Krzywa szczcia w yciu ma ksztat litery U: w ktrym jej miejscu jeste?

Poziom szczcia jest wysoki u 20-latkw, by potem spa na dekady i odbi si dopiero w latach pnej dojrzaoci - tak wskazuj wyniki ostatnich bada. Kiedy dokadnie nastpuj spadki i wzrosty oraz co za nie odpowiada? I czy moemy zmieni trajektori krzywej?
Zota dekada - te najbardziej beztroskie lata ycia. Kiedy wypadaj? Moliwe, e masz je ju za sob. Nigdy pniej w yciu nie dowiadczamy takiego poczucia wolnoci, beztroski i dreszczy emocji jak w wieku mniej wicej 20 lat - potwierdzaj najnowsze badania. Potem czeka nas okres spadkowy: zmartwienia zwizane z prac, finansami, dziemi i dorosym yciem. I tak przez okoo 40 lat. Dobra nowina wedug naukowcw: potem bdzie lepiej. W wieku 65 lat poziom satysfakcji zaczyna rosn, aby osign punkt kulminacyjny mniej wicej w 80. urodziny. Autorzy ostatniego badania twierdz, e krzywa szczcia w trakcie ycia czowieka ma ksztat litery U: szczcie w modoci, spadek satysfakcji w rodkowym okresie ycia i jej odzyskanie w latach pnej dojrzaoci. Na ile to pocieszajca wiadomo? To pewnie rzecz dyskusyjna.

Dr Ioana Ramia z University of New South Wales w Australii mwi: "Satysfakcja z ycia zaczyna spada po 20. roku ycia, aby przez okoo 40 kolejnych lat utrzymywa poziom minimalny i w wieku rednio 65 lat wzbi si ku grze". Podczas swojego wystpienia w konferencji "Australian Social Policy Conference" przedstawia wyniki bada, w ktrych sprawdzono, jak zadowolenie z ycia zmienia si wraz z wiekiem. Celem bya pomoc przy budowaniu strategii postpowania pozwalajcych dotrze do konkretnych grup wiekowych. Jakie dokadnie wyniki uzyskali badacze?

Dr Ramia wraz z zespoem odkryli, e najwyszego poziomu szczcia dowiadczay osoby pomidzy 15. a 24. rokiem ycia oraz osoby po 75. roku ycia. Krzywa szczcia, zdaniem badaczy, przebiegaa wedug przewidywalnej trajektorii.

Troski zwizane z finansami, prac, mieszkaniem - zmory rodkowego okresu ycia

Naukowcy zastanawiali si, co odpowiada za tak znaczcy spadek zadowolenia w rodkowym okresie ycia. Odkryto silny zwizek spadku satysfakcji yciowej z problemami finansowymi i zawodowymi, ktre to w okolicach 20., 25. roku ycia zaczynay mie zasadnicze znaczenie. Ta sytuacja utrzymywaa si przez kolejne dekady. Pienidze i praca - te dwa czynniki, jak si okazao, przyczyniay si najbardziej do obnienia nastroju. W starszym wieku ich znaczenie malao.

Co ciekawe, zanotowano, e pary deklaroway najwyszy poziom satysfakcji tu przed narodzeniem ich pierwszego dziecka i powolny jej spadek od jego pierwszego roku ycia a do 6. roku ycia, kiedy to dziecko szo do szkoy.

Mieszkanie i jego standard miay may wpyw na poczucie szczcia wrd najmodszej grupy badanych. Dla wszystkich jednak miao znaczenie to, czy mieszkaj blisko miejsca pracy, rozrywek czy przyjaci. Zaobserwowano, e presja zwizana z miejscem zamieszkania, jego standardem, prestiem okolicy czy ssiedztwem rosa w wieku rednim. "W tym czasie poziom szczcia plasuje si na najniszym poziomie i zaczyna rosn jedynie w przypadku, gdy ludzie koncentruj si na innych aspektach ycia, jak np. czas wolny" - zaznacza dr Ramia.

Poczucie bezpieczestwa okazao si wanym aspektem warunkujcym satysfakcj z ycia niezalenie od wieku. Zdrowie natomiast odgrywao znaczc rol dla poczucia szczcia pierwszy raz w okolicach 35. roku ycia, kiedy to pojawiaa si pierwsza wiadomo fizycznej zawodnoci i choroby oraz kolejny raz w pniejszej dorosoci, gdy zdrowie zaczynao szwankowa.

Dr Ramia zaznacza, e cho jej badanie rzucio pewne wiato na tematyk szczcia, to wci kwestia skokw i spadkw jego poziomu w trakcie ycia, pozostaje nie do koca wyjaniona.

"Poziom szczcia jest najwyszy w okolicach 80. roku ycia, wic jest na co czeka" - pociesza dr Ramia. Czy rzeczywicie trzeba czeka a tak dugo? Co takiego dzieje si z czowiekiem wraz z upywem czasu, co ksztatuje szczcie bd jego brak?

Dojrzao psychologiczna: szczcie niezalene od okolicznoci zewntrznych

Wymiernikiem dojrzaoci psychologicznej czowieka jest swojego rodzaju niezaleno emocjonalna od warunkw zewntrznych. Bynajmniej nie chodzi tu o znieczulic, brak empatii czy emocjonalnoci, raczej o nieuzalenianie swojego samopoczucia na tyle od tego, co / ile mamy, co robi inni wok. Dojrzaa osoba zdaje sobie spraw, e nie ma wpywu na zachowanie innych czy zdarzenia losowe. Zdaje sobie jednak spraw, e ma wpyw na to, jak zareaguje w odpowiedzi na to, co si dzieje. Nie uzalenia ju w takiej mierze swojego szczcia bd jego braku od zewntrznych okolicznoci. Dziki temu moe by szczliwa nawet, gdy "realnie" nie ma ku temu takich powodw, jakich czsto szukaj modsi: np. nie ma wielkich bogactw, olniewajcej urody, prnie rozwijajcej si kariery w toku czy doskonaego zdrowia itd.

Oczywicie nie wszystkie starsze osoby to osoby szczliwe. Sama zmiana zwizana z przejciem na emerytur wymaga wyksztacenia nowego trybu ycia i zaadaptowania si do niego, a take przedefiniowania siebie samego: kim teraz jestem, jak rol teraz peni itd. Wszystko to moe by bardzo obciajce i powodowa stres - nawet w przypadku, gdy zmiana ta bya wczeniej radonie wyczekiwana.



Zgodnie z teoriami rozwoju psychospoecznego czowiek w trakcie ycia dowiadcza kryzysw typowych dla danego etapu ycia. Rozwizanie pyncych z nich trudnoci skutkuje rozwojem dodatkowych cnt i przejciem na kolejny etap. Erik Erikson w opracowanej przez siebie koncepcji zakada, e ostatnim kryzysem rozwojowym jest pojawiajcy si w jesieni ycia kryzys midzy integralnoci a rozpacz. Przed kadym z nas stoi wtedy wyzwanie zwizane z ocen swojego ycia. Moe pojawia si wtedy z jednej strony rozgoryczenie, e nie tak to miao wyglda. Z drugiej, poczucie satysfakcji ze zgromadzonych unikalnych dowiadcze (jakiekolwiek by one nie byy).

W wyniku prawidowo rozwizanego kryzysu dowiadczamy poczucia peni i sensu, a take zyskujemy mdro yciow. Pojawia si akceptacja dla swojego istnienia i swojej niepowtarzalnoci jako jednostki, a take niepowtarzalnoci swojej drogi yciowej. W wyniku niewaciwie rozwizanego kryzysu za poczucie bezowocnoci swojego istnienia, poczucie bezsensu i rozpaczy. Taka osoba nie jest w stanie pogodzi si z przebiegiem swojego ycia, ale wie, e nie moe go cofn. Trudno jej zaakceptowa fakt skoczonoci istnienia. Niepogodzona z yciem, ktre przeya, wyksztacaj lk przed mierci, ktra by to ycie zakoczya.

Autorka artykuu Magorzata Skorupa - psycholog, dziennikarka, redaktorka serwisu Zdrowie.gazeta.pl, konsultantka Telefonu Zaufania dla Osb Dorosych w Kryzysie Emocjonalnym przy Instytucie Psychologii Zdrowia Polskiego Towarzystwa Psychologicznego w Warszawie. Autorka wielu publikacji z zakresu psychologii oraz rozwoju osobistego.