Strach przed jkaniem

Ci, ktrych dotkno, czuj si skrpowani swoj wad wymowy. Nieraz panicznie boj si odezwa, zwaszcza publicznie. Ich suchacze, nie wiedzc, jak si zachowa wobec osoby jkajcej, uciekaj. Powstaje bdne koo.
Na wiecie jka si co pidziesity dorosy i co dziesite dziecko poniej dziesitego roku ycia. I chocia na licie sawnych jkajcych znajduj si chociaby: Mojesz, Izaak Newton, Napoleon Bonaparte, Lewis Carroll, czy Anthony Quinn, trudno sobie wyobrazi kogo, kto jest dumny ze swojej przypadoci.

Czciej jkaj si mczyni. Ich terapia obejmuje nie tylko prac nad pynnoci mowy, ale i akceptacj wady. Prawidowe leczenie obejmuje intensywne wiczenia logopedyczne, zajcia z psychologiem, a czasem i wizyty u psychiatry oraz neurologa.

Od przedszkola

Niepynna mowa, czyli nieuzasadnione powtarzanie gosek, sylab, a czasem caych sw, robienie dugich przerw w czasie wypowiedzi, mwienie za wolno lub zbyt szybko, to problem wielu kilkulatkw. To naturalne, e dziecko, kiedy jeszcze brakuje mu sw, albo ma problem z konstruowaniem myli, zacina si, czy urywa zdanie. Tzw. jkanie pierwotne, zwane te fizjologicznym, to skutek niepenej koordynacji midzy myleniem, a mwieniem. Wikszo dzieci szybko z tego wyrasta, zwaszcza, gdy otoczenie nie robi problemu z powodu przejciowych trudnoci. Zarazem jednak i u przedszkolaka moe rozwin si jkanie wtrne, ktre czsto staje si problemem na reszt ycia, dlatego obserwujc kopoty malucha, nie wolno ich lekceway.

Logopedzi i psychologowie przekonuj, e terapi osb jkajcych si wtrnie naley rozpocz jak najwczeniej. Wygra z utrwalon wad jest niezmiernie trudno. Dzieci, ktre maj trudnoci komunikacyjne, spotykaj si ze zniecierpliwieniem otoczenia, czsto s wykluczane z grupy rwieniczej. Kilkulatek zwykle jeszcze nie do koca zdaje sobie spraw, e jest "inny". Nastolatek jest mniej otwarty: gorzej wsppracuje z logoped, boi si poraki, bolenie ju dowiadczony przez jkanie nie wierzy w sukces leczenia. Osoby dorose terapi u logopedy rozpoczynaj w ciszy. Nim zaczn na serio wiczy, niejednokrotnie musz upora si z depresj, stanami lkowymi, poprawi samoocen.

Mona sobie wyobrazi zakrojon na szerok skal akcj edukacyjn, uwiadamiajc spoeczestwu, jak wana jest okazywanie akceptacji i zrozumienia jkajcym si. Rzecz w tym, e ani cierpliwo, ani "podpowiadanie" w czasie wypowiedzi, nie ochroni w peni przed frustracj i wstydem. Jkajcy si musi przede wszystkim sam upora si ze swoimi demonami. Wzmocni na tyle psychicznie, by poradzi sobie z nieuniknionymi przejawami nietolerancji. Niejednokrotnie urojonej. Nie kady, kto nie umie zapanowa nad mow ciaa, odrzuca osoby z wadami wymowy. Jest wiele zawodw, w ktrych jkanie nie przeszkadza. Pracodawcy, ktrzy nie podwaaj kompetencji oraz umiejtnoci ludzi zacinajcych si, zdarzaj si coraz czciej. Rzecz w tym, e ci, ktrych jkanie dotyczy bezporednio, czsto nawet nie stawiaj si na rozmowie kwalifikacyjnej, sparaliowani lkiem przed odrzuceniem.

Powane problemy?

Rodzice, wiedzc, e jkanie wtrne to najczciej skutek przeytego wstrzsu, czy przewlekego stresu, nie przyjmuj do wiadomoci, e problem moe dotyczy ich dziecka. Tymczasem konstrukcja psychiczna przedszkolaka jest niezwykle krucha. Dla wraliwego dziecka dramatem moe by przeprowadzka, przyjcie na wiat siostry czy brata, choroba wymagajca nawet krtkiej hospitalizacji, czy konflikt z rwienikiem. Zatem, jeli nie chcemy, by nasz malec jka si w dorosym yciu, mia problemy ze znalezieniem pracy, czy yciowego partnera, wierzc gboko, e wada wymowy w tym przeszkadza, odwiedmy specjalist nawet z trzylatkiem. Neurologopeda, w przeciwiestwie do rodzicw, odrni jkanie pierwotne od wtrnego. Choby dlatego, e dla jkania wtrnego typowe jest silne napicie miniowo-emocjonalne.

Wiadomo, e skonno do jkania moe mie podoe genetyczne, nie oznacza to jednak, e musi wystpi u dziecka obcionego w wywiadzie. Kluczowy jest stres i reakcja otoczenia na jkanie. Dlatego najmodsze dzieci czsto jedynie wicz z rodzicami w domu, by pozby si problemu. Dobrze, gdy czuj, e nie jest powany. Kiedy wierzono, e jkaniu sprzyja leworczno. Od kiedy przestano przeladowa "makutw", jkanie wrd nich wystpuje znacznie rzadziej.

Stopnie

Specjalici dziel jkanie na agodne, umiarkowane, gbokie i bardzo gbokie. Od zaawansowania problemu zaley czas leczenia i jego trudno. Nawet przy agodnych zaburzeniach bywa, e terapia trwa minimum sze miesicy. Zajmuje si ciaem (aparatem mowy) i dusz (problemami emocjonalnymi).

W jkaniu agodnym zaburzonych jest okoo 2-5% sw. Zaburzenie napicia miniowego nie zakca mowy, pauzy trwaj okoo sekundy. Nie wystpuj wspruchy patologiczne (mimowolne ruchy gow, a nawet rk, kiwanie, etc.).

W jkaniu umiarkowanym zaburzone jest okoo 5-8% sw. Napicie miniowe ju zaczyna przeszkadza w mwieniu. Pauzy trwaj take okoo sekundy, ale pojawiaj si grymasy twarzy i wspruchy.

Jkanie gbokie charakteryzuje zaburzenie 12-25% sw. Napicie miniowe jest wyrane, przerwy trwaj od czterech do piciu sekund. Grymasy i wspruchy s bardzo nasilone. Mowa jest niezrozumiaa dla suchacza, mczca dla jkajcego si.

O bardzo gbokiej postaci jkania mwimy przy zaburzeniu ponad 25% sw. Wwczas komunikacja z otoczeniem wydaje si niemal niemoliwa.