze'' odgrywają istotną rolę w szerzeniu się zakażeń HSV.

Zakażenie nawrotowe

Po różnie długo trwającym okresie bezobjawowym może dojść do reaktywacji utajonego w zwojach czuciowych zakażenia i powstania w skórze lub na błonach śluzowych zmian o charakterze nawrotowym. Czynnikami prowokującymi nawroty choroby są: gorączka, oziębienie organizmu, ekspozycja na promienie UV, stresy, urazy mechaniczne błon śluzowych i skóry, miesiączka oraz stany przebiegające z obniżeniem odporności. W przypadku inwazyjnych zabiegów kosmetycznych i dermatologicznych (np. peelingi, makijaż permanentny) istnieje możliwość aktywacji zakażenia HSV, co może prowadzić do wystąpienia ciężkich objawów opryszczki.

Zmiany nawrotowe lokalizują się zwykle w miejscu zakażenia pierwotnego. Są jednak mniej nasilone, ustępują po 7-10 dniach. Często nie występują objawy prodromalne. Współistniejące dolegliwości bólowe są niewielkie, a objawy ogólne nie występują. Zmianom w skórze i na błonach śluzowych mogą towarzyszyć bolesność i miernego stopnia powiększenie okolicznych węzłów chłonnych. Jedynie u chorych z upośledzoną odpornością nawroty mają ciężki, długotrwały przebieg. W opryszczce narządów płciowych częstość nawrotów jest szczególnie duża u osób z nasilonymi zmianami w trakcie zakażenia pierwotnego, podczas gdy opryszczka wargowa nawraca równie często u chorych, którzy mieli objawy pierwotnej infekcji jak i u osób z bezobjawowym początkiem choroby.

Leczenie i zapobieganie

Leczenie pierwotnego zakażenia opryszczką należy rozpocząć jak najszybciej. Wczesne włączenie leczenia przeciwwirusowego hamuje dalszy wysiew zmian oraz zapobiega występowaniu powikłań i nawrotów. Najczęściej stosowany jest acyklowir 5 x dziennie 200mg (doustnie) przez 10 dni. W ciężkich przypadkach można zastosować dożylne leczenie acyklowirem w dawce 5 mg/kg co 8 godz. przez 7-10 dni. W leczeniu pojedynczych epizodów stosuje się acyklowir 5 x 200mg dziennie. Coraz częściej w przypadku infekcji nawrotowej stosowane jest leczenie profilaktyczne (supresyjne). W leczeniu profilaktycznym zwykle stosowany jest acyklowir w dawce 2 x po 400 mg na dobę. Należy podkreślić, że stosowanie miejscowych leków przeciw HSV (kremy, żele), chociaż łagodzi i zmniejsza objawy, nie zapobiega nawrotom opryszczki.

Sławomir Majewski, Klinika Dermatologii i Wenerologii, Centrum Diagnostyki i Leczenia Chorób Przenoszonych Drogą Płciową Akademii Medycznej w Warszawie

Więcej o: