Co przenika do skóry?

Dla palaczek, dla kobiet dojrzałych, dla tych, którzy nie planują dziecka. Na odciski i wakacje z komarami. Przegląd leków i farmaceutyków w plastrach
Skóra jest mocną barierą. Chroni nas przed mrozem, słońcem, wirusami. Jej najsilniejszą zaporą jest warstwa rogowa złożona z ciasnych cegiełek - dużych i płaskich komórek sklejonych cementem międzykomórkowym. Substancje chemiczne mogą ten mur pokonać, wnikając w komórki skóry, przeciskając się pomiędzy nimi albo penetrując przez gruczoły łojowe czy potowe. Jednak niewiele z nich potrafi taki tor przeszkód pokonać. I dobrze, bo po wyjściu z wanny chodziłybyśmy napuchnięte od wody jak banie, a po posmarowaniu skóry spirytusem... lepiej nawet nie myśleć.

Przemysł farmaceutyczny i kosmetyczny od lat stara się pokonać barierę skórną. Wiadomo, że lepiej ją pokonują substancje rozpuszczalne w tłuszczach, te o małych cząsteczkach czy te nienajonizowane. Jednym ze sposobów pokonania bariery skórnej jest też łączenie substancji z inną, która niczym krewki ochroniarz toruje jej drogę. Alkohole, glikole, kwasy tłuszczowe, terpeny zmieniają właściwości białek i tłuszczów zawartych w skórze, w ten sposób zwiększając jej przepuszczalność. Można też skórę lekko złuszczyć, by była bardziej chłonna, można substancję aktywną zamknąć w nośnikach, np. w liposomach czy nanosomach. Żeby wprowadzić składniki aktywne głębiej, można je wepchnąć za pomocą urządzenia emitującego ultradźwięki, a nawet zastosować plaster z mikroigłami.

Tylko po co to wszystko? Bo podawanie leków przez skórę ma wiele zalet. Nie trzeba robić zastrzyków, dzięki ominięciu wątroby i przewodu pokarmowego można podawać niższe dawki leku (mniej szkodliwe niż te w tabletkach), zmniejszając jego działania uboczne. Dzięki plastrom można przedłużyć działanie leku i zapomnieć o łykaniu go codziennie (patrz pigułki antykoncepcyjne) czy kilka razy dziennie - niektóre plastry zmienia się tylko raz na tydzień.

Plaster plastrowi nierówny. Ten medyczny, czyli 'transdermalny system terapeutyczny', działa inaczej niż np. plaster kosmetyczny czy ten przeciw komarom. Zbudowany jest z kilku warstw. Po naklejeniu na skórę precyzyjnie uwalnia do krwi konkretną dawkę leku w ściśle określonym czasie. W Polsce stosuje się takie plastry w antykoncepcji, łagodzeniu objawów menopauzy, silnych bólach - głównie nowotworowych, w leczeniu dusznicy bolesnej oraz podczas rzucania palenia. Na świecie są też systemy transdermalne z testosteronem, z lekami przeciwzapalnymi, znieczulającymi, przeciw nadciśnieniu czy chorobie lokomocyjnej, a od niedawna również np. przeciwko chorobie Parkinsona, Alzheimera czy depresji. Prowadzone są badania, które mają umożliwić podawanie przez skórę substancji o dużej masie cząsteczkowej, np. insuliny czy szczepionek.

Plastry nie są pozbawione wad, ale ograniczają się one głównie do alergii i podrażnień w miejscu nałożenia. Plaster nakleja się na zdrową, czystą, suchą i nieowłosioną skórę. W miejscu nienarażonym na ucisk, np. przez pasek czy ramiączko stanika. Przyklejając plaster, należy go docisnąć przez dłuższą chwilę i zwrócić uwagę, czy jego brzegi nie odstają. Plastry mają mocny klej i nie powinny się odkleić podczas kąpieli, uprawiania sportu czy wizyty w saunie. Gdy skończy się czas działania plastra, należy go odkleić, złożyć na pół warstwą klejącą do środka i wyrzucić. Nowy plaster nakleja się w innym miejscu.

Plastry medyczne

zwane transdermalnymi systemami terapeutycznymi - o udowodnionej skuteczności. Przenikają do krwiobiegu, działają ogólnoustrojowo. Dostępne są wyłącznie na receptę.

Antykoncepcja

Plastry Evra zawierają dwa hormony - norelgestromin i etynyloestradiol. Działają na tej samej zasadzie jak pigułka antykoncepcyjna, ale nie trzeba o nich pamiętać codziennie. W opakowaniu są 3 plastry - każdy z nich nosi się przez tydzień, potem trzeba zrobić 7 dni przerwy, podczas której wystąpi miesiączka. Plaster można nakleić na pośladki, podbrzusze, górną część tułowia (omijając piersi) lub zewnętrzną część ramienia. Jest dyskretny - nieduży, cienki i beżowy. Skuteczność preparatu jest co najmniej tak samo wysoka jak dwuskładnikowych pigułek antykoncepcyjnych. Jednak u kobiet o masie ciała powyżej 90 kg Evra jest mniej skuteczna. Przeciwwskazania do stosowania plastra to: choroby zakrzepowe, migrena, nadciśnienie tętnicze, nowotwory estrogenozależne i niewydolność wątroby. Działania niepożądane ograniczają się zwykle do bolesności piersi, bólów głowy i podrażnień w miejscu przyklejenia. Jednak mogą pojawić się też inne, bo dawka estrogenów wchłonięta przez organizm jest troszkę wyższa niż w przypadku antykoncepcji doustnej.

Koszt ok. 60 zł (dwa razy drożej niż przeciętne tabletki antykoncepcyjne). Opakowanie wystarcza na miesiąc.

Hormonalna terapia zastępcza

Plastry mogą zawierać estradiol (Climara, Estraderm, Estradot, Estroplast, Fem7, Oesclim, Systen) lub estradiol i noretysteron (Estalis, Systen Conti, Estracomb).

Stosowane są w łagodzeniu objawów menopauzy. Zastępują tabletki i globulki hormonalne. Zmienia się je co 3-7 dni. Nie należy ich naklejać na piersiach. Przeciwwskazania to: nowotwory piersi, narządów płciowych i inne nowotwory zależne od estrogenów, krwawienia z dróg rodnych o nieznanej przyczynie, niewydolność wątroby lub nerek oraz choroby zakrzepowo-zatorowe. Są pakowane po 4-8 sztuk.

Długość kuracji i rodzaj plastrów

określa lekarz. Koszt od 12 do 27 zł.

Przeciwbólowe

Zawierają opioidowe leki przeciwbólowe (czyli podobne

do morfiny) - buprenorfinę (Transtec) lub fenantyl (Durogesic, Fentahexal, Fenantyl TTS). Stosowane są w leczeniu przewlekłych, ciężkich bólów opornych na inne środki, w tym w bólach nowotworowych. Lek jest silny, może powodować nudności, zaparcia, ból i zawroty głowy, senność, uczucie zmęczenia, nadmierne uspokojenie, zaburzenia oddychania. Plaster zmienia się co 3 dni. Dostępne tylko na specjalne recepty. Cena od 3,20 do 97 zł ze zniżką dla przewlekle chorych.

Choroba wieńcowa

Plastry Nitroderm TTS zawierają nitroglicerynę. Rozszerzają naczynia krwionośne i są stosowane w leczeniu przewlekłym choroby niedokrwiennej serca, przewlekłej niewydolności krążenia i w bólach wieńcowych. Plastry zmienia się codziennie. Należy je zdejmować na noc, aby zapobiec wystąpieniu tolerancji na lek. Preparat nie służy do przerywania ataków ostrych bólów wieńcowych.

Koszt 48-62 zł (10 plastrów w opakowaniu).

Plastry bez recepty

Nikotyna

Osoby rzucające palenie mogą się wspomóc w walce z nałogiem plastrami z nikotyną.

Plastry stopniowo uwalniają nikotynę, która wchłania się przez skórę do krwi i łagodzi głód nikotynowy. Mają różne dawki w zależności od stopnia uzależnienia (liczby dziennie wypalanych papierosów). W momencie rozpoczęcia kuracji zaleca się całkowitą rezygnację z papierosów. Przeciwwskazania to: choroby skóry, niestabilna dławica piersiowa, świeży zawał serca lub udar mózgu, ciężka arytmia, wiek poniżej 18 lat oraz palenie tylko okazjonalnie. Działania niepożądane: podrażnienie skóry, niepokój, problemy ze snem, podrażnienie przewodu pokarmowego, zawroty głowy, suchość w ustach. Obecnie dostępne są dwa rodzaje plastrów - Nicorette oraz Niquitin. Plastry Nicorette nosi się przez 16 godzin dziennie i zdejmuje przed snem. Mocniejszą dawkę (15 mg/16 godz.) Nicorette przeznaczoną dla osób palących powyżej 10 papierosów dziennie należy stosować przez mniej więcej 8 tygodni, a potem zmienić je na słabsze (10 mg/16 godz.). Cała kuracja trwa zwykle do 3 miesięcy. Plastrów Niquitin nie zdejmuje się na noc, co chroni przed porannym głodem nikotynowym, ale jednocześnie grozi bezsennością. Osoby palące powyżej 10 papierosów dziennie powinny zacząć od najsilniejszej wersji plastrów Niquitin (21 mg/24 godz.), a po 6 tygodniach zmienić je na słabsze (14 mg/24 godz.). Osoby palące mniej mogą zacząć od średniej dawki. Zalecana kuracja trwa 8-10 tygodni. Koszt 65-70 zł (7 plastrów na tydzień). W aptekach dostaniemy też bez recepty plastry, które nie są transdermalnymi systemami terapeutycznymi, to znaczy, że ich składniki nie przenikają do krwiobiegu i nie działają ogólnoustrojowo.

Przeciwbólowe

Mogą chłodzić lub rozgrzewać. Kapsiplast, S-Plast, Vita Pain oraz Prel Red działają rozgrzewająco dzięki zawartości wyciągów roślinnych, głównie z pieprzowca i papryki, które powodują miejscowe przekrwienie skóry i zmniejszają stan zapalny. Zalecane są w bólach mięśni, nerwobólach, neuralgii, lumbago, reumatyzmie i zapaleniu korzonków nerwowych. Można je ciąć, żeby dopasować rozmiar do bolącego miejsca. Plaster można nosić od 8 godzin (Prel Red) do 2 dni. Nie powinny ich stosować dzieci poniżej szóstego roku życia oraz kobiety w ciąży. Koszt od 1,60 do 39 zł.

Plastry Prel Blue oraz Vita Ice mają działanie chłodzące. Zawierają mentol lub olejki eteryczne i wyciągi ziołowe o działaniu przeciwzapalnym. Stosuje się je w przypadku obrzęków pourazowych, stłuczeń, sińców. Przynoszą ulgę obolałym mięśniom i nadwerężonym ścięgnom. Zmniejszają obrzęk i łagodzą ból. Nosi się je od 2 do 8 godzin. Dzięki hydrożelowej technologii nie wysuszają skóry, zapewniają jej oddychanie i łatwo je usunąć. Koszt Prel Blue ok. 3,50 zł (1 szt.), a Vita Ice - ok. 39 zł (3 szt.).

Przeciwmigrenowe

Plastry Migren Patch zawierają wyciągi ziołowe z miłorzębu japońskiego, złocienia maruny i wiązówki błotnej oraz olejki eteryczne (rozmarynowy, melisowy i miętowy). Zalecane są przy bólach głowy wywołanych stresem, przemęczeniem, zmianą rytmu snu i czuwania lub zmianą pogody. W momencie wystąpienia pierwszych objawów należy przykleić plaster na skroń lub górną część karku. Plaster działa 8-12 godzin. Koszt 26 zł (6 plastrów).

Na odciski, pęcherze i rany

Plastry na odciski powodują zmiękczenie i złuszczenie zrogowaciałej skóry. Mogą być nasączone kwasem salicylowym. Nosi się je około 3 dni, a po tym czasie zdejmuje się je razem z odciskiem.

Za zwykły Plaster Śląski zapłacimy ok. 3,70 zł (4 szt.), a za plastry Salvequick Corn ok. 5 zł (6 szt.). Są też plastry bez kwasu wykonane w nowoczesnej technologii hydrokoloidowej (np. Compeed, Scholl Corn Hydra-Gel) wspomagającej naturalne procesy regeneracyjne skóry. Utrzymują prawidłowy poziom wilgoci, zmniejszają ból i ucisk, tworząc rodzaj miękkiej poduszeczki. Nosi się tak długo, aż same się odkleją po zakończeniu procesu usuwania zgrubienia. Compeed kosztuje 16-19 zł (6-10 szt.), a plastry firmy Scholl - ok. 15 zł (6 szt.).

Hydrokoloidowe plastry, np. Compeed, Scholl Blister Hydra-Gel, 3M Viscoplast Miniżel, radzą sobie również z gojeniem pęcherzy powstałych w wyniku otarcia np. przez nowe buty - wchłaniają nadmiar płynu, zabezpieczają przed brudem, bakteriami. Przyspieszają gojenie, działając jak zastępcza skóra. W opakowaniu jest 5-6 plastrów w cenie 11 zł (3M) lub 18 zł (Scholl).

Trudno gojące się rany, np. odleżyny, owrzodzenia czy oparzenia, można leczyć plastrami wspomagającymi naturalne procesy regeneracyjne skóry poprzez zapewnienie odpowiednio wilgotnego środowiska (np. Aqua-Gel, Granuflex, Comfeel, Tielle). Jeśli rana jest zainfekowana, można użyć plastra zawierającego substancje odkażające, np. chlorheksydynę - Bactigras, jodynę powidonową - Inadine, srebro - Silvercell, Aquacell Ag, Actisorb Silver. Zwykle zmienia się je co kilka dni do tygodnia. Leczenie poważniejszych ran należy konsultować z lekarzem, tym bardziej że wiele z tych plastrów jest refundowane, jeśli lekarz zapisze je na recepcie.

Przeciw opryszczce

Plastry na opryszczkę Compeed (15 szt. za 24 zł) tworzą warunki sprzyjające gojeniu - przepuszczają powietrze, a jednocześnie wchłaniają płyn z rany, zapobiegając formowaniu się bolesnego strupa. Zmniejszają możliwość przeniesienia zakażenia w inne miejsce. Plastry utrzymują się na skórze ok. 8 godzin. Należy je nosić w dzień i w nocy we wszystkich fazach choroby. Nałożone są prawie niewidoczne. Można je przykryć makijażem.

Na chorobę lokomocyjną

Plastry Transway - producent przekonuje, że dzięki wykorzystaniu zasad akupresury (nacisku na wybrane punkty ciała) zapobiegają objawom choroby lokomocyjnej. Na 15 minut przed podróżą należy je nakleić na przegub dłoni. Plaster nie wydziela żadnych substancji aktywnych i mogą go używać alergicy, kobiety w ciąży, dzieci od drugiego roku życia itp. Nie upośledza zdolności kierowania pojazdami. Niektórym kobietom pomaga przy nudnościach we wczesniej ciąży.

Opakowanie kosztuje ok. 6 zł (2 szt.).

Przeciw komarom

Plastry Bez Bzz są nasączone olejkami eterycznymi cytroneli i eukaliptusa, których odstraszający owady zapach uwalnia się po naciśnięciu plastra. Substancje czynne nie mają styczności bezpośrednio ze skórą, gdyż są zamknięte w mikrokapsułkach. Według zapewnień producenta zapach działa na przestrzeni ok. 1 m kw. od miejsca umieszczenia plasterka przez 6 godzin. Plasterki można przyklejać bezpośrednio na skórę (dorosłych i dzieci) oraz na przedmioty otaczające, np. okno, wózek. Dostępne są dwa typy plasterków Bez Bzz - do pomieszczeń zamkniętych oraz do przestrzeni otwartych. Opakowanie kosztuje ok. 12 zł (24 plastry).

Wyszczuplające

Plastry Vitaslim zawierają wyciągi z morszczynu, bluszczu, kasztanowca, herbaty, olejki eteryczne oraz kofeinę i karnitynę. Według zapewnień producenta mają przyspieszać przemianę materii, pomagać w spalaniu zapasów tłuszczu, ograniczać apetyt. Codziennie przez 28 dni należy nakleić na ramieniu lub plecach jeden lub dwa plastry (kuracja intensywna). Preparat jest przeciwwskazany w ciąży i dla osób ze schorzeniami tarczycy. Warto pamiętać, że zmniejszenie masy ciała bez zmiany diety i zwiększenia aktywności fizycznej jest bardzo wątpliwe, a samo naklejanie plastra nie wyrabia zdrowych nawyków niezbędnych do trwałej utraty wagi. Opakowanie kosztuje ok. 70 zł(28 plastrów).

konsultacja prof. Romuald Dębski, ginekolog, endokrynolog

Więcej o: